مذاکره چیست و انواع آن
جواب کوتاه
مذاکره یعنی گفتوگو برای رسیدن به توافق، وقتی دو یا چند طرف چیزهایی مشترک و چیزهایی متفاوت میخوان. هر مذاکره، کوچیک یا بزرگ، روی هفت جزء میچرخه: منافع، راهها، جایگزینها، معیار منصفانه، رابطه، گفتوگو و تعهد. انواع مذاکره رو از چند نگاه میشه دسته کرد: تقسیمی، وقتی یه کیک ثابت تقسیم میشه، یا یکپارچه، وقتی چند موضوع کنار هم توافق بهتری میسازن؛ یهباره یا تکراری؛ دوطرفه یا چندطرفه؛ مستقیم یا با یه نفر سوم، مثل میانجی یا داور؛ رسمی یا غیررسمی؛ و بسته به جاش، توی بازار، سر کار یا توی خونه. بیشتر مذاکرهها هم شش مرحله دارن: آماده شدن، شروع، شناختن، چونه زدن، بستن و اجرا.
چرخ هفتپره
یه چرخ رو تصور کنید با هفت پره. اگه همهی پرهها سالم باشن، چرخ صاف میچرخه. اگه یکی بشکنه، چرخ لنگ میزنه. هر مذاکره، از خرید یه کیلو میوه تا یه قرارداد بزرگ، روی همین هفت پره میچرخه؛ و نوع هر مذاکره، فقط اینه که کدوم پره بیشتر از بقیه بار میبره.
توی درس اول دیدیم مذاکره چیه و چرا مهمه. این درس دو سوال رو کامل جواب میده: مذاکره دقیقا از چه اجزایی ساخته شده؟ و چه انواعی داره؟ این دو سوال، توی کتابهای درسی و دورههای کاری هم زیاد پرسیده میشن.
تعریف مذاکره
مذاکره (Negotiation) یعنی گفتوگویی که دو یا چند طرف، برای رسیدن به یه توافق انجام میدن؛ وقتی هر کدوم چیزی میخوان که بدون همکاری اون یکی به دست نمیاد. چند چیز توی این تعریف کلیدیه.
- به هم نیاز داریم: اگه یکی بتونه بی اون یکی به خواستهش برسه، مذاکرهای لازم نیست.
- خواستهها کامل یکی نیستن: وگرنه فقط هماهنگی بود، نه مذاکره.
- داوطلبانهست: هر طرف میتونه نه بگه و بره؛ وگرنه زوره، نه مذاکره.
- با گفتوگوئه: پیشنهاد، جواب، و پیشنهاد تازه.
چی مذاکره نیست
گاهی کمک میکنه ببینیم چی مذاکره نیست. دستور دادن مذاکره نیست؛ چون طرف مقابل حق نه گفتن نداره. قیمت ثابت یه فروشگاه بزرگ معمولا جای مذاکره نداره؛ چون فروشنده اختیار عوض کردنش رو نداره. و قانون، مذاکره نیست؛ مثلا مالیات رو نمیشه با مامور چونه زد.
ولی جالبه که خیلی از چیزهایی که فکر میکنیم ثابتان، در واقع جای مذاکره دارن: حقوق، تاریخ شروع کار، اجاره، شرطهای پرداخت یه خرید بزرگ، یا حتی تقسیم کار توی یه تیم. یکی از مهارتهای مذاکره، اینه که بدونید کجا جای مذاکره هست، حتی وقتی کسی بهتون نگفته.
هفت جزء
پژوهشگرهای یه مرکز معروف مطالعهی مذاکره، هر مذاکره رو هفت جزء میدونن. این هفت، هم برای آماده شدن به کار میان، هم برای اینکه بعد از مذاکره بفهمید کجا خوب بودید و کجا نه.
- منافع: هر طرف واقعا چی میخواد و چرا.
- راهها: توافقهای ممکن.
- جایگزینها: اگه توافق نشد، هر کدوم چی کار میکنه.
- معیار منصفانه: چیزی بیرون از ارادهی دو طرف.
- رابطه: دو طرف بعد از این، چطور با هم کار میکنن.
- گفتوگو: چطور حرف میزنن و گوش میدن.
- تعهد: چی دقیقا قول داده میشه.
