درس ۹ از ۹۹، شبکه و اینترنت، حدود ۱۳ دقیقه خواندن

مدل TCP/IP و تفاوتش با OSI

جواب کوتاه

مدل TCP/IP مدلیه که اینترنت واقعا باهاش کار می‌کنه و چهار تا لایه داره: کاربرد، انتقال، اینترنت و پیوند. فرقش با OSI اینه که OSI هفت تا لایه داره و یه نقشه برای فهمیدنه؛ توی TCP/IP چند تا لایه‌ی OSI توی یه لایه با هم اومدن، مثلا ارائه و کاربرد توی لایه‌ی کاربرد.

سه تا کلمه

مدلیه نقشه برای فهمیدن کار شبکه؛ توی درس قبل یکیش رو دیدید، OSI.
پشتهچند تا پروتکل روی هم، که هر کدوم کار خودش رو می‌کنه؛ مثل بشقاب‌هایی که روی هم چیده شدن.
TCP/IPاسم دو تا پروتکل اصلی اینترنت کنار هم: TCP و IP. به همه‌ی پروتکل‌هایی که باهاشون کار می‌کنن هم همینو می‌گن.

نقشه و خونه

یه معمار نقشه‌ی یه خونه رو با هفت تا اتاق می‌کشه؛ کامل و دقیق. ولی خونه‌ای که بنا آخر ساخت، چهار تا اتاق داره، چون بعضی کارها توی یه اتاق با هم جا شدن. مردم توی همین خونه‌ی چهاراتاقه زندگی می‌کنن، و برای حرف زدن درباره‌ی اتاق‌ها هنوز نقشه رو باز می‌کنن.

شبکه هم همینه. مدل OSI نقشه‌ی هفت‌لایه‌ست. مدل TCP/IP خونه‌ایه که اینترنت واقعا توش زندگی می‌کنه، با چهار تا لایه. استانداردهای خود اینترنت هم همین چهار تا لایه رو اسم می‌برن و می‌گن هر دستگاه اینترنت دست‌کم یه پروتکل از هر لایه داره.

نقشه‌ی معمار: کامل و دقیق، ولی روی کاغذ.

خونه‌ای که مردم توش زندگی می‌کنن: اتاق کمتر، و ساده‌تر.

چهار تا اتاق خونه

از اتاق جلو، که شما توشید، تا در پشتی، که به خیابون باز می‌شه:

کاربرد (Application)همون برنامه‌ای که باهاش کار می‌کنید و قاعده‌ی گفت و گوش: صفحه خواستن، ایمیل فرستادن، تبدیل اسم به آدرس. کار دو تا لایه‌ی بالای OSI، یعنی ارائه و کاربرد، همین‌جا با هم انجام می‌شه.پروتکل‌ها: HTTP، SMTP، FTP، DNS
انتقال (Transport)داده رو بین دو تا برنامه، از این سر تا اون سر، می‌رسونه. TCP مطمئن و مرتب می‌رسونه؛ UDP بی صبر کردن و بی برگشت.پروتکل‌ها: TCP، UDP
اینترنت (Internet)هر بسته رو با آدرس IP از دستگاه مبدأ تا دستگاه مقصد، از وسط شبکه‌ها، می‌بره.پروتکل‌ها: IP، ICMP
پیوند (Link)داده رو روی شبکه‌ای که دستگاه مستقیم بهش وصله می‌فرسته. به اندازه‌ی جورهای شبکه، پروتکل داره.پروتکل‌ها: اترنت، وای‌فای

دو تا از این پروتکل‌ها اسم مدل رو ساختن: TCP توی اتاق انتقال و IP توی اتاق اینترنت. درس‌های IP چیست و DNS چیست دو تا از این اتاق‌ها رو کامل باز می‌کنن.

نقشه روی خونه: فرق OSI و TCP/IP

نقشه رو بذاریم روی خونه. خط‌چین‌ها می‌گن هر اتاق خونه جای کدوم اتاق‌های نقشه رو گرفته:

بالا: سه تا لایه‌ی بالای OSI (کاربرد، ارائه، نشست) توی TCP/IP یه لایه‌ان، به اسم کاربرد. استانداردهای اینترنت این لایه رو بیشتر تقسیم نمی‌کنن؛ هر کاری از ارائه و نشست لازم باشه، توی خود پروتکل کاربرده.
وسط: انتقال همون انتقاله، و لایه‌ی شبکه‌ی OSI توی TCP/IP اسمش «اینترنت» هست.
پایین: پیوند داده و فیزیکی توی TCP/IP یه لایه‌ان، به اسم پیوند.

