کابل شبکه: UTP، SFTP، Cat6 و سوکت RJ45
جواب کوتاه
کابل شبکه یه کابل با چهار جفت سیم مسیه که هر جفت به هم تابیده شده، که پارازیت کمتری بگیره؛ دو سرش سوکت هشت‌پین RJ45 داره. UTP بی شیلده و SFTP شیلد فلزی داره؛ Cat5e و Cat6 و Cat6A درجه‌های کابلن؛ و برای اینترنت و شبکه‌ی معمولی، طول هر تیکه تا ۱۰۰ متر جواب می‌ده.
سه تا کلمه
- زوجدو تا سیم که به هم تابیده شدن؛ مثل دو تا رقصنده که دست توی دست هم می‌چرخن. هر کابل شبکه چهار تا زوج داره.
- شیلدیه کت فلزی نازک که دور سیم‌ها می‌پیچن که پارازیت بیرون بهشون نرسه. کابل بی شیلد هم داریم.
- سوکتسر پلاستیکی کابل با هشت تا تیغه‌ی فلزی، که می‌ره توی درگاه کامپیوتر یا مودم.
توی کابل: چهار تا زوج
یه کابل شبکه رو از وسط ببرید. توش هشت تا سیم نازک مسی می‌بینید که جفت‌جفت به هم تابیده شدن؛ مثل چهار تا زوج رقصنده توی یه تونل، که هر زوج دست توی دست هم می‌چرخه. هر جفت یه رنگ داره: یه سیم یکدست، و یکی سفید با خط همون رنگ.
پس جواب «کابل شبکه چند زوجه» می‌شه چهار، و «چند تا رشته سیم داره» می‌شه هشت. این کابل همون راه «برق توی مس» هست که توی درس کابل، فیبر و وای‌فای دیدید.
چرا به هم تابیده‌ان؟
دور و بر کابل پر از پارازیته: سیم برق، موتور، و حتی جفت‌های بغلی همون کابل. اگه دو تا سیم یه جفت صاف کنار هم برن، پارازیت به سیمی که نزدیک‌تره بیشتر می‌رسه، و همین فرق پیام رو خراب می‌کنه. به هم تابیدن اینو درست می‌کنه:
برای اینکه جفت‌های یه کابل هم روی هم اثر نذارن، هر جفت با گام خودش تابیده می‌شه: یکی تنگ‌تر، یکی گشادتر. توی طراحی «توی کابل» هم همینو دیدید.
کت فلزی: UTP، FTP و SFTP
جایی که پارازیت خیلی زیاده، به زوج‌ها کت فلزی هم می‌پوشونن؛ بهش می‌گن شیلد . اسم هر کابل می‌گه شیلدش کجاست. قاعده‌ی خوندن اسمش ساده‌ست: قبل از خط کج، کت دور کل کابل؛ بعد از اون، کت دور هر جفت. U یعنی بی کت، F یعنی فویل، و S یعنی بافته‌ی فلزی. خط‌چین‌ها فویلن:
- بی هیچ محافظی؛ همون UTP. رایج‌ترین کابل خونه و دفتر.
- یه فویل دور همه‌ی جفت‌ها، و جفت‌ها بی فویل.
- دور کل کابل چیزی نیست، ولی هر جفت فویل خودش رو داره.
- یه بافته‌ی فلزی دور همه، و فویل دور هر جفت؛ همون که بهش می‌گن SFTP.
پس UTP یعنی جفت به هم تابیده‌ی بی شیلد، و SFTP که توی بازار می‌شنوید، معمولا همون S/FTP هست: بافته دور همه، فویل دور هر جفت.
درجه‌ها: Cat5e، Cat6 و Cat6A
Cat کوتاه‌شده‌ی Category، یعنی دسته یا درجه‌ست. هر درجه می‌گه کابل تا چه بسامدی (مگاهرتز) رو خوب می‌بره؛ هر چی بسامد بالاتر، پیام بیشتری توی هر ثانیه جا می‌شه. مثل جاده‌ای که برای سرعت بیشتر ساخته شده.
برای خونه و دفتر امروز، Cat5e گیگابیت رو می‌بره، Cat6 جای بیشتری برای فردا داره، و اگه ۱۰ گیگابیت تا ۱۰۰ متر بخواید، Cat6A.
تا چند متر جواب می‌ده؟
پرتکرارترین سؤال درباره‌ی کابل شبکه همینه. استاندارد اترنت برای ۱۰ و ۱۰۰ و ۱۰۰۰ مگابیت، هر تیکه کابل رو تا ۱۰۰ متر می‌گه: از یه دستگاه تا دستگاه بعدی، مثل مودم یا سوییچ. اگه راه بلندتره، وسطش یه دستگاه شبکه می‌ذارن، یا از فیبر نوری استفاده می‌کنن.