منافع
پرهی اول، منافعه؛ یعنی چیزی که هر طرف واقعا لازم داره، و دلیلش. فروشندهای که «قیمت بالا» میخواد، شاید در واقع پول نقد سریع لازم داره؛ و خریداری که «قیمت پایین» میخواد، شاید در واقع نگران کیفیته و میخواد ریسک نکنه.
منافع، مهمترین پرهست؛ چون بقیه از اون میچرخن. وقتی منافع دو طرف رو بدونید، راههای تازه پیدا میشن، معیار منصفانه معنی پیدا میکنه، و حرف زدن سادهتر میشه. این پره، یه ایستگاه کامل توی این مسیر داره.
راهها
پرهی دوم، راههاست؛ یعنی همهی توافقهایی که ممکنه. بیشتر آدمها فقط دو راه میبینن: پیشنهاد من یا پیشنهاد تو. ولی معمولا خیلی راههای دیگه هست: پرداخت قسطی به جای تخفیف، تحویل زودتر به جای قیمت کمتر، یا یه خدمت کوچیک اضافه به جای پول بیشتر.
یه قاعدهی مهم: ساختن راهها رو از انتخاب کردنشون جدا کنید. اول بی قضاوت چند راه بنویسید؛ بعد ببینید کدوم به منافع دو طرف بهتر جواب میده. وقتی همزمان میسازیم و قضاوت میکنیم، راههای خوب پیش از به دنیا اومدن میمیرن.
جایگزینها
پرهی سوم، جایگزینهاست؛ یعنی کاری که هر طرف، اگه توافق نشد، میکنه. بهترینش رو، همونطور که توی درس اول دیدیم، BATNA میگن. جایگزین با راه فرق داره: راه، توافقیه که با طرف مقابل میسازید؛ جایگزین، کاریه که بی اون میکنید.
جایگزین هر دو طرف مهمه، نه فقط مال شما. اگه بدونید طرف مقابل جایگزین خوبی نداره، میدونید چرا باید با شما به توافق برسه. و اگه بدونید جایگزین خودتون ضعیفه، میدونید پیش از مذاکره باید روش کار کنید؛ مثلا یه پیشنهاد دیگه پیدا کنید.
معیار منصفانه
پرهی چهارم، معیار منصفانهست؛ یعنی چیزی بیرون از ارادهی دو طرف که بشه باهاش یه پیشنهاد رو سنجید. قیمت بازار، یه قیمتگذاری رسمی، قانون، رسم رایج یا نظر یه کارشناس بیطرف.
معیار منصفانه، به هر دو طرف کمک میکنه «آره» گفتن رو برای خودشون و بقیه توضیح بدن. فروشندهای که با قیمت بازار کنار میاد، حس نمیکنه شکست خورده؛ و خریداری که با همون قیمت کنار میاد، حس نمیکنه کلاه سرش رفته.
رابطه
پرهی پنجم، رابطهست؛ یعنی دو طرف، بعد از این مذاکره، چطور با هم کار میکنن. توی یه خرید یهباره از یه فروشندهی کنار جاده، رابطه کموزنه. توی مذاکره با کارفرما، صاحبخونه یا همسر، رابطه شاید از خود موضوع مهمتره.
یه اشتباه رایج اینه که رابطه رو فدای یه برد کوچیک کنیم؛ مثلا با یه تامینکنندهی قدیمی، اونقدر سخت چونه بزنیم که دیگه دوست نداشته باشه با ما کار کنه. یه اشتباه دیگه، برعکسشه: اونقدر نگران رابطه باشیم که هیچوقت خواستهمون رو نگیم. رابطهی سالم، هر دو رو با هم نگه میداره.
گفتوگو
پرهی ششم، گفتوگوئه؛ یعنی طرز حرف زدن و گوش دادن. خیلی از مذاکرههایی که شکست میخورن، نه به خاطر فاصلهی منافع، بلکه به خاطر طرز حرف زدن شکست میخورن: یه جملهی تحقیرآمیز، یه سوءتفاهم، یا گوش ندادن به نگرانی طرف مقابل.
همهی مهارتهای مسیر «مهارتهای ارتباطی» اینجا به کار میان: گوش دادن فعال، سوال باز، بازگو کردن، و آرامش توی حرف سخت. ایستگاه «حرف زدن سر میز» این مسیر هم، کامل دربارهی همین پرهست.
