آموزشلینوکس، داکر و رایانش ابری

درس ۵ از ۵۶، برنامه‌نویسی و علوم کامپیوتر، حدود ۳۰ دقیقه خواندن

لینوکس چیست و چه تفاوتی با ویندوز دارد

جواب کوتاه

لینوکس، طبق سایت رسمی هسته‌ی لینوکس، یه سیستم‌عامل شبیه یونیکسه، که لینوس توروالدز، با کمک یه گروه پراکنده از برنامه‌نویس‌ها، از صفر نوشت. دقیق‌تر، لینوکس اسم هسته (Kernel) ـه، یعنی بخش مرکزی سیستم‌عامل؛ و چیزی که نصب می‌کنید، یه توزیع (Distribution) ـه، مثل اوبونتو یا دبیان، که هسته رو با همه‌ی برنامه‌های لازم، کامل می‌کنه. طبق سند رسمی هسته، هسته‌ی لینوکس، با مجوز GPL نسخه‌ی ۲ منتشر شده؛ یعنی کدش در دسترسه. چند فرق عملی با ویندوز: توی لینوکس، همه‌ی فایل‌ها زیر یه ریشه، یعنی /، هستن، نه درایوهایی مثل C:؛ اسم فایل‌ها به حروف بزرگ و کوچیک حساسه؛ نرم‌افزار، بیشتر با یه مدیر بسته، مثل apt، از مخزن نصب می‌شه؛ و کار با ترمینال، نقش مرکزی داره. لینوکس روی خیلی از انواع کامپیوترها، از گوشی و لپ‌تاپ تا سرور و ابر، اجرا می‌شه.

یه موتور، و ماشین‌های مختلف

فرض کنید یه موتور خیلی خوب ساخته شده، که هر کسی اجازه داره ازش استفاده کنه. حالا ده‌ها کارخونه، ماشین‌های مختلف، دور همین یه موتور می‌سازن: یکی ماشین خانوادگی، یکی ماشین مسابقه، یکی کامیون. همه، یه موتور دارن؛ ولی بدنه، داشبورد و امکاناتشون، فرق می‌کنه.

لینوکس، دقیقا همینه. یه موتور، به اسم هسته‌ی لینوکس؛ و ده‌ها سازنده، که دورش، سیستم‌عامل‌های کامل می‌سازن. توی درس قبل دیدیم سرور مجازی چیه؛ این درس، می‌گه سیستم‌عاملی که معمولا روش نصب می‌کنیم، چیه، و چه فرقی با ویندوز داره.

لینوکس چیست

طبق سایت رسمی هسته‌ی لینوکس، لینوکس، یه سیستم‌عامل شبیه یونیکس (Unix) ـه، که لینوس توروالدز (Linus Torvalds)، با کمک یه گروه پراکنده از برنامه‌نویس‌ها از سراسر اینترنت، از صفر نوشت. همون سایت می‌گه لینوکس، تلاش می‌کنه با استانداردهای POSIX و Single UNIX Specification، که قاعده‌های رفتار سیستم‌عامل‌های شبیه یونیکس رو تعریف می‌کنن، سازگار باشه.

«شبیه یونیکس» یعنی چی؟ یونیکس، یه خانواده‌ی قدیمی از سیستم‌عامل‌هاست، که خیلی از ایده‌های امروز سیستم‌عامل‌ها، مثل ساختار درختی پوشه‌ها و کار با ترمینال، ازش اومدن. لینوکس، از صفر نوشته شده، ولی طوری که مثل یونیکس رفتار کنه؛ برای همین، کسی که یونیکس رو می‌شناسه، توی لینوکس، احساس غریبی نمی‌کنه.

چه چیزهایی داره

سایت رسمی هسته‌ی لینوکس می‌گه لینوکس، همه‌ی ویژگی‌هایی رو داره که از یه سیستم‌عامل کامل و مدرن شبیه یونیکس انتظار دارید؛ و چند تا رو نام می‌بره: چندکارگی واقعی، یعنی اجرای همزمان چند برنامه؛ حافظه‌ی مجازی؛ کتابخونه‌های مشترک بین برنامه‌ها؛ مدیریت درست حافظه؛ و شبکه، از جمله IPv4 و IPv6.

