آموزشتوسعه فردی

مهارت تصمیم‌گیری

تصمیم گیری چیست و چطور تصمیم درست بگیریم: مراحل و انواع تصمیم گیری، تله‌های ذهنی و سوگیری شناختی، احساس و شهود، دودلی و ترس از تصمیم، ریسک، و تصمیم‌های بزرگ زندگی از انتخاب رشته تا کار و خرید.

از صفر۱۲ ایستگاه۶۱ درس۵ درس آماده

تصمیم‌گیری چیست۵ از ۵ درس آماده

پیش از هر روشی، ببینید تصمیم چیست و تصمیم خوب با نتیجه‌ی خوب چه فرقی دارد.

  1. مهارت تصمیم گیری: از کجا شروع کنیمآماده

    تصمیم گرفتن یک مهارت است، نه شانس یا ذات؛ این مسیر قدم‌ها، تله‌ها و ابزارهایش را یاد می‌دهد.

  2. تصمیم گیری چیست و چرا مهم استآماده

    انتخاب یک راه از میان چند راه، با آگاهی از هدف و پیامد؛ زندگی ما جمع تصمیم‌های کوچک و بزرگ است.

  3. انواع تصمیم گیری: عقلانی، احساسی و شهودیآماده

    هر کدام جای خودش را دارد؛ مهم دانستن این است که الان با کدام تصمیم می‌گیرید.

  4. مراحل تصمیم گیریآماده

    شناختن مسئله، ساختن گزینه‌ها، جمع کردن اطلاعات، سنجیدن، انتخاب، و عمل و مرور.

  5. تصمیم خوب یا نتیجه‌ی خوب: فرق تصمیم و شانسآماده

    تصمیم خوب ممکن است با بدشانسی نتیجه‌ی بد بدهد؛ تصمیم را با روندش بسنجید، نه فقط با نتیجه.

شش جزء تصمیم خوب۶ درس، به‌زودی

تصمیم خوب شش جزء دارد؛ یکی که ضعیف باشد، کل تصمیم می‌لنگد.

  1. سوال درست: اول بفهمید درباره‌ی چه تصمیم می‌گیرید به‌زودی

    خیلی از تصمیم‌های بد، جواب درست به سوال اشتباه‌اند.

  2. گزینه‌های بیشتر: تله‌ی «این یا آن» به‌زودی

    وقتی فقط دو گزینه می‌بینید، احتمالا گزینه‌ی سومی هست که هنوز ساخته نشده.

  3. اطلاعات کافی، نه همه‌ی اطلاعات به‌زودی

    اطلاعات بیشتر همیشه تصمیم بهتر نمی‌سازد؛ بدانید کدام اطلاعات تصمیم را عوض می‌کند.

  4. ارزش‌ها: چه چیزی برای شما مهم است به‌زودی

    بدون دانستن اینکه چه می‌خواهید، هیچ گزینه‌ای «بهترین» نیست.

  5. سنجیدن گزینه‌ها: جدول، امتیاز و بدترین حالت به‌زودی

    چند ابزار ساده روی کاغذ که تصمیم سخت را روشن‌تر می‌کنند.

  6. از تصمیم تا عمل به‌زودی

    تصمیمی که عمل نشود، تصمیم نیست؛ قدم اول، زمان و کسی که خبر دارد.

تله‌های ذهن۸ درس، به‌زودی

ذهن میان‌بر می‌زند؛ بیشتر وقت‌ها کمک می‌کند و گاهی سر تصمیم‌های مهم ما را به اشتباه می‌اندازد.

  1. سوگیری شناختی چیست به‌زودی

    خطاهای منظم ذهن در قضاوت؛ نه از نادانی، از میان‌برهایی که مغز برای سرعت می‌زند.

  2. تله های ذهنی در تصمیم گیری به‌زودی

    چند تله‌ی رایج که سر تصمیم‌های مهم بیشتر از همه آدم را می‌گیرند، و راه بیرون آمدن از هر کدام.