تعهد
پرهی هفتم، تعهده؛ یعنی چیزی که دو طرف دقیقا قول میدن. خیلی از مذاکرهها خوب پیش میرن، ولی با یه توافق مبهم تموم میشن: «باشه، یه کاریش میکنیم». چند هفته بعد، هر کدوم یه چیز دیگه یادش مونده.
تعهد خوب، روشنه: کی، چی، کی، چقدر، و اگه یکی نتونست، چی میشه. و نوشته میشه، حتی با یه پیام کوتاه. این پره، توی ایستگاه «بعد از توافق» کامل میاد؛ ولی همین الان یادتون باشه که توافق نانوشته، نصف توافقه.
تقسیمی و یکپارچه
حالا انواع. مهمترین تقسیمبندی، همونیه که توی درس اول دیدیم. مذاکرهی تقسیمی (Distributive)، وقتی یه چیز ثابت تقسیم میشه؛ مثل قیمت یه کالا توی یه خرید یهباره. اینجا پرهی منافع کمتر و پرهی جایگزینها بیشتر بار میبره.
و مذاکرهی یکپارچه (Integrative)، وقتی چند موضوع روی میزه و با معاملهی بینشون، کیک بزرگتر میشه؛ مثل یه قرارداد کاری که قیمت، زمان تحویل، کیفیت و پشتیبانی رو با هم داره. اینجا پرهی منافع و راهها بیشترین بار رو میبرن.
بیشتر مذاکرههای واقعی، یه کم از هر دو دارن: اول با هم کیک رو بزرگ میکنیم، بعد تقسیمش میکنیم. این دو اسم رو دو پژوهشگر، والتون و مککرزی، توی یه کتاب معروف دربارهی مذاکرههای کارگری گذاشتن، و هنوز پایهی بیشتر کتابهای مذاکرهن.
یهباره و تکراری
یه تقسیمبندی دیگه، بر اساس زمانه. مذاکرهی یهباره، وقتیه که دو طرف احتمالا دیگه همدیگه رو نمیبینن؛ مثل خرید یه ماشین دست دوم از یه غریبه. مذاکرهی تکراری، وقتیه که دو طرف سالها با هم سروکار دارن؛ مثل کارمند و کارفرما، یا یه مغازه و تامینکنندهش.
توی مذاکرهی تکراری، اعتبار و رابطه خیلی مهمتر میشن. یه ترفند که امروز یه کم بیشتر سود میده، ممکنه فردا هزینهی خیلی بیشتری داشته باشه. پژوهشهایی که بازیهای تکراری رو سنجیدن، نشون دادن وقتی آدمها میدونن دوباره با هم روبهرو میشن، همکاری خیلی بیشتر میشه.
دوطرفه و چندطرفه
بیشتر مذاکرههایی که بهشون فکر میکنیم، دوطرفهان. ولی خیلی از مذاکرههای زندگی، چندطرفهان: یه خونواده که سر برنامهی سفر تصمیم میگیره، یه تیم که سر تقسیم کار، یا چند شریک که سر آیندهی یه کسبوکار.
مذاکرهی چندطرفه پیچیدهتره؛ چون هر طرف منافع خودش رو داره، و ممکنه گروههای کوچیکتر توش ساخته بشن. چند ابزار کمک میکنه: یه نفر که گفتوگو رو اداره کنه، روشن کردن روش تصمیم پیش از شروع (رای؟ اتفاق نظر؟)، و نوشتن همهی منافع روی یه برگه که همه ببینن.
با نفر سوم
گاهی دو طرف خودشون نمیتونن به توافق برسن، و یه نفر سوم کمک میکنه. دو شکل اصلیش با هم فرق دارن، و خیلیها قاطیشون میکنن:
- میانجی (Mediator): کمک میکنه دو طرف حرف همدیگه رو بشنون و راه پیدا کنن؛ ولی تصمیم نمیگیره. توافق، مال خود دو طرفه.
- داور (Arbitrator): حرف دو طرف رو میشنوه و خودش تصمیم میگیره؛ و دو طرف از قبل قبول کردن که تصمیمش رو بپذیرن.
توی زندگی روزمره هم، میانجی زیاد داریم: یه بزرگتر خونواده که بین دو برادر آشتی میده، یا یه همکار که بین دو نفر توی تیم حرف میزنه. میانجی خوب، طرف کسی رو نمیگیره؛ فقط پل میسازه.
