پهنای باند، سرعت و پینگ
جواب کوتاه
پهنای باند بیشترین داده‌ای است که در هر ثانیه از اینترنت شما می‌گذرد، مثل پهنای یک جاده؛ واحدش مگابیت بر ثانیه است. پینگ زمانی است که یک پیام کوچک می‌رود و جوابش برمی‌گردد، مثل طول سفر رفت و برگشت؛ برای دانلود فیلم پهنای باند مهم‌تر است و برای بازی و تماس تصویری پینگ.
کلمه‌هایی که در این درس می‌بینید
- بیت
کوچک‌ترین تکه‌ی داده: یک صفر یا یک. هشت بیت یک بایت است.
- مگابیت بر ثانیه
چند میلیون بیت در هر ثانیه می‌گذرد؛ واحد سرعت اینترنت.
- پهنای باند
بیشترین داده‌ای که در هر ثانیه از یک راه می‌گذرد؛ پهنای جاده.
- پینگ
زمانی که یک پیام کوچک می‌رود و جوابش برمی‌گردد؛ به میلی‌ثانیه.
- تاخیر (لتنسی)
زمانی که یک بسته از اینجا تا آنجا در راه است.
- جیتر
کم و زیاد شدن تاخیر؛ وقتی بسته‌ها نامنظم می‌رسند.
- گم شدن بسته
بسته‌ای که فرستاده شد ولی نرسید.
- دانلود و آپلود
دانلود یعنی گرفتن از اینترنت؛ آپلود یعنی فرستادن به اینترنت.
جاده: پهنا و طول
یک جاده دو چیز دارد که با هم فرق دارند: پهنا و طول.
پهنا می‌گوید چند ماشین با هم می‌توانند بروند. جاده‌ی چهاربانده در هر دقیقه ماشین بیشتری از جاده‌ی یک‌بانده رد می‌کند. در اینترنت به این پهنای باند می‌گویند: بیشترین داده‌ای که در هر ثانیه از راه شما می‌گذرد.
طول می‌گوید یک ماشین چقدر در راه است. جاده هر چقدر هم پهن باشد، ماشین برای رفتن از تهران به شیراز وقت لازم دارد. در اینترنت به این تاخیر می‌گویند، و پینگ همین تاخیر است، رفت و برگشت.
وقتی می‌گویند «سرعت اینترنت»، معمولا منظورشان پهنای باند است. ولی آنچه شما «سرعت» حس می‌کنید، هر دو را با هم دارد. این درس هر کدام را جدا باز می‌کند. داده هم، همان‌طور که در درس اینترنت دیدید، تکه‌تکه در بسته‌ها می‌رود.
مگابیت و مگابایت
کامپیوترها همه چیز را با صفر و یک نگه می‌دارند. هر صفر یا یک را بیت می‌گویند. هشت بیت کنار هم یک بایت می‌شود. درس بعد، بیت و بایت، این را کامل باز می‌کند.
حالا گیج‌کننده‌ترین جای اینترنت: سرعت اینترنت را با بیت می‌گویند (مگابیت بر ثانیه، که با Mbps هم نوشته می‌شود)، ولی حجم فایل را با بایت (مگابایت، MB). پس اینترنت «۲۰ مگ»، در بهترین حالت، ۲۰ ÷ ۸، یعنی ۲٫۵ مگابایت در ثانیه دانلود می‌کند. کسی سر شما کلاه نگذاشته است؛ دو واحد فرق دارند.
یک نکته‌ی دیگر: در سرعت شبکه «کیلو» یعنی هزار و «مگا» یعنی میلیون. یک کیلوبیت ۱۰۰۰ بیت است، نه ۱۰۲۴ بیت. این را قاعده‌ی رسمی واحدهای اندازه‌گیری می‌گوید.
ماشین حساب دانلود
یک فایل و یک سرعت انتخاب کنید و ببینید دانلودش در بهترین حالت چقدر طول می‌کشد:
۱. چه چیزی دانلود می‌کنید؟
۲. سرعت اینترنت شما؟
۳٫۲ ثانیه
۸ مگابایت × ۸ = ۶۴ مگابیت؛ تقسیم بر ۲۰ مگابیت در هر ثانیه.
بیشترین سرعت دانلود: ۲٫۵ مگابایت بر ثانیه.
پینگ چیست
پینگ نام یک آزمایش ساده است: گوشی یا کامپیوتر شما یک پیام کوچک برای دستگاهی دیگر می‌فرستد و آن دستگاه همان پیام را برمی‌گرداند. زمان رفت و برگشت را با میلی‌ثانیه می‌شمارند؛ هر میلی‌ثانیه یک‌هزارم ثانیه است. پس «پینگ ۵۰» یعنی پیام در ۵۰ میلی‌ثانیه رفت و جوابش برگشت.
