بازاریابی چیست
جواب کوتاه
بازاریابی (Marketing)، طبق تعریف رسمی و جهانی، کار و مجموعهای از سازمانها و روندهاییه برای ساختن، گفتن، رسوندن و مبادلهی پیشنهادهایی که برای مشتریها، شریکها و کل جامعه ارزش دارن. به زبون ساده: فهمیدن اینکه مردم چی لازم دارن، ساختن یا پیدا کردن همون، گفتن بهشون که هست، رسوندنش به دستشون، و طوری انجام دادن همهی اینها که هم مشتری چیزی ارزشمند بگیره، هم کسبوکار. یعنی بازاریابی فقط تبلیغ نیست؛ تبلیغ فقط یه تیکه از گفتنه. بازاریابی از پرسیدن شروع میشه، نه از فروختن، و با یه بار فروش هم تموم نمیشه؛ با برگشتن دوبارهی مشتری ادامه پیدا میکنه.
یه نونوایی، توی یه خیابون تازه
فرض کنید یه نونوا، توی یه خیابون تازه، مغازه باز میکنه. اگه فقط همون نونی رو بپزه که خودش دوست داره، و منتظر بمونه، شاید کسی نیاد. نونوای باهوش، اول چند روز توی محله راه میره: میبینه بیشتر خونهها بچه دارن، صبحها عجله دارن، و نزدیکترین نونوایی، دوره.
بعد، نون صبحونهی تازه، از ساعت شش صبح، میپزه؛ یه تابلوی ساده میزنه که همه از دور ببینن؛ به چند همسایه، نون تازه برای امتحان میده؛ و هر کس دو بار اومد، اسمش رو یاد میگیره. این نونوا، شاید هیچوقت کلمهی بازاریابی رو نشنیده باشه؛ ولی دقیقا همین کار رو کرده. این درس، میگه بازاریابی، دقیقا چیه.
بازاریابی چیست
تعریف رسمی و جهانی بازاریابی (Marketing)، که مرجعهای این رشته بهش تکیه میکنن، اینطوره: کار، و مجموعهای از سازمانها و روندها، برای ساختن، گفتن، رسوندن و مبادلهی پیشنهادهایی که برای مشتریها، شریکها و کل جامعه، ارزش دارن.
سازمانی که این تعریف رو نوشته، میگه مرتب، توسط یه گروه پنجنفره از پژوهشگرهای فعال این رشته، بازبینی و دوباره تایید یا اصلاح میشه. یعنی این تعریف، یه جملهی ثابت تاریخی نیست؛ با تغییر دنیای بازاریابی، بهروز میشه. بقیهی این درس، این تعریف رو، تیکهتیکه، باز میکنه.
چهار فعل اصلی
توی تعریف رسمی، چهار فعل هست، که کل بازاریابی رو میسازن. ساختن: درست کردن یا پیدا کردن چیزی که مردم لازم دارن؛ مثل نون صبحونهی تازه. گفتن: خبر دادن به مردم که این چیز هست، و چرا به دردشون میخوره؛ مثل تابلوی مغازه.
رسوندن: اینکه اون چیز، به راحتی، به دست مردم برسه؛ مثل باز بودن از ساعت شش صبح، درست وقتی مردم لازمش دارن. و مبادله: اینکه مردم، چیزی بدن، معمولا پول، و چیزی بگیرن که براشون بیشتر از اون پول ارزش داره. اگه یکی از این چهار تا نباشه، بازاریابی ناقصه: بهترین نون دنیا، اگه کسی ازش خبر نداشته باشه، یا ساعتی آماده بشه که کسی نیست، فروش نمیره.
کلمهی کلیدی: ارزش
مهمترین کلمهی تعریف، شاید «ارزش» باشه. بازاریابی، فروختن هر چیزی، به هر قیمتی، نیست؛ پیشنهادیه که برای طرف مقابل، ارزش داره. یعنی وقتی مشتری چیزی میخره، باید حس کنه چیزی که گرفته، از پولی که داده، بیشتر یا دستکم برابر میارزه.
این، یه پیامد مهم داره: بازاریابی خوب، با بازی دادن مردم، دووم نمیاره. اگه نونوا، با یه تابلوی بزرگ و دروغ، مردم رو بکشونه، ولی نونش بد باشه، شاید یه بار بفروشه؛ ولی کسی برنمیگرده، و همسایهها به هم میگن. ارزش واقعی، پایهی هر بازاریابی پایداره.