لازم نیست الان معنی دقیق همه‌ی این‌ها رو بدونید؛ مسیر «کامپیوتر چطور کار می‌کنه» کتابخونه، بیشترشون رو باز می‌کنه. نکته‌ی مهم برای این درس، اینه که لینوکس، یه سیستم‌عامل کامل و جدیه، نه یه نسخه‌ی ساده یا آزمایشی.

این ویژگی‌ها، همون چیزهایی‌ان که یه سرور، برای خدمت دادن همزمان به خیلی از آدم‌ها، لازم داره.

روی انواع پردازنده‌ها

طبق سایت رسمی هسته‌ی لینوکس، لینوکس، اول برای کامپیوترهای شخصی با پردازنده‌های ۳۲ بیتی x86 ساخته شد؛ ولی امروز، روی انواع خیلی زیادی از معماری‌های پردازنده، چه ۳۲ بیتی و چه ۶۴ بیتی، اجرا می‌شه.

این، یکی از دلیل‌هاییه که لینوکس، روی دستگاه‌های خیلی متفاوت دیده می‌شه؛ از یه برد کوچیک، تا یه سرور بزرگ. بخش «لینوکس کجا اجرا می‌شه»، چند بخش بعد، این رو کامل‌تر می‌گه.

هسته، یا توزیع

اینجا، یه نکته‌ی خیلی مهم هست، که خیلی‌ها رو گیج می‌کنه. سایت رسمی هسته‌ی لینوکس، به تازه‌کارها می‌گه: دنبال دانلود خود هسته نباشید؛ چون هسته، فقط یه تیکه از یه سیستم لینوکسی کامله. چیزی که لازم دارید، یه توزیع (Distribution) ـه؛ یعنی یه سیستم لینوکسی کامل.

یعنی وقتی می‌گیم «لینوکس نصب کردم»، در واقع، یه توزیع نصب کردیم؛ مثل اوبونتو، دبیان یا فدورا. هر توزیع، همون هسته‌ی لینوکس رو داره، به‌علاوه‌ی برنامه‌هایی که یه سیستم‌عامل کامل لازم داره: پوسته، ابزارهای ترمینال، مدیر بسته، و گاهی یه محیط گرافیکی. همون موتور، و ماشین‌های مختلف.

یه تصویر دیگه هم کمک می‌کنه: هسته، مثل قلب یه بدنه؛ بی اون، هیچ‌چیز کار نمی‌کنه، ولی به‌تنهایی، هیچ کاری هم نمی‌تونه بکنه. توزیع، کل بدنه‌ست، با دست و پا و چشم؛ یعنی هر چی که یه آدم، برای استفاده از کامپیوتر، لازم داره. و برای همینه که دو توزیع، با یه هسته، می‌تونن ظاهر و رفتار خیلی متفاوتی داشته باشن.

هسته و فضای کاربر

یه سیستم لینوکسی رو، می‌شه دو لایه دید. هسته (Kernel)، لایه‌ی مرکزیه، که مستقیم با سخت‌افزار کار می‌کنه: حافظه رو تقسیم می‌کنه، به برنامه‌ها نوبت پردازنده می‌ده، و با دیسک و شبکه حرف می‌زنه. فضای کاربر (Userspace)، همه‌ی برنامه‌های دیگه‌ست، که روی هسته اجرا می‌شن، و از هسته، کار می‌خوان.

این دو اسم، توی سرفصل‌های جهانی آموزش لینوکس، از اولین چیزهایی‌ان که یاد داده می‌شن. چرا مهمه؟ چون وقتی یه چیزی خراب می‌شه، اولین سوال اینه که مشکل، از هسته‌ست یا از یه برنامه‌ی فضای کاربر. خیلی وقت‌ها، دومیه.

خانواده‌های توزیع

توزیع‌ها، خیلی زیادن؛ ولی بیشترشون، توی چند خانواده جا می‌گیرن. سرفصل‌های جهانی آموزش لینوکس، این خانواده‌ها رو نام می‌برن:

  • خانواده‌ی دبیان: دبیان، اوبونتو، و سیستم‌عامل رزبری‌پای.
  • خانواده‌ی لینوکس سازمانی: Red Hat Enterprise Linux، AlmaLinux، Rocky Linux، فدورا و CentOS Stream.
  • خانواده‌ی SUSE: SUSE Linux Enterprise و openSUSE.
  • و Alpine Linux، که خیلی سبکه.