  3. اثر لنگر در مذاکرهدر مسیر مهارت مذاکره
  4. هزینه‌ی هدررفته: چرا چیزی را که جواب نمی‌دهد ادامه می‌دهیم به‌زودی

    «این‌همه خرجش کرده‌ام»؛ پولی که رفته برنمی‌گردد و نباید تصمیم امروز را بگیرد.

  5. سوگیری تایید: فقط چیزی را می‌بینیم که با نظرمان جور است به‌زودی

    دنبال دلیل مخالف گشتن، یکی از قوی‌ترین ابزارهای تصمیم خوب است.

  6. ترس از ضرر: چرا از دست دادن بیشتر از به دست آوردن درد دارد به‌زودی

    ضرر را حدودا دو برابر سود حس می‌کنیم؛ همین ما را محتاط‌تر از لازم می‌کند.

  7. اعتماد به نفس بیش از حد در تصمیم به‌زودی

    بیشتر آدم‌ها خودشان را بهتر از میانگین می‌دانند؛ برنامه‌ها معمولا دیرتر و گران‌تر تمام می‌شوند.

  8. اثر قاب‌بندی: یک خبر، دو جور گفتن به‌زودی

    «نود درصد موفق» و «ده درصد شکست» یک چیزند ولی تصمیم متفاوتی می‌سازند.

احساس و شهود۵ درس، به‌زودی

احساس دشمن تصمیم نیست؛ گاهی بهترین راهنماست و گاهی بدترین.

  1. تصمیم گیری احساسی: احساس کمک یا مانع به‌زودی

    احساس اطلاعات دارد؛ مشکل از جایی شروع می‌شود که احساس لحظه جای فکر را بگیرد.

  2. شهود: کی به حس درونی اعتماد کنیم به‌زودی

    شهود در کاری که سال‌ها تجربه و بازخورد داشته‌ایم خوب کار می‌کند؛ در کار تازه کمتر.

  3. تصمیم در عصبانیت و استرس به‌زودی

    تصمیم‌های مهم را برای وقت آرام بگذارید؛ بیشتر تصمیم‌ها چند ساعت صبر را تحمل می‌کنند.

  4. یک شب خوابیدن روی تصمیم به‌زودی

    فاصله‌ی کوتاه، شوق و ترس لحظه را کم می‌کند و چیزهای جاافتاده را نشان می‌دهد.

  5. خستگی تصمیم گیری چیست به‌زودی

    تصمیم‌های زیاد پشت سر هم خسته‌کننده‌اند؛ ولی پشتوانه‌ی علمی این اثر از چیزی که معروف است ضعیف‌تر است.

دودلی و ترس از تصمیم۶ درس، به‌زودی

گاهی سخت‌ترین بخش تصمیم، خود تصمیم گرفتن است.

  1. تصمیم سخت را چطور بگیریم به‌زودی

    نوشتن گزینه‌ها، بدترین و بهترین حالت هر کدام، و پرسیدن اینکه کدام برگشت‌پذیر است؛ تصمیم سخت با کاغذ آسان‌تر می‌شود.

  2. نمیتونم تصمیم بگیرم: دودلی از کجا می‌آید به‌زودی

    ترس از اشتباه، گزینه‌های نزدیک به هم، و نبود معیار روشن؛ سه ریشه‌ی دودلی و راه هر کدام.

  3. ترس از تصمیم گیری به‌زودی

    تصمیم نگرفتن هم یک تصمیم است، معمولا بدترینش.

  4. ترس از ناشناخته‌ها به‌زودی

    ذهن ندانستن را بیشتر از خبر بد آزاردهنده حس می‌کند؛ برای همین گاهی بد آشنا را به خوب ناآشنا ترجیح می‌دهیم.

  5. بیش از حد فکر کردن به‌زودی

    از یک جا به بعد، فکر بیشتر تصمیم را بهتر نمی‌کند؛ فقط عقب می‌اندازد.