یه راه ساده برای سنجیدن ارزش، اینه که از مشتری بپرسید: اگه فردا ما نبودیم، چی کم داشتی؟ اگه جواب روشنی داشته باشه، یعنی ارزشی میدید. اگه بگه «هیچی، میرم یه جای دیگه»، یعنی هنوز چیزی ندارید که شما رو از بقیه جدا کنه.
ارزش، برای کی
تعریف رسمی، سه گروه رو نام میبره: مشتریها، شریکها، و کل جامعه. مشتری، روشنه: کسی که میخره. شریک، یعنی هر کسی که کنار کسبوکار کار میکنه؛ مثل کسی که آرد رو میرسونه، یا مغازهی کناری که مشتریهاش رو به نونوایی میفرسته.
و جامعه: یعنی کار کسبوکار، نباید به محله آسیب بزنه؛ مثلا نونوایی، با دود و سر و صدای زیاد، همسایهها رو اذیت نکنه. اینکه تعریف رسمی، جامعه رو هم آورده، یعنی از نگاه این رشته، بازاریابی، فقط یه معاملهی دونفره نیست؛ کار یه کسبوکار، توی یه محیط واقعی، با آدمهای واقعی.
و یه نکتهی دیگه: کارمندهای خود کسبوکار هم، به یه معنی، جزو همین گروههان. کارمندی که از کارش بیزاره، سخت میتونه به مشتری حس خوب بده؛ چون تجربهی مشتری رو، همون کارمندها میسازن.
بازاریابی، از پرسیدن شروع میشه
یه تصور رایج اینه که بازاریابی، بعد از ساختن محصول شروع میشه: اول یه چیزی میسازیم، بعد فکر میکنیم چطور بفروشیمش. ولی توی تعریف رسمی، «ساختن» جزو خود بازاریابیه. یعنی بازاریابی، پیش از ساختن، با فهمیدن اینکه مردم چی لازم دارن، شروع میشه.
نونوای قصهی ما، پیش از اینکه اولین نون رو بپزه، توی محله راه رفت و دید. این، اولین و مهمترین کار بازاریابیه. خیلی از کسبوکارهایی که شکست میخورن، محصول بدی ندارن؛ محصولی دارن که کسی دنبالش نبود. درسهای بعدی این مسیر، این رو بیشتر باز میکنن.
پژوهش بازاریابی
مرجع رسمی همون تعریف، یه تعریف جدا هم برای پژوهش بازاریابی (Marketing Research) داره: کاری که مصرفکننده، مشتری و عموم مردم رو، از راه اطلاعات، به بازاریاب وصل میکنه؛ اطلاعاتی که برای پیدا کردن فرصتها و مشکلها، ساختن و سنجیدن کارها، پایش نتیجهها، و بهتر فهمیدن کل روند، به کار میره.
به زبون ساده: پژوهش بازاریابی، گوش دادن منظم به مردمه. راه رفتن نونوا توی محله، یه پژوهش ساده بود. برای یه کسبوکار بزرگتر، میتونه نظرسنجی باشه، گفتوگو با مشتریها، یا خوندن عددهای فروش. مهم اینه که تصمیمها، از روی چیزی که مردم واقعا میخوان و میکنن گرفته بشن، نه از روی حدس صاحب کسبوکار.
و برند، کجای این قصهست
یه کلمهی دیگه، که توی بازاریابی زیاد میشنوید، برنده. طبق تعریف رسمی، برند اینطوریه: یه اسم، اصطلاح، طرح، نشان، یا هر ویژگی دیگهای که کالا یا خدمت یه فروشنده رو، از فروشندههای دیگه، متمایز میکنه.
یعنی برند، اون چیزیه که باعث میشه مردم بگن «بریم از اون نونوایی سر کوچه بخریم»، نه «بریم یه نونوایی». مسیر برندینگ کتابخونه، کامل دربارهش حرف میزنه؛ اینجا فقط بدونید که برند، بخشی از «گفتن» توی بازاریابیه، و با گذشت زمان، از تجربههایی که مردم با یه کسبوکار دارن، ساخته میشه.
بازاریابی، فقط تبلیغ نیست
خیلیها، وقتی کلمهی بازاریابی رو میشنون، یاد تبلیغ میافتن: آگهی، بیلبورد، پست تبلیغاتی. ولی تبلیغ، فقط یه بخش از «گفتن» ـه، که خودش یکی از چهار فعل تعریفه. مثل کوه یخی که فقط نوکش از آب بیرونه: تبلیغ، دیده میشه، ولی بیشتر بازاریابی، زیر آبه.