توزیع‌های یه خانواده، معمولا یه مدیر بسته‌ی مشترک دارن، و دستورهاشون شبیه همه. توی این مسیر، از اوبونتو استفاده می‌کنیم، که از خانواده‌ی دبیانه؛ ولی چیزهایی که یاد می‌گیرید، تقریبا همه‌ش، توی بقیه‌ی خانواده‌ها هم به کار میاد.

انواع نسخه

توزیع‌ها، نسخه‌هاشون رو، به شکل‌های مختلف منتشر می‌کنن. سرفصل‌های جهانی آموزش لینوکس، این انواع رو نام می‌برن: نسخه‌ی پشتیبانی بلندمدت (Long-Term Support)، که بهش LTS می‌گن؛ نسخه‌ی پایدار؛ نسخه‌ی آزمایشی و ناپایدار؛ نسخه‌ی چرخشی (Rolling)، که به جای نسخه‌های جدا، مدام به‌روز می‌شه؛ و نسخه‌های آلفا و بتا.

برای سرور، قاعده‌ی کلی ساده‌ست: پایداری، از تازگی مهم‌تره. یعنی معمولا یه نسخه‌ی پشتیبانی بلندمدت انتخاب می‌کنید، که سال‌ها، به‌روزرسانی امنیتی بگیره، و چیزهاش، یهو عوض نشه.

و یه هشدار ساده: نسخه‌ی آلفا و بتا، برای امتحان و گزارش خطاست، نه برای سروری که آدم‌های واقعی بهش وابسته‌ان.

یه مثال: نسخه‌های اوبونتو

طبق سند رسمی چرخه‌ی انتشار اوبونتو، نسخه‌های پشتیبانی بلندمدت اوبونتو، هر دو سال یه بار منتشر می‌شن، و ۵ سال نگه‌داری امنیتی استاندارد می‌گیرن. همون سند می‌گه این نسخه‌ها، برای محیط‌های واقعی و سازمان‌ها، پیشنهاد می‌شن.

و نسخه‌های میانی، طبق همون سند، هر شش ماه، با تازه‌ترین ویژگی‌ها و پشتیبانی سخت‌افزار، منتشر می‌شن؛ ولی فقط ۹ ماه به‌روزرسانی می‌گیرن. یعنی برای امتحان کردن تازه‌ها، خوبن؛ ولی برای سروری که قراره سال‌ها روشن بمونه، نه. توی این مسیر، از یه نسخه‌ی پشتیبانی بلندمدت استفاده می‌کنیم.

متن‌باز، و مجوز GPL

طبق سند رسمی هسته‌ی لینوکس، هسته، با مجوز GNU General Public License نسخه‌ی ۲، که کوتاهش GPL-2.0 ـه، منتشر شده. این، یه مجوز متن‌بازه؛ یعنی کد هسته، در دسترس همه‌ست، و هر کسی، طبق شرط‌های مجوز، می‌تونه ببینه، تغییر بده و دوباره منتشرش کنه.

مجوز GPL، از نوع «کپی‌لفت» (Copyleft) ـه؛ یعنی اگه یه نسخه‌ی تغییریافته رو منتشر کنید، باید اون رو هم، با همون آزادی‌ها، منتشر کنید. نوع دیگه‌ی مجوزهای متن‌باز، «سهل‌گیر» (Permissive) ـه، که شرط‌های کمتری داره. سرفصل‌های جهانی آموزش لینوکس، هر دو نوع رو، جزو چیزهای پایه می‌دونن؛ چون وقتی نرم‌افزار متن‌باز، توی یه محصول به کار می‌ره، فرقشون، مهم می‌شه.

لینوکس، روی چه کامپیوترهایی

سرفصل‌های جهانی آموزش لینوکس، این‌ها رو، انواع کامپیوترهایی می‌دونن که لینوکس روشون اجرا می‌شه:

  • کامپیوتر رومیزی، لپ‌تاپ و دستگاه‌های همراه.
  • سرور، ماشین مجازی، و نمونه‌های ابری.
  • سیستم‌های نهفته، یعنی کامپیوترهای کوچیکی که داخل دستگاه‌های دیگه‌ان.
  • و خوشه‌های محاسبات با کارایی بالا، یعنی ابرکامپیوترها.

برای این مسیر، دو تاشون مهم‌ترن: کامپیوتر خودتون، برای تمرین؛ و سرور و ماشین مجازی، برای اجرای واقعی برنامه.