  6. انتخاب‌های زیاد: وقتی گزینه‌ی بیشتر سخت‌ترش می‌کند به‌زودی

    گاهی «به اندازه‌ی کافی خوب» از «بهترین» تصمیم بهتری است.

ریسک و ندانستن۵ درس، به‌زودی

بیشتر تصمیم‌های مهم با ندانستن گرفته می‌شوند؛ ریسک را نمی‌شود حذف کرد، می‌شود سنجید.

  1. ریسک پذیری یعنی چه به‌زودی

    حاضر بودن برای پذیرفتن احتمال ضرر به امید سود؛ هر کس اندازه‌ی خودش را دارد.

  2. تصمیم گیری در شرایط عدم اطمینان به‌زودی

    وقتی نتیجه را نمی‌دانیم: چند حالت ممکن، احتمال تقریبی هر کدام، و تحمل بدترینش.

  3. تصمیم برگشت‌پذیر و برگشت‌ناپذیر به‌زودی

    بیشتر تصمیم‌ها برگشت‌پذیرند و می‌شود سریع گرفت؛ فقط برگشت‌ناپذیرها وقت زیاد می‌خواهند.

  4. آزمایش کوچک به جای تصمیم بزرگدر مسیر تغییر کردن
  5. احتمال به زبان ساده برای تصمیم به‌زودی

    «احتمالا» یعنی چند درصد؟ تبدیل حس به عدد، تصمیم را روشن‌تر می‌کند.

امروز یا فردا۴ درس، به‌زودی

خیلی از تصمیم‌ها انتخاب میان حالا و بعد است؛ مغز در این انتخاب طرف حالا را می‌گیرد.

  1. امروز یا فردا: انتخاب میان حالا و بعد به‌زودی

    یک چیز کوچک حالا یا یک چیز بزرگ‌تر بعدا؛ چرا حالا معمولا می‌برد و کی نباید ببرد.

  2. هزینه فرصت چیست، با مثال به‌زودی

    هر انتخاب، انتخاب دیگری را از ما می‌گیرد؛ دیدن آن، تصمیم را آگاهانه می‌کند.

  3. سوگیری به نفع حال: چرا امروز مهم‌تر به نظر می‌آیددر مسیر اهمال‌کاری و اولویت‌بندی
  4. تصمیم‌های بلندمدت: ده دقیقه، ده ماه، ده سال به‌زودی

    این تصمیم ده دقیقه‌ی دیگر، ده ماه دیگر و ده سال دیگر چه حسی دارد؟

تصمیم‌های بزرگ زندگی۶ درس، به‌زودی

چند تصمیم مسیر زندگی را عوض می‌کنند؛ این‌ها ابزار جدا می‌خواهند.

  1. تصمیم گیری شغلی به‌زودی

    کار تازه، ماندن یا رفتن؛ معیارهایی فراتر از حقوق.

  2. انتخاب رشته: چطور تصمیم بگیریم به‌زودی

    علاقه، توانایی، بازار کار و هزینه؛ چهار ستون یک انتخاب رشته‌ی آگاهانه.

  3. تصمیم ازدواج: چه سوال‌هایی بپرسیم به‌زودی

    تصمیمی که با شوق گرفته می‌شود ولی سال‌ها با آن زندگی می‌کنیم؛ سوال‌هایی که پیش از آن روشن می‌کنند.

  4. جابه‌جایی: شهر، خانه، کار به‌زودی

    تصمیم‌های جابه‌جایی چند جزء دارند که با هم سنجیده می‌شوند، نه یکی‌یکی.

  5. تصمیم گیری درست در خرید به‌زودی

    نیاز یا خواسته، مقایسه، صبر کوتاه، و قیمت کل؛ خرید بزرگ را با چند سوال ساده بسنجید.