چه چیزی پینگ را بالا می‌برد؟
- فاصله. نور در فیبر نوری هم وقت لازم دارد: حدود ۵ میکروثانیه برای هر کیلومتر. پس هر ۱۰۰۰ کیلومتر، ۵ میلی‌ثانیه رفت و ۵ میلی‌ثانیه برگشت است؛ و راه واقعی معمولا از خط مستقیم بلندتر است.
- شلوغی. وقتی بسته‌ها پشت سر هم در صف یک مسیریاب می‌مانند، هر کدام کمی دیرتر می‌رسد.
- وای‌فای ضعیف. اگر موج به‌خوبی نرسد، بسته‌ها دوباره فرستاده می‌شوند و دیر می‌رسند.
پینگ خوب چقدر است؟ اتحادیه‌ی بین‌المللی مخابرات (ITU)، برای گفت‌وگو، می‌گوید اگر تاخیر یک‌طرفه کمتر از ۱۵۰ میلی‌ثانیه بماند، بیشتر کاربردها بی‌نقص حس می‌شوند، و بیش از ۴۰۰ میلی‌ثانیه پذیرفتنی نیست. پینگ رفت و برگشت است، پس عددش حدود دو برابر تاخیر یک‌طرفه است.
پهنای باند یا پینگ: کدام مهم‌تر است؟
بستگی دارد چه کاری می‌کنید. باز شدن یک صفحه‌ی وب چند بار رفت و برگشت می‌خواهد، ولی حجمش کم است. دانلود فیلم یک بار درخواست است و حجم زیاد. هر کدام را بهتر کنید و ببینید چه می‌شود:
- باز کردن یک صفحه‌ی وبصفحه کوچک است ولی چند بار رفت و برگشت می‌خواهد۱٫۸ ثانیه
- دانلود یک فیلمیک بار درخواست، بعد حجم زیاد۱۳ دقیقه و ۲۰ ثانیه
برای همین بازی آنلاین و تماس تصویری به پینگ حساس‌اند: پیام‌هایشان کوچک است ولی باید زود برسد. دانلود و دیدن فیلم به پهنای باند حساس‌اند. این حساب ساده است؛ مرورگر واقعی چند کار را هم‌زمان می‌کند، ولی همین قاعده سر جایش است.
جیتر و گم شدن بسته
جیتر یعنی تاخیر ثابت نیست: یک بسته ۴۰ میلی‌ثانیه می‌رسد، بعدی ۱۲۰، بعدی ۵۰. نام دقیقش در استانداردها «تغییر تاخیر بسته» است. در دانلود فایل مهم نیست، چون آخر کار همه کنار هم چیده می‌شوند؛ ولی در تماس تصویری صدا را بریده‌بریده می‌کند، چون صدا باید به ترتیب و سر وقت پخش شود.
گم شدن بسته (پکت لاس) یعنی بسته‌ای فرستاده شد و نرسید. در وب و دانلود، بسته دوباره فرستاده می‌شود و فقط کار کندتر می‌شود. در بازی و تماس زنده، وقت دوباره فرستادن نیست و تکه‌ای از صدا یا حرکت جا می‌افتد. شلوغی، وای‌فای ضعیف و کابل خراب، دلیل‌های رایج‌اند.
دانلود و آپلود
راه اینترنت دو طرفه است. دانلود یعنی داده از اینترنت به دستگاه شما می‌آید: دیدن صفحه، فیلم، گرفتن فایل. آپلود یعنی از دستگاه شما به اینترنت می‌رود: فرستادن عکس، پشتیبان‌گیری، تصویر شما در تماس تصویری.
این دو عدد همیشه برابر نیستند. مثلا در ADSL، که نامش یعنی «خط دیجیتال نامتقارن»، دانلود از آپلود پهن‌تر است. اگر زیاد فایل می‌فرستید یا زیاد تماس تصویری دارید، عدد آپلود اینترنت خودتان را هم ببینید.
پهنای باند هاست
وقتی هاست سایت می‌خرید و می‌بینید «پهنای باند ماهانه: ۱۰۰ گیگابایت»، این کلمه معنی دیگری دارد. اینجا پهنای باند یعنی حجم داده‌ای که سایت شما در یک ماه برای بازدیدکننده‌ها می‌فرستد، نه سرعت. اگر صفحه‌ای ۲ مگابایت باشد و ۱۰ هزار بار باز شود، حدود ۲۰ گیگابایت از این حجم مصرف شده است.
«پهنای باند نامحدود» هم معمولا یعنی حجم را نمی‌شمارند، ولی سرعت و سهم سایت از سرور هنوز محدود است. درباره‌ی هاست، درس سرور و کلاینت را ببینید.
چرا سرعت کمتر از عدد بسته است
عدد روی بسته‌ی اینترنت بیشترین سرعت راه شما تا شرکت اینترنت است. ولی داده از چند راه می‌گذرد، و سرعت کل راه برابر تنگ‌ترین تکه‌ی آن است؛ مثل جاده‌ای که وسطش یک پل یک‌بانده دارد:
- وای‌فای: دیوار، فاصله و دستگاه‌های زیاد در خانه سرعت وای‌فای را کم می‌کنند؛ گاهی تنگ‌ترین تکه همین چند متر است.
- سرور مقصد: اگر سرور سایت شلوغ یا دور باشد، اینترنت پرسرعت شما منتظر او می‌ماند.
- ساعت شلوغی: شب‌ها که همه آنلاین‌اند، راه‌های مشترک شلوغ‌ترند.
- دستگاه‌های دیگر خانه: پهنای باند میان همه‌ی دستگاه‌هایی که هم‌زمان کار می‌کنند تقسیم می‌شود.
اشتباه‌های رایج
- «اینترنت ۲۰ مگ یعنی ۲۰ مگابایت در ثانیه.»
- ۲۰ مگابیت است؛ تقسیم بر ۸ می‌شود حدود ۲٫۵ مگابایت در ثانیه.
- «با اینترنت پرسرعت‌تر پینگ هم کم می‌شود.»
- نه لزوما. پهنای باند جاده را پهن می‌کند، نه کوتاه. پینگ بیشتر به فاصله، شلوغی و وای‌فای بستگی دارد.
- «پهنای باند و سرعت یکی‌اند.»
- پهنای باند بیشترین ظرفیت راه است؛ سرعتی که می‌بینید هم به آن بستگی دارد و هم به تاخیر، شلوغی و تنگ‌ترین تکه‌ی راه.
- «پهنای باند نامحدود هاست یعنی سرعت بی‌نهایت.»
- یعنی حجم ماهانه را نمی‌شمارند؛ سرعت و سهم سایت از سرور هنوز حد دارد.
پرسش‌های پرتکرار
پهنای باند چیست، در یک جمله؟
بیشترین داده‌ای که در هر ثانیه از یک راه شبکه می‌گذرد؛ مثل پهنای جاده.
پینگ چیست و واحدش چیست؟
زمان رفت و برگشت یک پیام کوچک؛ با میلی‌ثانیه شمرده می‌شود.
مگابیت و مگابایت چه فرقی دارند؟
هر بایت ۸ بیت است. سرعت اینترنت با مگابیت بر ثانیه گفته می‌شود و حجم فایل با مگابایت؛ برای تبدیل، تقسیم بر ۸ کنید.
جیتر چیست؟
کم و زیاد شدن تاخیر بسته‌ها؛ در تماس تصویری صدا را بریده‌بریده می‌کند.
پکت لاس چیست؟
بسته‌ای که فرستاده شد و نرسید. دلیل‌های رایجش شلوغی، وای‌فای ضعیف و کابل خراب است.
سرعت آپلود چرا کمتر از دانلود است؟
بعضی فناوری‌ها از اساس نامتقارن‌اند، مثل ADSL که نامش همین را می‌گوید: ظرفیت بیشتری به دانلود می‌دهند تا آپلود.
پهنای باند هاست چیست؟
حجم داده‌ای که سایت در یک ماه برای بازدیدکننده‌ها می‌فرستد؛ نه سرعت.
برای کاهش پینگ چه کنم؟
اگر می‌شود با کابل به مودم وصل شوید، وای‌فای را نزدیک‌تر کنید، و هم‌زمان دانلود سنگین نداشته باشید. فاصله تا سرور را نمی‌شود کم کرد.
جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.
- پهنای باند پهنای جاده است: چقدر داده در هر ثانیه می‌گذرد. پینگ طول سفر رفت و برگشت است: یک پیام کوچک چقدر دیر جواب می‌گیرد.
- اینترنت با بیت فروخته می‌شود و فایل با بایت شمرده می‌شود؛ هر بایت ۸ بیت است، پس مگابیت بر ثانیه تقسیم بر ۸ می‌شود مگابایت بر ثانیه.
- زمان دانلود تقریبا حجم ضرب در ۸، تقسیم بر سرعت است؛ واقعیت کمی بیشتر.
- دانلود فیلم با پهنای باند بیشتر تندتر می‌شود؛ صفحه‌ی وب، بازی و تماس تصویری با پینگ کمتر.
- جیتر یعنی نامنظم رسیدن بسته‌ها و گم شدن بسته یعنی نرسیدن؛ هر دو تماس تصویری و بازی را خراب می‌کنند.
- پهنای باند هاست معنی دیگری دارد: حجم داده‌ای که سایت در ماه می‌فرستد.
خودتان را بسنجید ۸ پرسش، اختیاری؛ نتیجه فقط برای خود شماست.