چه تفاوتی با ویندوز داره

حالا سوال اصلی: لینوکس، چه فرقی با ویندوز داره؟ هر دو، سیستم‌عاملن؛ یعنی هر دو، همون کار پایه رو می‌کنن: اجرای برنامه‌ها، مدیریت فایل‌ها، و حرف زدن با سخت‌افزار. ولی چند فرق عملی دارن، که برای کسی که از ویندوز میاد، از روز اول، دیده می‌شن.

یه فرق کلی هم هست: ویندوز، از یه شرکت، یعنی مایکروسافت، میاد؛ و یه شکل اصلی داره. لینوکس، یه هسته‌ی متن‌بازه، که ده‌ها توزیع مختلف، دورش ساخته شدن. بخش‌های بعدی، فرق‌های عملی رو، یکی‌یکی، می‌بینن؛ و برای هر کدوم، می‌گن روی سرور، چه معنایی داره.

یادتون باشه که هدف این بخش‌ها، گفتن «کدوم بهتره» نیست؛ گفتن «کجا متفاوته» ـه، تا روز اولی که روی یه سرور لینوکسی کار می‌کنید، غافلگیر نشید.

فرق اول: یه ریشه، نه درایو

توی ویندوز، فایل‌ها روی درایوهایی مثل C: و D: هستن. توی لینوکس، درایو به این شکل نیست؛ همه‌ی فایل‌ها و پوشه‌ها، زیر یه ریشه‌ی واحد هستن، که با یه خط مورب، یعنی /، نشون داده می‌شه. سرفصل‌های جهانی آموزش لینوکس، این ریشه رو، و پوشه‌ی خونه‌ی کاربر، یعنی /home، رو، جزو پایه‌ها می‌دونن.

یه مثال جالب، از پرسش‌های رایج رسمی زیرسیستم لینوکس ویندوز: وقتی توی یه لینوکس، کنار ویندوز، کار می‌کنید، درایو C: ویندوز، زیر پوشه‌ی /mnt/c دیده می‌شه. یعنی حتی یه درایو کامل ویندوز، توی لینوکس، فقط یه پوشه‌ست، توی همون یه درخت.

فرق دوم: حروف بزرگ و کوچیک

توی لینوکس، اسم فایل‌ها، به حروف بزرگ و کوچیک انگلیسی حساسه. یعنی File و file، دو فایل کاملا جدان؛ و می‌تونن، کنار هم، توی یه پوشه باشن. سرفصل‌های جهانی آموزش لینوکس، حساس بودن به حروف رو، صاف، جزو چیزهای پایه‌ی مدیریت فایل می‌دونن؛ و پرسش‌های رایج رسمی زیرسیستم لینوکس ویندوز هم، حساس بودن به حروف رو، یکی از تفاوت‌های کار با فایل‌ها، بین لینوکس و ویندوز، نام می‌بره.

روی سرور، این یه منبع رایج خطاست. یه سایت که روی کامپیوتر ویندوزی سازنده‌ش، درست کار می‌کرد، روی سرور لینوکسی، یه عکس رو پیدا نمی‌کنه؛ چون توی کد، اسمش Logo.png نوشته شده، و روی دیسک، logo.png ـه. عادت خوب: اسم فایل‌ها رو، همیشه، با حروف کوچیک بنویسید.

فرق سوم: نصب نرم‌افزار با مدیر بسته

توی ویندوز، برای نصب یه برنامه، معمولا یه فایل نصب رو، از سایت سازنده، دانلود و اجرا می‌کنید. توی لینوکس، راه رایج، یه مدیر بسته (Package Manager) ـه؛ یه برنامه که نرم‌افزارها رو، از یه مخزن (Repository)، که توزیع نگهش می‌داره، می‌گیره، نصب و به‌روز می‌کنه.

طبق سند رسمی اوبونتو، راه پیشنهادی نصب بسته‌ها روی اوبونتو، ابزار APT ـه، که با دستور apt توی ترمینال کار می‌کنه؛ و با همین ابزار، می‌شه بسته‌ی تازه نصب کرد، بسته‌های موجود رو به‌روز کرد، فهرست بسته‌ها رو تازه کرد، و حتی کل سیستم رو ارتقا داد. سرفصل‌های جهانی آموزش لینوکس، مدیرهای بسته‌ی بقیه‌ی خانواده‌ها رو هم نام می‌برن؛ مثل dnf و zypper و apk.