مفتولی و افشان
هر سیم توی کابل یا یه رشته‌ی مسه (مفتولی)، یا چند تا رشته‌ی نازک کنار هم (افشان). مفتولی سفته و برای کابلی که یه بار توی دیوار و سقف کشیده می‌شه مناسبه. افشان نرمه و خم شدن رو تحمل می‌کنه؛ برای تیکه‌ی کوتاهی که از پریز دیوار می‌ره تا دستگاه و دستتون مدام بهش می‌خوره.
سوکت این دو تا هم فرق داره، چون تیغه‌هاش باید روکش رو ببره و برسه به مس؛ پس سوکتی بخرید که برای همون جور سیم ساخته شده.
سوکت: هشت تا صندلی
سر کابل یه سوکت پلاستیکیه با هشت تا تیغه‌ی فلزی؛ هشت تا صندلی برای هشت تا سیم. اسم دقیقش 8P8C هست، یعنی هشت تا جا و هشت تا تیغه. ولی همه بهش می‌گن RJ45 ، اسمی که از یه استاندارد قدیمی تلفن بهش رسیده.
وقتی سوکت رو می‌زنید، آچار سوکت‌زنی تیغه‌ها رو توی سیم‌ها فرو می‌کنه؛ تیغه روکش هر سیم رو می‌بره و می‌رسه به مس.
ترتیب نشستن: A و B
کدوم سیم روی کدوم صندلی بشینه؟ دو تا ترتیب استاندارد هست: T568A و T568B. فرقشون فقط اینه که جای زوج نارنجی و زوج سبز عوض شده؛ آبی و قهوه‌ای توی هر دو سر جاشونن. توی طراحی، خط‌چین سیم سفید راه‌راهه و خط پر سیم یکدست:
اگه دو سر کابل یه‌جور باشن (هر دو A یا هر دو B)، کابل مستقیم هست؛ کابل معمولی شبکه همینه. استاندارد ترتیب A رو پیشنهاد می‌کنه، ولی B هم خیلی رایجه؛ مهم اینه که دو سر یکی باشن. اگه یه سر A و سر دیگه B باشه، کابل کراس هست، که دستگاه‌های قدیمی برای وصل شدن مستقیم به هم لازمش داشتن. دستگاه‌های امروزی معمولا خودشون جای سیم‌ها رو عوض می‌کنن، و گیگابیت با هر دو کار می‌کنه.
چند تا زوج کار می‌کنن؟
همه‌ی زوج‌ها همیشه کار نمی‌کنن. پین‌های پررنگ اونایی هستن که کار می‌کنن:
برای همین اگه یکی از سیم‌های ۴ و ۵ یا ۷ و ۸ خراب باشه، ارتباط گیگابیت برقرار نمی‌شه، چون گیگابیت هر چهار تا زوج رو لازم داره.
سه تا اشتباه رایج
- «کابل SFTP همیشه بهتره.»نه. شیلد برای جای پرپارازیته. رایج‌ترین کابل شبکه‌ی خونه و دفتر UTP هست، چون به هم تابیدن زوج‌ها بیشتر پارازیت رو خنثی می‌کنه.
- «Cat6 یعنی همیشه ۱۰ گیگابیت.»نه. Cat6 برای ۱۰ گیگابیت فقط تا ۵۵ متره؛ برای ۱۰۰ متر، Cat6A. سرعت به دستگاه‌های دو سر هم بستگی داره.
- «RJ45 اسم دقیق سوکت شبکه‌ست.»نه دقیقا. اسم دقیقش 8P8C هست، یعنی هشت تا جا و هشت تا تیغه؛ RJ45 اسمیه که از یه استاندارد قدیمی تلفن بهش رسیده و همه همینو می‌گن.
جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.
- کابل شبکه چهار تا جفت، یعنی هشت تا سیم داره؛ هر جفت با گام خودش به هم تابیده شده که پارازیت رو خنثی کنه.
- UTP بی شیلده؛ F/UTP یه فویل دور همه داره، U/FTP فویل دور هر جفت، و S/FTP (همون SFTP) هر دو.
- Cat5e تا ۱ گیگابیت؛ Cat6 برای ۱۰ گیگابیت تا ۵۵ متر؛ Cat6A برای ۱۰ گیگابیت تا ۱۰۰ متر.
- برای ۱۰ و ۱۰۰ و ۱۰۰۰ مگابیت، هر تیکه کابل تا ۱۰۰ متر.
- سوکت هشت‌پین (8P8C، معروف به RJ45)؛ ترتیب رنگ‌ها T568A یا T568B، که فقط جای جفت نارنجی و سبزشون فرق داره.
- ۱۰۰ مگابیت دو تا جفت رو به کار می‌بره؛ گیگابیت هر چهار تا رو.
خودتان را بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخر آزمون فقط کارنامه را می‌بینید: چند درست، چند نادرست.