رسمی و غیررسمی
مذاکرهی رسمی، با جلسه، دستور کار، پیشنویس و امضا انجام میشه؛ مثل قرارداد یه شرکت. مذاکرهی غیررسمی، توی یه گفتوگوی معمولی؛ مثل اینکه با همسایه سر جای پارک کنار بیاید.
اصلها توی هر دو یکیه؛ فقط شکل اجرا فرق داره. ولی یه درس از مذاکرهی رسمی، برای غیررسمی هم به درد میخوره: آخرش، توافق رو روشن بگید و اگه مهمه، یه جا بنویسید. خیلی از دلخوریهای همسایهها و خونوادهها، از توافقهای غیررسمیای میاد که هیچوقت روشن گفته نشدن.
بازار، کار، خونه
یه راه دیگه برای دسته کردن، بر اساس جاست. هر جا، پرههای خودش رو پررنگتر میکنه:
- بازار: خرید و فروش، تخفیف، چونه زدن. بیشتر تقسیمی و یهباره؛ معیار منصفانه، یعنی قیمت بازار، خیلی مهمه.
- کار: حقوق، قرارداد، سفارش، تقسیم کار. بیشتر یکپارچه و تکراری؛ رابطه و تعهد خیلی مهمان.
- خونه: کار خونه، پول، بچهها، آخر هفته. تقریبا همیشه تکراری؛ رابطه از هر چیزی مهمتره.
این مسیر، برای کار و زندگی هر کدوم یه ایستگاه کامل داره.
شش مرحله
بیشتر مذاکرهها، با هر نوعی، از این شش مرحله رد میشن:
- آماده شدن: هدف، حد پایین، جایگزین، و منافع احتمالی طرف مقابل.
- شروع: آشنایی، ساختن کمی اعتماد، و روشن کردن موضوع.
- شناختن: سوال پرسیدن و فهمیدن منافع.
- چونه زدن: پیشنهاد، جواب، امتیاز دادن و گرفتن.
- بستن: رسیدن به توافق، و روشن کردن جزئیاتش.
- اجرا: انجام قولها، و پیگیری.
خیلیها مستقیم از شروع میپرن به چونه زدن، و مرحلهی شناختن رو جا میندازن. نتیجه، توافقهایی تقسیمیه که میتونست یکپارچه باشه. و خیلیها هم بعد از بستن، اجرا رو رها میکنن؛ که بهترین توافق رو هم بیارزش میکنه.
قدرت از کجا میاد
توی هر نوع مذاکره، یه سوال همیشه هست: کی دستش قویتره؟ خیلیها فکر میکنن قدرت یعنی پول بیشتر، مقام بالاتر یا صدای بلندتر. ولی توی مذاکره، قدرت بیشتر از چند جای دیگه میاد.
- جایگزین بهتر: هر کی راه دیگهی بهتری داره، راحتتر میتونه نه بگه.
- اطلاعات: هر کی بازار، قیمتها و منافع طرف مقابل رو بهتر بشناسه.
- زمان: هر کی عجلهی کمتری داره.
- معیار منصفانه: هر کی حرفش به یه معیار بیرونی تکیه کنه.
خبر خوب اینه که سه تا از این چهار، با آماده شدن بیشتر میشن؛ حتی اگه پول و مقامتون کمتر باشه.
مستقیم و غیرمستقیم
یه تفاوت دیگه بین مذاکرهها، از طرز حرف زدن آدمها میاد. بعضیها و بعضی جاها، خیلی مستقیم حرف میزنن: «این قیمت برای من زیاده». بعضیها غیرمستقیم: «خیلی لطف دارید، فقط یه کم باید فکر کنم». هیچکدوم بهتر از اون یکی نیست؛ ولی اگه طرز حرف زدن دو طرف فرق داشته باشه، سوءتفاهم زیاد پیش میاد.
توی فرهنگ ما، تعارف بخش مهمی از گفتوگوئه، و گاهی «نه» با یه جملهی مودبانه گفته میشه. اگه با کسی از جای دیگه مذاکره میکنید، یا کسی که مستقیمتر یا غیرمستقیمتر از شما حرف میزنه، یه سوال ساده کمک میکنه: «یعنی این برای شما قابل قبول نیست؟» روشن کردن، از حدس زدن خیلی ارزونتره.