  6. ترتیب کارهای مالی: اول چه، بعد چهدر مسیر مدیریت مالی شخصیآماده
تصمیم با دیگران۵ درس، به‌زودی

خیلی از تصمیم‌ها تنها گرفته نمی‌شوند؛ خانواده، تیم و دوستان هم سهم دارند.

  1. تصمیم گیری گروهی: مزایا و معایب به‌زودی

    چند فکر بهتر از یک فکر است، به شرط اینکه همه واقعا حرف بزنند؛ تله‌ی هم‌رنگی با جماعت.

  2. تصمیم خانوادگی به‌زودی

    تصمیم‌هایی که همه را درگیر می‌کنند: چه کسی نظر می‌دهد، چه کسی تصمیم می‌گیرد، و چطور.

  3. نظر دیگران: کی بپرسیم و چقدر گوش بدهیم به‌زودی

    از کسی بپرسید که تجربه دارد و سودی در تصمیم شما ندارد؛ و آخرش تصمیم مال خودتان است.

  4. تصمیم گیری مدیریتیدر مسیر مهارت‌های رهبری
  5. مهارت مذاکره: از کجا شروع کنیمدر مسیر مهارت مذاکرهآماده
بعد از تصمیم۴ درس، به‌زودی

یاد گرفتن از تصمیم‌ها، تصمیم‌های بعدی را بهتر می‌کند.

  1. پشیمانی: از کاری که نکرده‌ایم بیشتر پشیمان می‌شویم به‌زودی

    پژوهش‌ها نشان می‌دهند در کوتاه‌مدت از کار کرده و در بلندمدت از کار نکرده بیشتر پشیمانیم.

  2. مرور تصمیم: یاد گرفتن از نتیجه بی سرزنش به‌زودی

    چه می‌دانستم، چه نمی‌دانستم، و دفعه‌ی بعد چه می‌کنم.

  3. عوض کردن تصمیم: کی درست است به‌زودی

    اطلاعات تازه دلیل خوبی است؛ ترس و خستگی نه.

  4. دفترچه‌ی تصمیم به‌زودی

    نوشتن تصمیم‌های مهم و دلیلشان، تا بعدا با نتیجه مقایسه شوند.

بچه‌ها و نوجوان‌ها۳ درس، به‌زودی

تصمیم گرفتن را از کودکی می‌شود تمرین کرد.

  1. مهارت تصمیم گیری برای کودکان به‌زودی

    انتخاب‌های کوچک و امن، و حرف زدن درباره‌ی نتیجه؛ تمرینی که از سه چهار سالگی شروع می‌شود.

  2. مهارت تصمیم گیری در نوجوانان به‌زودی

    نوجوان‌ها کنار هم‌سن‌ها ریسک بیشتری می‌کنند؛ تمرین تصمیم با فرصت فکر کردن.

  3. مهارت حل مسئله و تصمیم گیری به‌زودی

    حل مسئله یعنی پیدا کردن گزینه‌ها؛ تصمیم یعنی انتخاب میان آن‌ها؛ این دو با هم یاد گرفته می‌شوند.

پایان راه۴ درس، به‌زودی

باورهای رایج، فکر انتقادی، و یک روش شخصی.

  1. افسانه‌های تصمیم گیری: «حس درونی همیشه درست است» به‌زودی

    چند باور رایج درباره‌ی تصمیم که با پژوهش‌ها جور نیست.

  2. تفکر نقادانه به زبان ساده به‌زودی

    پرسیدن «از کجا می‌دانم؟» پیش از پذیرفتن یک ادعا؛ پایه‌ی هر تصمیم خوب.

  3. روش تصمیم گیری شخصی من به‌زودی

    یک برگه‌ی ساده با شش جزء تصمیم خوب، برای هر تصمیم مهم بعدی.

  4. پایان راه: از اینجا به کجا به‌زودی

    مرور مسیر و پیوند به «اهمال‌کاری و اولویت‌بندی»، «مهارت مذاکره» و «تغییر کردن».