کابل، فیبر نوری و وای‌فای
جواب کوتاه
داده از سه تا راه از یه دستگاه به دستگاه دیگه می‌رسه: با برق توی سیم مسی (کابل شبکه)، با نور توی یه رشته از شیشه (فیبر نوری)، و با موج رادیویی توی هوا (وای‌فای). هر سه تا همون ۰ و ۱ها رو می‌برن؛ کابل برای دستگاه ثابته، فیبر برای راه‌های طولانی، و وای‌فای برای دستگاهی که با شما جابه‌جا می‌شه.
سه تا کلمه
- رسانهخود راهی که پیام ازش رد می‌شه: سیم، شیشه، یا هوا.
- سیگنالچیزی که توی رسانه می‌ره و پیام رو می‌بره: برق، نور، یا موج.
- بیت۰ یا ۱ (درس بیت و بایت). هر سه تا راه فقط همین ۰ و ۱ها رو می‌برن.
سه تا راه از این طرف به اون طرف
فرض کنید می‌خواید یه پیام رو از این طرف یه دره به اون طرف برسونید. سه تا راه دارید: یه سیم از روی دره بکشید و با برق پیام بفرستید؛ یه لوله‌ی شیشه‌ای بکشید و با چراغ توش علامت بدید؛ یا بی هیچ سیمی، صداتون رو توی هوا بفرستید. شبکه هم دقیقا همین سه تا راه رو داره:
هر سه تا یه کار می‌کنن: ۰ و ۱ها رو از این طرف به اون طرف می‌برن. فرقشون اینه که هر کدوم کجا بهتر کار می‌کنه.
برق توی مس
کابل شبکه‌ای که پشت کامپیوتر یا مودم وصل می‌کنید، توش چند تا سیم مسیه. سیم‌ها جفت‌جفت به هم تابیده شدن؛ به این کابل می‌گن به هم تابیده . این تابیدن بی‌دلیل نیست: به سیم‌ها یه ویژگی برقی خاص می‌ده که برای بردن درست سیگنال لازمه.
بیت‌ها توی این سیم‌ها به شکل برق می‌رن. انواع این کابل، اینکه تا چند متر جواب می‌ده و سوکتش چیه، توی درس «کابل شبکه» توی همین مسیر میاد.
نور توی شیشه
فیبر نوری یه رشته از شیشه‌ی خیلی خالصه که نور توش می‌ره. دو تا لایه داره: وسطش هسته، که نور توشه، و دورش روکش. روکش طوری ساخته شده که نور رو هر بار که به دیواره می‌خوره، برمی‌گردونه توی هسته؛ به این می‌گن بازتاب کلی درونی . برای همین نور توی پیچ و خم کابل هم بیرون نمی‌زنه.
نور توی فیبر برای هر کیلومتر حدود ۵ میکروثانیه وقت لازم داره (درس پهنای باند و پینگ). درس «فیبر نوری چیست» توی همین مسیر بقیه‌ش رو می‌گه.
موج توی هوا
وای‌فای یه شبکه‌ی بی‌سیمه که با موج رادیویی کار می‌کنه؛ همون خانواده‌ی موجی که رادیو باهاش صدا رو میاره. مودم موج رو توی هوا پخش می‌کنه و هر دستگاهی که توی بُردش باشه و رمزش رو بدونه، می‌تونه وصل بشه. قاعده‌ش رو یه گروه به اسم IEEE 802.11 می‌نویسه.
وای‌فای توی چند تا «باند» کار می‌کنه: ۲٫۴ و ۵ گیگاهرتز، و از نسل Wi-Fi 6 به بعد، ۶ گیگاهرتز هم. فرق این باندها درس خودش رو داره.
کدوم برای کجا؟
- پشت میز، کامپیوتر ثابتکابل: دستگاه جابه‌جا نمی‌شه، پس سیم دست و پا گیر نیست و هیچ دیواری بین دستگاه و مودم نیست.
- بین شهرها و کشورهافیبر: راه‌های طولانی. کابل‌های زیر دریا که کشورها رو به هم وصل می‌کنن هم فیبرن، و سهم ماهواره توی این رفت و آمد خیلی کمه.
- گوشی توی اتاق و خیابونوای‌فای و شبکه‌ی موبایل: دستگاهی که با شما راه میاد، سیم نمی‌خواد. فقط تیکه‌ی آخر راه بی‌سیمه.
یه پیام، هر سه تا راه
وقتی با گوشی یه سایت رو توی یه کشور دیگه باز می‌کنید، پیام شما معمولا از هر سه تا راه رد می‌شه. فقط تیکه‌ی اول بی‌سیمه؛ بقیه‌ی راه سیم و شیشه‌ست (درس اینترنت):
این‌ها پله‌ی یکن
توی مدل OSI، فرستادن ۰ و ۱ها روی سیم و نور و هوا کار پله‌ی ۱، یعنی لایه‌ی فیزیکیه. خود سیم و شیشه و هوا بیرون از مدلن؛ پله‌ی ۱ روش فرستادن روی اوناست. برای همین وقتی از کابل می‌رید روی وای‌فای، پله‌های بالا، مثل مرورگر، چیزی نمی‌فهمن.
سه تا اشتباه رایج
- «اینترنت از ماهواره میاد.»نه. بیشتر رفت و آمد بین کشورها از کابل‌های فیبر زیر دریاست؛ سهم ماهواره خیلی کمه.
- «وای‌فای همون اینترنته.»نه. وای‌فای راه بی‌سیم بین گوشی و مودمه. ممکنه وای‌فای وصل باشه ولی مودم به اینترنت نه.
- «فیبر نوری یعنی برق سریع‌تر.»نه. توی فیبر برق نمی‌ره؛ نور می‌ره، توی یه رشته از شیشه که از یه تار مو یه کم کلفت‌تره.
جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.
- رسانه خود راهه (سیم، شیشه، هوا) و سیگنال چیزیه که توش می‌ره (برق، نور، موج).
- کابل مسی: سیم‌هاش جفت‌جفت به هم تابیده شدن، و بیت‌ها به شکل برق می‌رن.
- فیبر نوری: نور توی یه هسته از شیشه، که روکش دورش با بازتاب کلی درونی نگهش می‌داره؛ یه کم کلفت‌تر از یه تار مو.
- وای‌فای: موج رادیویی توی باندهای ۲٫۴ و ۵ گیگاهرتز، و از Wi-Fi 6 توی ۶ گیگاهرتز هم.
- یه پیام معمولا از هر سه تا راه رد می‌شه: وای‌فای تا مودم، سیم یا فیبر تا شرکت اینترنت، فیبر تا اون سر دنیا.
خودتان را بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخر آزمون فقط کارنامه را می‌بینید: چند درست، چند نادرست.