اگه نونوا، بزرگترین تبلیغ محله رو بکنه، ولی نونش دیر آماده بشه، یا قیمتش بیشتر از ارزشش باشه، تبلیغ، فقط مردم بیشتری رو ناامید میکنه. یه درس بعدی این مسیر، کامل دربارهی فرق بازاریابی و تبلیغ حرف میزنه.
یه چرخه، نه یه کار یهباره
بازاریابی، با یه بار فروش تموم نمیشه. نونوا، بعد از اینکه نونش رو فروخت، میبینه کدوم نون زودتر تموم میشه، کدوم میمونه، و مردم چی میپرسن. فردا، از روی همین، کمی متفاوت میپزه. یعنی دوباره میپرسه، دوباره میسازه، دوباره میگه.
این چرخه، برای هر کسبوکاری هست، از یه مغازهی کوچیک تا یه شرکت بزرگ. و یه بخش مهمش، برگشتن مشتریه. کسی که یه بار خریده و راضی بوده، شما رو میشناسه و بهتون اعتماد داره؛ نگه داشتنش، از راضی کردن یه غریبه که هیچوقت شما رو ندیده، کار متفاوتیه. مسیر ارتباط با مشتری کتابخونه، کامل دربارهی همینه.
بازاریابی، دور و بر ما
وقتی دقت کنید، بازاریابی رو همهجا میبینید. میوهفروشی که میوههای رسیدهتر رو جلوی مغازه میچینه، داره «میگه». آرایشگاهی که شبها هم باز میمونه، چون کارمندها روزها وقت ندارن، داره «میرسونه». کتابفروشی که از مشتریهاش میپرسه چه کتابی دنبالشن و همون رو میاره، داره «میپرسه و میسازه».
و حتی یه آدم، وقتی برای یه کار تازه رزومه مینویسه، داره خودش رو بازاریابی میکنه: میفهمه کارفرما چی لازم داره، مهارتهاش رو همونطور میگه که به درد اون کار بخوره، و به جای درست، میفرستتش. بازاریابی، یه مهارت زندگیه، نه فقط یه شغل.
کی بازاریابی میکنه
توی یه شرکت بزرگ، تیم بازاریابی هست، با نقشهای مختلف: پژوهش، تبلیغ، محتوا، رابطه با مشتری. ولی توی یه کسبوکار کوچیک، معمولا خود صاحب کسبوکار، همهی این کارها رو میکنه؛ مثل نونوای قصهی ما.
و یه نکتهی مهمتر: حتی توی یه شرکت بزرگ، بازاریابی، فقط کار تیم بازاریابی نیست. کسی که پشت تلفن به مشتری جواب میده، کسی که بسته رو بستهبندی میکنه، و کسی که قیمت رو تعیین میکنه، همه، بخشی از تجربهی مشتری رو میسازن؛ یعنی همه، بخشی از بازاریابیان.
برای یه کسبوکار کوچیک، از کجا
اگه یه کسبوکار کوچیک دارید، یا میخواید راه بندازید، لازم نیست با یه برنامهی پیچیده شروع کنید. همون چهار فعل تعریف، یه فهرست سادهی شروعه: مشتری من کیه و چی لازم داره؟ من چی بهش میدم که براش ارزش داره؟ چطور خبردارش میکنم؟ چطور به راحتی بهش میرسونم؟
و یه سوال پنجم: چطور کاری کنم که برگرده؟ اگه به این پنج سوال، جواب روشن و صادقانه داشته باشید، از خیلی از کسبوکارهایی که بودجهی تبلیغ بزرگ دارن، جلوترید. بقیهی این مسیر، هر کدوم از این سوالها رو، با جزئیات بیشتر، باز میکنه.
بازاریابی درست
چون تعریف رسمی، جامعه رو هم آورده، بازاریابی، یه بعد اخلاقی هم داره. بازاریابی درست، یعنی قولهایی که میدید، واقعی باشن؛ قیمتها، روشن باشن؛ و به کسی که نمیخواد، فشار نیارید. این، فقط کار درست نیست؛ کار هوشمندانه هم هست، چون اعتماد، از هر تبلیغی ماندگارتره.