چرا مدیر بسته، روی سرور مهمه

مدیر بسته، روی سرور، سه فایده‌ی بزرگ داره. یک، امنیت: نرم‌افزار، از یه مخزن شناخته‌شده‌ی توزیع میاد، نه از یه سایت ناشناس. دو، به‌روزرسانی یکجا: با یه دستور، همه‌ی نرم‌افزارهای سیستم، از جمله وصله‌های امنیتی، به‌روز می‌شن. سه، تکرارپذیری: یه فهرست بسته، روی هر سرور تازه، همون نتیجه رو می‌ده.

طبق سند رسمی اوبونتو، پیش از نصب، معمولا فهرست بسته‌ها رو، با دستور sudo apt update، تازه می‌کنید، تا آخرین نسخه‌ها رو ببینید. ایستگاه سه این مسیر، یه درس کامل درباره‌ی مدیر بسته داره؛ و اونجا، معنی sudo رو هم، که دسترسی مدیر سیستم می‌ده، با احتیاط‌هاش، یاد می‌گیرید.

فرق چهارم: ترمینال، وسط کار

ویندوز هم ترمینال داره؛ ولی خیلی از کاربرهای ویندوز، تقریبا همه‌ی کارهاشون رو با موس انجام می‌دن. توی لینوکس، به‌ویژه روی سرور، ترمینال، وسط کاره. خیلی از سرورهای لینوکسی، اصلا محیط گرافیکی ندارن؛ و همه‌ی کارها، با نوشتن دستور، انجام می‌شه.

سرفصل‌های جهانی آموزش لینوکس، کار با خط فرمان رو، از سنگین‌ترین بخش‌ها می‌دونن؛ و اسم پوسته‌ی رایجش، Bash، رو می‌برن. خبر خوب: سند رسمی مایکروسافت هم می‌گه زیرسیستم لینوکس ویندوز، اجازه می‌ده ابزارهای خط فرمان لینوکس، مثل Bash و grep، روی ویندوز اجرا بشن. یعنی کسی که ترمینال لینوکس رو یاد بگیره، روی هر دو، ازش استفاده می‌کنه.

فرق پنجم: کاربر و اجازه، همه‌جا

توی لینوکس، هر فایل، یه صاحب داره، و یه سری اجازه، که می‌گه کی می‌تونه بخونه، بنویسه یا اجراش کنه. سرفصل‌های جهانی آموزش لینوکس، مدیریت کاربر و گروه، و اجازه‌ها و مالکیت فایل‌ها رو، یه بخش کامل می‌دونن.

پرسش‌های رایج رسمی زیرسیستم لینوکس ویندوز هم، یکی از تفاوت‌ها رو، تغییر ویژگی‌های فایل با دستورهای chmod و chown نام می‌برن؛ که دقیقا همین اجازه‌ها و مالکیت رو تنظیم می‌کنن. روی سرور، این مهم‌ترین قفل داخلیه: اگه یه برنامه، نفوذ هم بشه، فقط به فایل‌هایی می‌رسه که اجازه‌شون رو داره. ایستگاه سه، این رو کامل یاد می‌ده.

فرق ششم: راهنما، توی خود ترمینال

یه چیز خیلی خوب لینوکس، اینه که راهنمای بیشتر دستورها، توی خود سیستمه. سرفصل‌های جهانی آموزش لینوکس، دو راه اصلی رو نام می‌برن: دستور man، که صفحه‌ی راهنمای کامل یه دستور رو نشون می‌ده؛ و گزینه‌های -h یا --help، که بیشتر دستورها، باهاشون، یه راهنمای کوتاه چاپ می‌کنن.

این، یعنی پیش از اینکه یه دستور رو از اینترنت کپی کنید، یا از یه مدل هوش مصنوعی بپرسید، می‌تونید راهنمای رسمی خودش رو، همون‌جا، بخونید. همون قاعده‌ای که توی درس اول گفتیم: اول بفهمید، بعد اجرا کنید.

و یه نکته: ویرایشگر متن ترمینال

روی سرور، بیشتر وقت‌ها، فایل‌های تنظیمات رو، مستقیم توی ترمینال، ویرایش می‌کنید؛ چون محیط گرافیکی نیست. سرفصل‌های جهانی آموزش لینوکس، دو ویرایشگر رایج ترمینال رو نام می‌برن: vi، که قدرتمنده ولی یاد گرفتنش کمی وقت می‌بره؛ و nano، که ساده‌تره، و برای شروع، مناسب‌تره.