رودررو، تلفنی، نوشتاری
مذاکره رو از روی راهش هم میشه دسته کرد. رودررو، بیشترین اطلاعات رو میده: صدا، چهره، مکث. تلفنی، صدا رو داره ولی چهره رو نه. و نوشتاری، مثل پیام و ایمیل، فرصت فکر کردن میده ولی لحن رو گم میکنه.
پژوهشها نشون دادن توی مذاکرهی نوشتاری، سوءتفاهم و بدبینی بیشتر پیش میاد؛ چون یه جملهی کوتاه، بی لبخند و بی لحن، میتونه سرد یا تند خونده بشه. یه قاعدهی ساده: بخشهای حساس رو رودررو یا تلفنی بگید، و توافق نهایی رو بنویسید. هر راه، کار خودش رو بهتر انجام میده.
مذاکره پشت میز
خیلی وقتها، پیش از هر مذاکرهی بیرونی، یه مذاکرهی درونی هست. فروشندهای که با مشتری مذاکره میکنه، اول باید با مدیر خودش دربارهی حد تخفیف کنار بیاد. زن و شوهری که میخوان خونه اجاره کنن، اول باید خودشون سر سقف اجاره و محله به توافق برسن.
به این، مذاکرهی دوسطحی میگن. اگه مذاکرهی درونی رو جا بندازید، سر میز اصلی یا اختیار کافی ندارید، یا بعد از توافق، کسی پشت سرتون قبولش نمیکنه. پس یه سوال پیش از هر مذاکرهی مهم: من با کی باید اول هماهنگ کنم؟
کی مذاکره نکنیم
مذاکره ابزار خوبیه، ولی همیشه بهترین ابزار نیست. چند جا شاید بهتر باشه مذاکره نکنید: وقتی هزینهی وقت و انرژی، از سود احتمالی بیشتره، مثل چونه زدن سر چند هزار تومن توی یه خرید کوچیک وقتی صف پشت سرتونه. وقتی طرف مقابل نشون داده به قولهاش عمل نمیکنه. یا وقتی جایگزین شما خیلی بهتر از هر توافق ممکنه.
و البته، چیزهایی هست که جای مذاکره ندارن: اصلهای اخلاقی، و سلامت و امنیت آدمها. دونستن اینکه کی مذاکره نکنید، بخشی از مهارت مذاکرهست، نه نشونهی ضعف.
قدیمیترین مهارت
مذاکره شاید یکی از قدیمیترین مهارتهای آدمه. از روزی که دو نفر خواستن چیزی رو با هم عوض کنن، مذاکره بوده. بازارهای قدیمی ما، مثل خیلی از بازارهای دنیا، صدها سال میز مذاکره بودن؛ و کاروانها، بین شهرها و کشورها، با مذاکره رفتوآمد میکردن.
ولی مطالعهی علمی مذاکره، تازهتره؛ بیشترش از نیمهی قرن بیستم به این طرف. پژوهشگرها با آزمایشهای ساده، مثلا دو نفر که سر تقسیم یه مبلغ مذاکره میکنن، کمکم فهمیدن چه چیزهایی واقعا توافق رو بهتر میکنه. خیلی از چیزهایی که توی این مسیر میخونید، از همین پژوهشها میاد، نه از حدس و تجربهی یه نفر.
کلمههای نزدیک
چند کلمه هست که نزدیک مذاکرهان و گاهی قاطی میشن:
- چانهزنی: بخش «چونه زدن» مذاکره؛ بیشتر دربارهی عدد و قیمت.
- متقاعد کردن: تلاش برای عوض کردن نظر کسی؛ یه ابزار توی مذاکره، نه خود مذاکره.
- میانجیگری و داوری: مذاکره با کمک نفر سوم.
- حل اختلاف: کلمهی بزرگتری که مذاکره، یکی از راههاشه.
توی کتاب درسی
مذاکره، توی بعضی کتابهای درسی مدرسه هم اومده، کنار درس ارتباط موثر؛ و خیلی از دانشآموزها «مذاکره چیست و انواع آن» رو برای همین جستجو میکنن. جواب کوتاه برای یه امتحان میتونه این باشه:
مذاکره یعنی گفتوگوی دو یا چند طرف برای رسیدن به توافق، وقتی خواستههاشون کامل یکی نیست. مهمترین انواعش: تقسیمی و یکپارچه، یهباره و تکراری، دوطرفه و چندطرفه، و مستقیم یا با نفر سوم.
ولی امیدواریم این درس، چیزی بیشتر از جواب امتحان باشه: مدرسه هم یکی از بهترین جاهای تمرین مذاکرهست؛ از تقسیم کار یه پروژهی گروهی تا گفتوگو با معلم دربارهی زمان تحویل یه تکلیف.
چند باور رایج
- «مذاکره فقط دربارهی قیمته.» قیمت فقط یکی از موضوعهاست؛ زمان، کیفیت و شرطها هم هستن.
- «میانجی و داور یکیان.» میانجی کمک میکنه؛ داور تصمیم میگیره.
- «مذاکرهی غیررسمی، نوشتن نمیخواد.» توافق نانوشته، نصف توافقه.
- «رابطه توی مذاکره مهم نیست.» توی مذاکرههای تکراری، رابطه شاید مهمترین پره باشه.
- «باید سریع رفت سر چونه زدن.» جا انداختن مرحلهی شناختن، کیک رو کوچیک نگه میداره.
نوعش رو چطور بفهمیم
پیش از هر مذاکره، چهار سوال کوتاه نوعش رو روشن میکنه، و با اون، میفهمید کدوم پرهها مهمترن:
- چند موضوع روی میزه؟ فقط یکی، یا چندتا که میشه بینشون معامله کرد؟
- بعد از این، دوباره با این آدم سروکار دارم؟
- چند نفر توی تصمیم سهم دارن، و کی پشت سر من یا طرف مقابل وایساده؟
- اگه گیر کردیم، کسی هست که بتونه کمک کنه؟
جواب این چهار سوال، پنج دقیقه وقت میگیره؛ ولی جلوی خیلی از اشتباههای رایج رو میگیره: مثل اینکه یه مذاکرهی تکراری رو با یه ترفند یهباره خراب کنیم، یا یه مذاکرهی چندموضوعی رو فقط سر قیمت ببندیم.
یه مثال
صاحب یه نونوایی کوچیک رو تصور کنید که سالهاست آردش رو از یه تامینکننده میخره، و حالا تامینکننده میخواد قیمت رو بالا ببره. اول فکر میکرد این یه مذاکرهی تقسیمیه: هر چی اون بیشتر بگیره، من بیشتر ضرر میکنم.
بعد هفت پره رو مرور کرد. منافع اون، پول نقد زودتر بود، چون خودش زیر فشار بود. منافع خودش، قیمت ثابت برای شش ماه بود. رابطه، سالها خوب بوده و هر دو میخواستن ادامه پیدا کنه. یه راه تازه پیدا شد: پرداخت نقد اول هر ماه، در برابر قیمتی کمتر از پیشنهاد تازه و ثابت برای شش ماه. هر دو چیزی که بیشتر لازم داشتن رو گرفتن. یه مذاکرهی تقسیمی، با چند سوال، یکپارچه شد.
تمرین امروز
امروز چرخ یه مذاکره رو بکشید.
- یه مذاکرهی واقعی که پیش رو دارید یا داشتید رو انتخاب کنید.
- یه چرخ با هفت پره بکشید و کنار هر پره یه خط بنویسید.
- نوع اون مذاکره رو مشخص کنید: تقسیمی یا یکپارچه؟ یهباره یا تکراری؟
- ببینید کدوم پره خالیتره، و یه سوال برای پر کردنش بنویسید.
- اگه مذاکره هنوز پیش روئه، با همین چرخ آماده بشید؛ اگه گذشته، توی دفترچه بنویسید کجا لنگ زد.
درس بعدی، مذاکرههای کوچیک هر روز رو میبینه: مذاکرههای هر روز.
جمعبندی. آنچه از این درس با خودتان میبرید.
- مذاکره یعنی گفتوگو برای توافق وقتی طرفها چیزهایی مشترک و چیزهایی متفاوت میخوان.
- هفت جزء: منافع، راهها، جایگزینها، معیار منصفانه، رابطه، گفتوگو و تعهد.
- انواع: تقسیمی یا یکپارچه، یهباره یا تکراری، دوطرفه یا چندطرفه، مستقیم یا با نفر سوم.
- میانجی کمک میکنه ولی تصمیم نمیگیره؛ داور تصمیم میگیره.
- شش مرحله: آماده شدن، شروع، شناختن، چونه زدن، بستن و اجرا.
خودتون رو بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو میبینید: چند تا درست، چند تا نادرست.