چهار یا پنج؟

اگه توی یه کتاب «مدل پنج‌لایه‌ی TCP/IP» دیدید، اشتباه نیست. بعضی‌ها پایین‌ترین بخش، یعنی فرستادن خود بیت‌ها روی سیم یا نور یا هوا، رو جدا می‌شمرن؛ مثل خونه‌ای که زیرزمینش رو هم یه طبقه حساب کنن. خونه همون خونه‌ست؛ فقط شمردنش فرق داره.

یه درخواست از چهار تا اتاق

یه صفحه رو توی گوشی باز می‌کنید. شماره‌ها راه درخواست رو نشون می‌دن:

۱. کاربرد: مرورگر با HTTP می‌گه «این صفحه رو بده».
۲. انتقال: TCP درخواست رو شماره می‌زنه که اون سر کامل و مرتب برسه.
۳. اینترنت: IP آدرس سرور رو روش می‌ذاره.
۴. پیوند: وای‌فای گوشی می‌برتش تا مودم.
۵. خیابون: سیم، نور و هوا، تا سرور.
۶. پیوند سرور می‌گیرتش.
۷. اینترنت سرور می‌بینه آدرس مال خودشه.
۸. انتقال سرور شماره‌ها رو می‌شمره و تیکه‌ها رو مرتب می‌کنه.
۹. کاربرد سرور درخواست رو می‌خونه و صفحه رو می‌فرسته؛ پاسخ هم همین راه رو برعکس برمی‌گرده.

IP قول نمی‌ده، TCP قول می‌ده

کار بین اتاق‌ها با دقت تقسیم شده. اتاق اینترنت فقط می‌بره: استانداردها صاف می‌گن بسته‌ی IP ممکنه خراب، تکراری، نامرتب برسه، یا اصلا نرسه. رسوندن مطمئن کار اتاق بالاتره. برای همین IP ساده و سریع می‌مونه، و هر برنامه‌ای که اطمینان لازم داره، از TCP کمک می‌گیره.

IP نامه‌ها رو می‌بره، ولی قول نمی‌ده همه برسن، سالم برسن یا به ترتیب برسن.

TCP شماره‌ها رو می‌شمره؛ هر کدوم نرسید، دوباره می‌خوادش، و آخر سر همه رو به ترتیب می‌ده.

سه تا اشتباه رایج

«TCP/IP یعنی فقط دو تا پروتکل.»نه. اسم دو تا پروتکل اصلیه، ولی به کل خانواده‌ای که باهاشون کار می‌کنن هم می‌گن TCP/IP: HTTP، DNS، UDP و بقیه.
«OSI و TCP/IP دو تا اینترنت جدان.»نه. یه شبکه‌ست و دو تا نقشه برای فهمیدنش. اینترنت با TCP/IP ساخته شده و OSI بیشتر برای حرف زدن درباره‌ی لایه‌ها به کار می‌ره.
«IP مطمئن می‌شه همه‌چیز می‌رسه.»نه. IP فقط می‌بره و قول نمی‌ده. اطمینان کار لایه‌ی بالاتره، معمولا TCP.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

TCP/IP مدل خود اینترنته؛ OSI یه نقشه برای فهمیدن.
چهار تا لایه، از بالا: کاربرد (HTTP، DNS، SMTP)، انتقال (TCP، UDP)، اینترنت (IP)، پیوند (اترنت، وای‌فای).
لایه‌ی کاربرد کار ارائه و کاربرد OSI رو با هم می‌کنه؛ اینترنت لایه‌ی کاربرد رو بیشتر از این تقسیم نمی‌کنه.
بعضی کتاب‌ها لایه‌ی فیزیکی رو جدا می‌شمرن و مدل رو پنج‌لایه می‌گن.
IP می‌بره ولی قول رسیدن نمی‌ده؛ TCP می‌شمره و گم‌شده رو دوباره می‌خواد.

خودتان را بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخر آزمون فقط کارنامه را می‌بینید: چند درست، چند نادرست.