توی ایستگاه دو، با یکی از این‌ها کار می‌کنید. فعلا بدونید که «ویرایش یه فایل روی سرور»، یعنی باز کردنش، توی یکی از این دو، از داخل همون ترمینال.

یه نکته‌ی دیگه درباره‌ی پوشه‌ها

سرفصل‌های جهانی آموزش لینوکس، چند مفهوم دیگه هم درباره‌ی پوشه‌ها، جزو پایه می‌دونن، که بهتره از همین حالا اسمشون رو بشنوید. پوشه‌ی خونه‌ی هر کاربر، که با علامت ~ هم نشون داده می‌شه؛ مسیر مطلق، که از ریشه، یعنی /، شروع می‌شه؛ و مسیر نسبی، که از جایی که الان هستید، شروع می‌شه. و دو علامت کوتاه: یه نقطه، یعنی همین پوشه؛ و دو نقطه، یعنی پوشه‌ی بالاتر.

همون سرفصل‌ها، فایل‌ها و پوشه‌های پنهان رو هم نام می‌برن، و پوشه‌هایی که برنامه‌های اجرایی سیستم توشون هستن، مثل /bin و /usr/bin. ایستگاه دو، یه درس کامل درباره‌ی ساختار پوشه‌های لینوکس داره، که هر پوشه‌ی اصلی، برای چیه.

امنیت، از همون روز اول

یه نکته‌ی جالب: سرفصل‌های جهانی آموزش لینوکس، حتی برای کاربر تازه‌کار، چند موضوع امنیتی رو جزو پایه می‌دونن: رمز قوی، مدیر رمز، احراز هویت چندمرحله‌ای، و کلید عبور (Passkey)؛ رمزگذاری توی پروتکل‌های شبکه، مثل HTTPS، و روی حافظه‌ها؛ و رفتار امن با فلش‌های USB.

یعنی شناختن لینوکس، فقط دونستن دستورها نیست؛ از همون اول، با فکر امنیتی همراهه. و برای کسی که سرور اداره می‌کنه، این، از هر کس دیگه‌ای مهم‌تره؛ چون یه سرور، برخلاف کامپیوتر شخصی، همیشه روشن و همیشه روی اینترنته.

چه نرم‌افزارهایی روی لینوکس هست

سرفصل‌های جهانی آموزش لینوکس، آشنایی با نرم‌افزارهای متن‌باز اصلی رو هم، جزو پایه می‌دونن، و اون‌ها رو، چند دسته می‌کنن: برنامه‌های رومیزی، مثل مجموعه‌ی دفتری، مرورگر و ویرایشگر عکس؛ برنامه‌های وب؛ برنامه‌های سرور، مثل وب‌سرور و دیتابیس؛ و زبان‌های برنامه‌نویسی.

برای این مسیر، دسته‌ی سوم، یعنی برنامه‌های سرور، از همه مهم‌تره؛ چون همون چیزهایی‌ان که سایت و برنامه‌ی شما رو، روی اینترنت، در دسترس می‌کنن. ایستگاه چهار، یه وب‌سرور رو، روی یه سرور لینوکسی، راه می‌ندازه؛ و ایستگاه داکر، یاد می‌ده بیشتر این برنامه‌ها رو، داخل کانتینر، اجرا کنید.

لازم نیست یکی رو انتخاب کنید

یه خبر خوب برای کاربرهای ویندوز: لازم نیست ویندوز رو کنار بذارید تا لینوکس یاد بگیرید. طبق سند رسمی مایکروسافت، زیرسیستم لینوکس ویندوز (WSL)، اجازه می‌ده یه محیط لینوکسی، روی ویندوز، اجرا بشه، بی نیاز به یه ماشین مجازی جدا یا دو سیستم‌عامله کردن کامپیوتر؛ و توزیع‌هایی مثل اوبونتو و دبیان، روش نصب بشن.

درس بعدی، این راه، و چند راه دیگه برای امتحان لینوکس، بی دست زدن به سیستم اصلی، رو کامل یاد می‌ده. یعنی از فردا، می‌تونید کنار ویندوز، یه لینوکس واقعی داشته باشید.