یه آزمون ساده، برای هر کار بازاریابی: اگه مشتری، دقیقا بدونه شما چی کار میکنید و چرا، باز هم راضیه؟ اگه جواب آرهست، احتمالا راه درستی میرید. اگه باید چیزی رو ازش پنهون کنید، احتمالا نه.
و یه نکتهی کوچیک: درستی، فقط نگفتن دروغ نیست؛ گفتن چیزهای مهمیه که مشتری باید بدونه، مثل هزینهی ارسال، پیش از اینکه پول بده.
نیاز، خواسته، و توان خرید
سه کلمه، پایهی خیلی از فکرهای بازاریابیان. نیاز، چیزیه که آدم واقعا کم داره؛ مثل گرسنگی. خواسته، شکل خاصیه که آدم برای برطرف کردن اون نیاز، دوست داره؛ مثل نون بربری تازه، به جای یه نون دیگه. و توان خرید، یعنی آدم، پولش رو هم داره، و حاضره بده.
بازاریاب، نیاز رو نمیسازه؛ گرسنگی، از قبل بوده. ولی میتونه بفهمه مردم این نیاز رو، به چه شکلی، دوست دارن برطرف کنن، و چقدر حاضرن براش بدن. نونوای ما، نیاز به نون رو نساخت؛ فقط فهمید مردم این محله، نون صبحونهی تازه، نزدیک خونه، و زود، میخوان.
خریدار، همیشه مصرفکننده نیست
یه نکتهی ظریف: کسی که میخره، همیشه کسی نیست که استفاده میکنه. مادری که برای بچهش لوازمالتحریر میخره، خریداره؛ بچه، مصرفکنندهست. توی یه شرکت، کارمند خرید، یه نرمافزار رو میخره، ولی کارمندهای دیگه، باهاش کار میکنن.
این، روی بازاریابی خیلی اثر داره. پیامی که به مادر میگید، با چیزی که بچه رو خوشحال میکنه، فرق داره: مادر، شاید دنبال دوام و قیمت مناسبه؛ بچه، دنبال رنگ و طرح. بازاریاب خوب، هر دو رو میبینه؛ و میدونه تصمیم خرید، گاهی بین چند نفر گرفته میشه.
یه ابزار معروف: آمیختهی بازاریابی
یکی از معروفترین ابزارهای فکر کردن دربارهی بازاریابی، آمیختهی بازاریابی (Marketing Mix) ـه، که بهش چهار P هم میگن؛ و مرجعهای رسمی این رشته، اون رو جزو پایههای آشنایی با بازاریابی، نام میبره. چهار P، چهار کلمهی انگلیسیان که با این حرف شروع میشن: محصول (Product)، قیمت (Price)، مکان یا رسوندن (Place)، و ترویج یا گفتن (Promotion).
این چهار تا، تقریبا همون چهار فعل تعریفن، از یه زاویهی دیگه. محصول، یعنی چی میسازید؛ قیمت، یعنی مبادله با چه عددی؛ مکان، یعنی چطور میرسونید؛ و ترویج، یعنی چطور میگید. یه درس بعدی این مسیر، انواع بازاریابی و این ابزارها رو بیشتر باز میکنه.
همهی مردم، یا بعضیها
یه اشتباه رایج کسبوکارهای تازه، اینه که میخوان به همه بفروشن. ولی آدمها، با هم فرق دارن؛ و چیزی که برای یکی ارزش داره، برای دیگری شاید نداشته باشه. نونوای ما، برای همهی شهر نون نمیپزه؛ برای خانوادههای همین محله، که صبح زود عجله دارن.
بازاریابها، به این کار، تقسیم بازار (Segmentation) و انتخاب گروه هدف میگن: بازار رو به گروههایی با نیازهای شبیه به هم تقسیم میکنن، و یکی یا چند تا رو انتخاب میکنن. این، یعنی بقیه رو نادیده گرفتن نیست؛ یعنی تمرکز، تا برای یه گروه، واقعا بهترین باشید.
توی ذهن مشتری، کجا هستید
وقتی گروه هدفتون رو انتخاب کردید، سوال بعدی اینه: میخواید توی ذهنشون، به چی شناخته بشید؟ ارزونترین؟ تازهترین؟ نزدیکترین؟ به این، جایگاهیابی (Positioning) میگن. نونوای ما، میخواد «همون نونوایی که صبح زود، نون تازه داره» باشه.
جایگاه خوب، ساده و واقعیه. اگه بگید «ما هم ارزونترینیم، هم باکیفیتترین، هم سریعترین»، احتمالا هیچکدوم توی ذهن کسی نمیمونه، و شاید هیچکدوم هم واقعی نباشه. یه جایگاه روشن، که هر روز با کارتون ثابتش میکنید، از ده تا شعار، بیشتر میمونه.
مبادله، فقط پول نیست
توی تعریف رسمی، کلمهی «مبادله» اومده، نه «فروش». چرا؟ چون همهی مبادلهها، با پول نیستن. یه موسسهی خیریه، از مردم وقت یا کمک میخواد، و در عوض، حس مفید بودن میده. یه کتابخونهی عمومی، از مردم فقط عضویت میخواد. یه پویش سلامت، از مردم فقط میخواد یه عادت رو عوض کنن.
برای همین، بازاریابی، فقط کار شرکتها نیست. هر سازمانی که از مردم چیزی میخواد، و چیزی در عوض میده، میتونه از فکر بازاریابی استفاده کنه: بفهمه مردم چی لازم دارن، چی ارزش داره، و چطور به راحتی بهشون برسه.
بازاریابی، توی دورهی اینترنت
اینترنت، ابزارهای بازاریابی رو خیلی عوض کرده: حالا یه مغازهی کوچیک هم، میتونه سایت داشته باشه، توی شبکههای اجتماعی باشه، و از هر جای کشور، سفارش بگیره. یکی از مرجعهای رسمی این رشته هم میگه مصرفکنندهها، بیشتر و بیشتر، به بازار دیجیتال رو آوردن، و سازمانها میبینن که با بازاریابی دیجیتال، بهتر به مشتریها میرسن.
ولی یه چیز عوض نشده: همون چهار فعل. ابزار گفتن، از تابلوی مغازه به پست اینستاگرام رسیده؛ ابزار رسوندن، از دست به دست به پست و پیک. ولی هنوز باید بفهمید مردم چی لازم دارن، و ارزش واقعی بدید. مسیر دیجیتال مارکتینگ کتابخونه، این ابزارها رو، کامل یاد میده.
از کجا بفهمیم کار میکنه
بازاریابی، بی سنجیدن، حدس زدنه. نونوای ما، هر شب میبینه چند تا نون فروخته، کدوم زودتر تموم شده، و چند نفر، دوباره اومدن. همین سه عدد ساده، بهش میگه کارش درسته یا نه.
برای یه کسبوکار، چند سوال سادهی سنجیدن هست: چند نفر، از وجود ما خبردار شدن؟ از اونها، چند نفر خریدن؟ از خریدارها، چند نفر برگشتن؟ و هر کدوم از اینها، چقدر برامون خرج داشته؟ لازم نیست اول کار، ابزار پیچیده داشته باشید؛ یه دفترچه هم، شروع خوبیه.
چند اشتباه رایج تازهکارها
اینها، اشتباههاییان که خیلی از کسبوکارهای تازه، توی بازاریابی، میکنن:
- ساختن محصول، بی پرسیدن از هیچ مشتری.
- فکر کردن به اینکه «همه» مشتری ما هستن.
- خرج همهی بودجه برای تبلیغ، و هیچ برای بهتر کردن تجربه.
- قولهایی که نمیشه نگهشون داشت.
- نسنجیدن هیچ چیزی، و ادامه دادن از روی حس.
هر کدوم از اینها، با همون چهار فعل و یه دفترچهی ساده، قابل پیشگیریه.
بازاریابی، بی بودجهی بزرگ
خیلیها فکر میکنن بازاریابی، پول زیاد میخواد. ولی بیشتر کارهای اصلیش، تقریبا رایگانن: پرسیدن از مشتریها، بهتر کردن محصول از روی حرفشون، سر وقت بودن، قول درست، و رفتار خوب. اینها، بیشتر وقت و دقت میخوان، تا پول.
نونوای ما، بودجهی تبلیغ نداشت؛ ولی نون تازه، سر ساعت، و یاد گرفتن اسم مشتریها، همسایهها رو به حرف آورد. حرف دهانبهدهان مشتریهای راضی، یکی از قدیمیترین ابزارهای بازاریابیه؛ و هنوز، از هر تبلیغی، باورکردنیتره.
بازاریابی، بهعنوان شغل
بازاریابی، یه رشتهی دانشگاهی و یه شغل هم هست، با نقشهای مختلف: پژوهشگر بازار، که داده جمع و تحلیل میکنه؛ مدیر برند، که هویت یه برند رو نگه میداره؛ کارشناس محتوا؛ کارشناس تبلیغات اینترنتی؛ و مدیر بازاریابی، که همه رو هماهنگ میکنه.
ولی حتی اگه هیچوقت شغلتون بازاریابی نشه، فهمیدنش به دردتون میخوره: وقتی کسبوکار خودتون رو راه میندازید، وقتی برای یه کار درخواست میدید، و حتی وقتی بهعنوان مشتری، میخواید بفهمید یه تبلیغ، داره چی کار میکنه.
وقتی خودتون خریدارید
فهمیدن بازاریابی، شما رو خریدار هوشیارتری هم میکنه. وقتی یه تبلیغ میبینید، میتونید بپرسید: این، داره چه نیازی رو هدف میگیره؟ چه ارزشی، واقعا، میده؟ و آیا قولی که میده، واقعیه؟
و وقتی میبینید یه کسبوکار، از شما نظر میخواد، یا سر وقت جواب میده، یا قیمتش رو روشن میگه، میفهمید که داره بازاریابی درست میکنه. این، یه معیار خوب برای انتخابه: کسبوکاری که به ارزش واقعی فکر میکنه، احتمالا با شما هم درست رفتار میکنه.
جواب کوتاه
اگه کسی پرسید «بازاریابی چیه»:
طبق تعریف رسمی و جهانی، کار و روندهای ساختن، گفتن، رسوندن و مبادلهی پیشنهادهاییه که برای مشتریها، شریکها و جامعه ارزش دارن. یعنی فهمیدن نیاز مردم، ساختن همون، خبر دادن، رسوندن، و نگه داشتنشون؛ نه فقط تبلیغ.
چند باور رایج
- «بازاریابی یعنی تبلیغ.» تبلیغ فقط یه تیکه از گفتنه.
- «بازاریابی بعد از ساختن محصول شروع میشه.» با پرسیدن، پیش از ساختن.
- «بازاریابی یعنی گول زدن مشتری.» ارزش واقعی، پایهی دوامه.
- «فقط شرکتهای بزرگ بازاریابی لازم دارن.» هر کسبوکاری، حتی یه نونوایی.
- «بازاریابی با فروش تموم میشه.» یه چرخهست؛ برگشتن مشتری.
یه مثال
دو نفر، توی یه محله، همزمان، مغازهی لوازمالتحریر باز کردن. اولی، مغازه رو پر از جنس کرد و یه تابلوی بزرگ زد. دومی، اول چند روز جلوی مدرسهی محله ایستاد، و دید بچهها و پدر و مادرها، صبحها، دنبال چند چیز ساده و ارزونن، و ساعت هفت صبح، هیچ مغازهای باز نیست.
دومی، با جنس کمتر ولی درست، از ساعت هفت باز کرد؛ و هر کس چیزی پیدا نکرد، اسمش رو نوشت و فردا براش آورد. چند ماه بعد، مغازهی دوم، مشتریهای ثابت داشت؛ و اولی، با تابلوی بزرگش، هنوز منتظر بود. هر دو، تبلیغ کرده بودن؛ ولی فقط دومی، بازاریابی کرده بود.
تمرین امروز
امروز، بازاریابی یه کسبوکار دور و برتون رو ببینید.
- یه کسبوکار که اغلب ازش خرید میکنید رو انتخاب کنید.
- برای هر کدوم از چهار فعل، ساختن، گفتن، رسوندن و مبادله، یه مثال از کارش بنویسید.
- بنویسید چرا دوباره ازش میخرید.
- یه جایی که به نظرتون ارزش کمی میده رو پیدا کنید.
- یه پیشنهاد کوچیک بنویسید که اون جا رو بهتر کنه.
درس بعدی، میگه بازاریابی و فروش چه فرقی دارن.
جمعبندی. آنچه از این درس با خودتان میبرید.
- بازاریابی یعنی ساختن، گفتن، رسوندن و مبادلهی چیزی که ارزش داره.
- ارزش برای مشتری، شریکها و جامعه، نه فقط فروشنده.
- از پرسیدن و فهمیدن نیاز شروع میشه، نه از فروختن.
- تبلیغ فقط یه تیکه از بازاریابیه.
- یه چرخهست: با برگشتن مشتری ادامه داره.
خودتون رو بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو میبینید: چند تا درست، چند تا نادرست.