کدوم بهتره

این سوال، مثل اینه که بپرسید چکش بهتره یا پیچ‌گوشتی. برای کار روزمره‌ی خیلی از آدم‌ها، با برنامه‌های آشنا، ویندوز راحت‌تره. برای سرور، و برای خیلی از کارهای برنامه‌نویسی و دواپس، لینوکس، ابزار طبیعی‌تره؛ چون خیلی از سرورها و ابزارهای این دنیا، با لینوکس کار می‌کنن.

توی این مسیر، هدف، کنار گذاشتن ویندوز نیست؛ هدف، اینه که لینوکس رو، اون‌قدر خوب بشناسید، که روی یه سرور، احساس غریبی نکنید. خیلی از برنامه‌نویس‌ها، روی کامپیوتر خودشون ویندوز یا مک دارن، و روی سرورشون، لینوکس.

جواب کوتاه

اگه کسی پرسید «لینوکس چیه و چه فرقی با ویندوز داره»:

لینوکس، یه سیستم‌عامل شبیه یونیکسه، که لینوس توروالدز از صفر نوشت؛ هسته‌ش، با مجوز متن‌باز GPL نسخه‌ی ۲ منتشر شده، و توزیع‌هایی مثل اوبونتو و دبیان، دورش، سیستم‌عامل کامل می‌سازن. فرق‌های عملیش با ویندوز: همه‌ی فایل‌ها زیر یه ریشه‌ی /، نه درایو؛ حساس به حروف بزرگ و کوچیک؛ نصب نرم‌افزار با مدیر بسته؛ و ترمینال، وسط کار، به‌ویژه روی سرور.

چند باور رایج

  • «لینوکس، یه سیستم‌عامل ناقصه.» همه‌ی ویژگی‌های یه سیستم‌عامل مدرن.
  • «لینوکس، یعنی یه برنامه‌ی واحد.» هسته، و ده‌ها توزیع.
  • «File و file یه فایلن.» توی لینوکس، دو فایل جدا.
  • «برای لینوکس، باید ویندوز رو پاک کنم.» زیرسیستم لینوکس، کنار ویندوز.
  • «متن‌باز یعنی بی‌مجوز.» GPL نسخه‌ی ۲، با شرط‌هاش.

یه مثال

یه برنامه‌نویس، سایتش رو روی کامپیوتر ویندوزیش ساخت و همه‌چیز درست بود. روی سرور لینوکسی، نصف عکس‌ها نمایش داده نمی‌شدن. ساعت‌ها گشت، تا دید توی کد، اسم پوشه‌ی عکس‌ها Images نوشته شده، و روی سرور، images بود. ویندوز، این دو رو یکی می‌دید؛ لینوکس، نه.

همون هفته، یه مشکل دیگه هم داشت: یه ابزار رو، با دانلود یه فایل از یه سایت ناشناس، روی سرور نصب کرده بود، و نمی‌دونست چطور به‌روزش کنه. بعد از این درس، همه‌ی اسم‌ها رو با حروف کوچیک کرد، و ابزار رو، با مدیر بسته‌ی توزیع، از مخزن رسمی، دوباره نصب کرد؛ که با یه دستور، به‌روز می‌شد.

تمرین امروز

امروز، بی نصب، لینوکس رو، روی کاغذ، با ویندوز مقایسه کنید.

  1. یه جدول دوستونه بکشید: ویندوز و لینوکس.
  2. برای شش فرق این درس، توی هر ستون، یه خط بنویسید.
  3. سه توزیع از سه خانواده‌ی مختلف رو بنویسید.
  4. بنویسید برای یه سرور، چرا یه نسخه‌ی پشتیبانی بلندمدت بهتره.
  5. و یه اسم فایل بنویسید که روی ویندوز کار می‌کنه و روی لینوکس، ممکنه خطا بده.

درس بعدی، می‌گه لینوکس رو کجا امتحان کنیم، بی دست زدن به سیستم اصلی.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • لینوکس، هسته‌ای شبیه یونیکسه، که لینوس توروالدز از صفر نوشت.
  • چیزی که نصب می‌کنید، یه توزیعه: هسته به‌علاوه‌ی برنامه‌ها.
  • هسته‌ی لینوکس، با مجوز GPL نسخه‌ی ۲ منتشر شده.
  • فرق‌ها: یه ریشه‌ی /، حساس به حروف، مدیر بسته، ترمینال.
  • از گوشی تا سرور و ابر، روی انواع کامپیوترها.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد