آموزشنکست جی‌اس

درس ۲ از ۳۹، برنامه‌نویسی و علوم کامپیوتر، حدود ۳۰ دقیقه خواندن

next js چیست

جواب کوتاه

نکست جی‌اس (Next.js) یه فریم‌ورک رایگان و متن‌باز ری‌اکته، برای ساختن اپ‌های وب کامل؛ طبق دوره‌ی رسمیش، «فریم‌ورک انعطاف‌پذیر ری‌اکت، که تیکه‌های سازنده‌ی اپ‌های وب سریع و تمام‌عیار رو می‌ده». رابط کاربری رو با کامپوننت‌های ری‌اکت می‌سازید؛ و نکست جی‌اس، ابزارها و تنظیم‌ها رو خودش انجام می‌ده و مسیریابی با پوشه‌ها، گرفتن داده روی سرور، رندر و کش، و بهینه‌سازی عکس و فونت رو اضافه می‌کنه. مهم‌ترین ایده‌ش، طبق سند رسمی، اینه که صفحه‌ها و قالب‌ها به‌طور پیش‌فرض کامپوننت سرورن: روی سرور اجرا می‌شن، داده رو نزدیک منبعش می‌گیرن و جاوااسکریپت کمتری به مرورگر می‌فرستن؛ و فقط جایی که تعامل لازمه، کامپوننت کلاینت به کار می‌ره.

آشپزخونه و میز

توی یه رستوران، غذا توی آشپزخونه پخته می‌شه؛ جایی که مواد، اجاق و آشپز هست. غذا، آماده، به میز می‌رسه. سر میز، فقط کارهای کوچیک انجام می‌شه: نمک زدن، فلفل ریختن، یا جابه‌جا کردن بشقاب. هیچ رستورانی، اجاق رو سر میز مشتری نمیاره.

نکست جی‌اس، همین رستورانه. بیشتر کار، روی سرور، یعنی آشپزخونه، انجام می‌شه: گرفتن داده و ساختن صفحه. صفحه، آماده، به مرورگر، یعنی میز، می‌رسه؛ و فقط بخش‌هایی که باید به کاربر جواب بدن، مثل دکمه‌ها و فرم‌ها، توی مرورگر کار می‌کنن. توی درس قبل نقشه‌ی مسیر رو دیدیم؛ این درس، خود نکست جی‌اس رو باز می‌کنه.

next js چیست

دوره‌ی رسمی نکست جی‌اس، اولین جمله‌ش اینه: نکست جی‌اس یه فریم‌ورک انعطاف‌پذیر ری‌اکته، که تیکه‌های سازنده‌ی ساختن اپ‌های وب سریع و تمام‌عیار رو بهتون می‌ده. سند رسمی هم همین رو کوتاه‌تر می‌گه: فریم‌ورک ری‌اکت برای ساختن اپ‌های وب تمام‌عیار.

نکست جی‌اس رایگان و متن‌بازه، و روی ری‌اکت ساخته شده. یعنی کامپوننت‌ها، props، حالت و hookها، همون‌هایی‌ان که توی مسیر ری‌اکت یاد گرفتید. چیزی که نکست جی‌اس اضافه می‌کنه، همه‌ی چیزهای دیگه‌ایه که یه سایت واقعی، بیرون از رابط کاربری، لازم داره.

فریم‌ورک یعنی چی

دوره‌ی رسمی، منظورش از فریم‌ورک رو دقیق می‌گه: یعنی نکست جی‌اس ابزارها و تنظیم‌هایی که ری‌اکت لازم داره رو خودش انجام می‌ده، و برای اپتون، ساختار، امکانات و بهینه‌سازی‌های بیشتری فراهم می‌کنه. سند رسمی هم اضافه می‌کنه که ابزارهای سطح پایین‌تر، مثل بسته‌بندی‌کننده‌ها و کامپایلرها، خودکار تنظیم می‌شن.

فرقش با کتابخونه، توی «ساختار» ـه. ری‌اکت، به‌عنوان کتابخونه، می‌گه «این ابزارها؛ هر جور خواستی به کارشون ببر». نکست جی‌اس، به‌عنوان فریم‌ورک، می‌گه «صفحه‌ها رو اینجا بذار، داده رو این‌طوری بگیر، و بقیه‌ش با من». این ساختار، آزادی رو کمی کم می‌کنه؛ ولی خیلی از تصمیم‌ها و کارها رو از دوشتون برمی‌داره.

امکانات رو کم‌کم به کار ببرید

دوره‌ی رسمی می‌گه می‌تونید رابط کاربری رو با ری‌اکت بسازید، و بعد کم‌کم، امکانات نکست جی‌اس رو برای نیازهای رایج، مثل مسیریابی، گرفتن داده و کش، به کار ببرید؛ و هم‌زمان، تجربه‌ی برنامه‌نویس و کاربر نهایی رو بهتر کنید.

یعنی لازم نیست همه‌ی نکست جی‌اس رو یه‌جا یاد بگیرید تا بتونید ازش استفاده کنید. با درس پنجم این مسیر، که مسیریابیه، می‌تونید یه سایت چندصفحه‌ای ساده بسازید؛ و هر ایستگاه، یه امکان تازه بهش اضافه می‌کنه.

ری‌اکت و نکست جی‌اس، کنار هم

طبق سند رسمی، با کامپوننت‌های ری‌اکت رابط کاربری رو می‌سازید، و از نکست جی‌اس برای امکانات و بهینه‌سازی‌های بیشتر استفاده می‌کنید. صفحه‌ی اول سایت رسمی هم می‌گه نکست جی‌اس روی تازه‌ترین امکانات ری‌اکت، از جمله کامپوننت‌های سرور و Actionها، ساخته شده.

پس نکست جی‌اس جایگزین ری‌اکت نیست؛ دور ری‌اکته. هر فایل صفحه توی نکست جی‌اس، یه کامپوننت ری‌اکته؛ فقط جاش، اسمش و جایی که اجرا می‌شه، با قاعده‌های فریم‌ورک تعیین می‌شه.

چرا ری‌اکت به یه فریم‌ورک نیاز داره

فصل هشتم دوره‌ی رسمی، این رو صادقانه می‌گه: ری‌اکت توی ساختن رابط کاربری عالیه، ولی تبدیل اون رابط به یه اپ کامل، کارکن و قابل بزرگ شدن، زحمت داره. و یه نکته‌ی مهم‌تر: بعضی امکانات تازه‌ی ری‌اکت، مثل کامپوننت‌های سرور و کلاینت، به یه فریم‌ورک نیاز دارن.

همون فصل ادامه می‌ده که خبر خوب اینه که نکست جی‌اس، بیشتر این راه‌اندازی و تنظیم رو انجام می‌ده، و امکانات بیشتری هم داره. درس بعدی همین مسیر، «چرا فریم‌ورک»، این دلیل‌ها رو یکی‌یکی و دقیق باز می‌کنه.

خود ری‌اکت هم همینو می‌گه

جالبه که سند رسمی ری‌اکت هم، برای ساختن یه اپ یا سایت تازه، شروع با یه فریم‌ورک رو پیشنهاد می‌کنه؛ و اولین فریم‌ورکی که اسم می‌بره، App Router نکست جی‌اس ـه. همون سند می‌گه این، فریم‌ورکیه که از معماری ری‌اکت کامل استفاده می‌کنه، تا اپ‌های ری‌اکتی تمام‌عیار ساخته بشن.

و درباره‌ی کامپوننت‌های سرور، سند ری‌اکت می‌گه این‌ها امکانات ری‌اکتن، نه نکست جی‌اس؛ ولی به‌کار بردنشون در سطح فریم‌ورک، کار زیادی لازم داره، و فعلا App Router نکست جی‌اس، کامل‌ترین پیاده‌سازیشونه. یعنی یاد گرفتن نکست جی‌اس، یاد گرفتن ری‌اکت امروزه، به کامل‌ترین شکلش.

مرورگر صفحه رو چطور می‌سازه

برای فهمیدن کار نکست جی‌اس، باید بدونیم مرورگر چطور صفحه رو می‌سازه. طبق فصل دوم دوره‌ی رسمی، وقتی کاربر یه صفحه رو باز می‌کنه، سرور یه فایل HTML به مرورگر برمی‌گردونه؛ و مرورگر، HTML رو می‌خونه و از روش، مدل شیء سند (Document Object Model) یا DOM رو می‌سازه.

همون فصل می‌گه DOM، یه نمایش شیءگونه از عنصرهای HTML ـه؛ پلی بین کد شما و رابط کاربری، با یه ساختار درختی، با رابطه‌ی پدر و فرزند. جاوااسکریپت می‌تونه DOM رو تغییر بده: عنصر اضافه کنه، به‌روز کنه یا پاک کنه. ری‌اکت، همین کار رو برای شما، از روی کامپوننت‌ها، انجام می‌ده.

دو محیط: سرور و کلاینت

فصل دهم دوره‌ی رسمی، دو محیط رو تعریف می‌کنه. کلاینت (Client)، یعنی مرورگر روی دستگاه کاربر، که برای کد اپ، از سرور درخواست می‌فرسته، و جوابی که می‌گیره رو، به رابطی که کاربر باهاش کار می‌کنه، تبدیل می‌کنه. سرور (Server)، یعنی کامپیوتری توی یه مرکز داده، که کد اپ رو نگه می‌داره، درخواست‌ها رو می‌گیره، محاسبه می‌کنه و جواب مناسب رو برمی‌گردونه.

همون فصل می‌گه هر محیط، توانایی‌ها و محدودیت‌های خودش رو داره. مثلا با بردن رندر و گرفتن داده به سرور، کد کمتری به کلاینت فرستاده می‌شه و اپ سریع‌تر می‌شه؛ ولی برای تعاملی کردن صفحه، باید DOM رو روی کلاینت به‌روز کرد. پس کد سرور و کلاینت، همیشه یکی نیست.

مرز شبکه

طبق فصل دهم دوره‌ی رسمی، مرز شبکه (Network Boundary) یه خط مفهومیه که این دو محیط رو از هم جدا می‌کنه. و توی ری‌اکت، خودتون انتخاب می‌کنید این مرز، کجای درخت کامپوننت‌ها باشه. مثال دوره: پست‌های یه کاربر رو روی سرور بگیرید و بسازید، و دکمه‌ی پسندیدن هر پست رو روی کلاینت.

یه مثال دیگه از همون فصل: یه منوی بالای صفحه، که روی سرور ساخته می‌شه و بین صفحه‌ها مشترکه؛ ولی اگه بخواید پیوند صفحه‌ی فعلی، رنگ دیگه‌ای داشته باشه، فهرست پیوندها رو روی کلاینت می‌سازید. یعنی مرز، یه دیوار ثابت نیست؛ هر جا لازم باشه، می‌کشیدش.

پیش‌فرض: کامپوننت سرور

طبق سند رسمی، صفحه‌ها و قالب‌ها، به‌طور پیش‌فرض، کامپوننت سرورن. این اجازه می‌ده داده رو بگیرید و بخش‌هایی از رابط کاربری رو روی سرور بسازید، اگه خواستید نتیجه رو کش کنید، و به کلاینت جریان‌وار بفرستید. و هر جا تعامل یا رابط‌های مخصوص مرورگر لازم شد، کامپوننت کلاینت رو، به شکل یه لایه، اضافه می‌کنید.

دوره‌ی رسمی دلیلش رو هم می‌گه: نکست جی‌اس به‌طور پیش‌فرض از کامپوننت سرور استفاده می‌کنه، برای بهتر شدن سرعت اپ، و تا لازم نباشه برای به‌کار بردنشون، قدم اضافه‌ای بردارید. یعنی سریع بودن، حالت عادیه؛ و کند شدن، فقط وقتیه که خودتون، جایی، لازمش دارید.

کی کامپوننت کلاینت

طبق سند رسمی، کامپوننت کلاینت رو وقتی به کار ببرید که این‌ها لازمه:

  • حالت و کنترل‌کننده‌ی رویداد؛ مثل onClick و onChange.
  • منطق چرخه‌ی عمر؛ مثل useEffect.
  • رابط‌هایی که فقط توی مرورگر هستن؛ مثل localStorage، window یا مکان جغرافیایی کاربر.
  • hookهای سفارشی.

یعنی هر چیزی که باید به کاربر، همون لحظه، جواب بده، یا به خود مرورگر دسترسی داشته باشه.

کی کامپوننت سرور

و طبق همون سند، کامپوننت سرور رو وقتی به کار ببرید که این‌ها رو می‌خواید:

  • گرفتن داده از دیتابیس یا API، نزدیک به منبعش.
  • به کار بردن کلید API، توکن و رازهای دیگه، بی اینکه به کلاینت لو برن.
  • کم کردن جاوااسکریپتی که به مرورگر فرستاده می‌شه.
  • بهتر کردن اولین نمایش محتوا، و جریان‌وار فرستادن محتوا به کلاینت.

نکته‌ی دوم، خیلی مهمه: کلیدی که توی کامپوننت سرور می‌مونه، هیچ‌وقت به دست کاربر نمی‌رسه.

یه مثال از سند رسمی

سند رسمی یه مثال ساده داره: کامپوننت Page، یه کامپوننت سروره، که داده‌ی یه پست رو می‌گیره، و اون رو به شکل props، به کامپوننت LikeButton، یعنی دکمه‌ی پسندیدن، می‌ده. LikeButton، یه کامپوننت کلاینته، که تعامل سمت کاربر رو انجام می‌ده.

یعنی کل صفحه‌ی پست، با متن و عنوان و تاریخ، روی سرور، توی آشپزخونه، ساخته می‌شه؛ و فقط دکمه‌ی کوچیک پسندیدن، که باید با کلیک کاربر عدد رو بالا ببره، سر میز. جاوااسکریپتی که به مرورگر می‌رسه، فقط مال همون دکمه‌ست؛ نه کل صفحه.

سرور چی به مرورگر می‌فرسته

طبق سند رسمی، روی سرور، کامپوننت‌های سرور به یه قالب داده‌ی مخصوص ساخته می‌شن، به اسم بسته‌ی کامپوننت سرور ری‌اکت (RSC Payload). همون سند می‌گه این بسته، یه نمایش فشرده از درخت کامپوننت‌های سرور ساخته‌شده‌ست، که ری‌اکت توی کلاینت، برای به‌روز کردن DOM ازش استفاده می‌کنه.

سند رسمی می‌گه این بسته سه چیز داره: نتیجه‌ی ساخته‌شده‌ی کامپوننت‌های سرور؛ جای خالی برای جایی که کامپوننت‌های کلاینت باید ساخته بشن، به‌اضافه‌ی نشانی فایل‌های جاوااسکریپتشون؛ و هر prop ـی که یه کامپوننت سرور، به یه کامپوننت کلاینت داده. لازم نیست جزئیاتش رو حفظ کنید؛ فقط بدونید سرور، یه نقشه‌ی آماده می‌فرسته، با جای خالی برای تیکه‌های تعاملی.

بار اولی که صفحه باز می‌شه

طبق سند رسمی، وقتی کاربر صفحه رو برای اولین بار باز می‌کنه، سه چیز، به ترتیب، توی کلاینت اتفاق می‌افته. یک، HTML، که سرور از قبل ساخته، فورا یه پیش‌نمایش سریع، ولی هنوز غیرتعاملی، از صفحه نشون می‌ده. دو، بسته‌ی کامپوننت سرور، برای هماهنگ کردن درخت‌های سرور و کلاینت به کار می‌ره.

سه، جاوااسکریپت، کامپوننت‌های کلاینت رو «آب می‌ده» و اپ رو تعاملی می‌کنه. یعنی کاربر، خیلی زود، صفحه‌ی کامل رو می‌بینه؛ حتی پیش از اینکه دکمه‌ها کار کنن. این، دقیقا برعکس ری‌اکت خالیه، که اول یه صفحه‌ی سفید نشون می‌داد، تا جاوااسکریپت بارگذاری بشه.

آب دادن (Hydration) یعنی چی

آب دادن (Hydration)، یه اسم تصویریه. HTML ـی که سرور فرستاده، مثل یه اسفنج خشکه: شکلش کامله، ولی هنوز زنده نیست؛ دکمه‌هاش رو بزنید، اتفاقی نمی‌افته. جاوااسکریپت که می‌رسه، به این اسفنج آب می‌ده: کنترل‌کننده‌های رویداد رو به عنصرها وصل می‌کنه، و صفحه، تعاملی می‌شه.

مهم اینه که آب دادن، فقط برای کامپوننت‌های کلاینت لازمه. کامپوننت‌های سرور، که هیچ تعاملی ندارن، اصلا جاوااسکریپتی به مرورگر نمی‌فرستن که لازم باشه آب داده بشن. هر چی کامپوننت کلاینت کمتر، آب دادن سریع‌تر، و صفحه زودتر آماده‌ی کار.

مسیرها با پوشه‌ها

طبق صفحه‌ی اول سایت رسمی، توی نکست جی‌اس، مسیرها با سیستم فایل ساخته می‌شن. یعنی هر پوشه توی پوشه‌ی app، یه تیکه از نشانی سایته، و یه فایل ویژه به اسم page، صفحه‌ی اون نشانی رو می‌سازه. نه فهرست جدایی از مسیرها لازمه، نه کتابخونه‌ی مسیریابی جدا.

همون صفحه، از الگوهای پیشرفته‌تر مسیریابی هم حرف می‌زنه؛ مثل یه صفحه برای همه‌ی محصول‌ها، که هر محصول رو با شماره‌ش نشون می‌ده. درس پنجم و کل ایستگاه دوم، این‌ها رو کامل یاد می‌دن.

قالب‌های تودرتو

یه امکان دیگه‌ای که صفحه‌ی اول سایت رسمی اسم می‌بره، قالب‌های تودرتوئه (Nested Layouts). قالب (Layout)، بخشیه که بین چند صفحه مشترکه؛ مثل منوی بالا و پانویس. توی نکست جی‌اس، یه بار قالب رو می‌نویسید، و همه‌ی صفحه‌های زیر اون پوشه، خودکار توش قرار می‌گیرن.

و چون قالب‌ها تودرتوان، یه بخش از سایت، مثل پنل کاربر، می‌تونه قالب خودش رو، توی قالب کلی سایت، داشته باشه. وقتی کاربر بین صفحه‌های یه قالب جابه‌جا می‌شه، خود قالب از نو ساخته نمی‌شه؛ فقط محتوای وسطش عوض می‌شه.

گرفتن داده: کامپوننت async

طبق صفحه‌ی اول سایت رسمی، توی نکست جی‌اس، کامپوننت ری‌اکت رو async می‌کنید و منتظر داده‌تون می‌مونید. یعنی یه کامپوننت سرور، مستقیم، از دیتابیس یا یه API، داده می‌گیره؛ با همون await ـی که توی مسیر تایپ‌اسکریپت، ایستگاه کار ناهمزمان، یاد گرفتید.

همون صفحه می‌گه نکست جی‌اس، هم گرفتن داده روی سرور رو پشتیبانی می‌کنه، هم روی کلاینت. ولی روش پیشنهادی، گرفتن روی سروره؛ چون داده، نزدیک منبعش گرفته می‌شه و کلیدها، روی سرور می‌مونن. ایستگاه چهارم، کامل درباره‌ی داده‌ست.

انتخاب‌های رندر

صفحه‌ی اول سایت رسمی، از گزینه‌های انعطاف‌پذیر رندر و کش، برای هر صفحه، حرف می‌زنه. رندر (Render) یعنی ساختن HTML یه صفحه. بعضی صفحه‌ها، مثل صفحه‌ی «درباره‌ی ما»، برای همه یکی‌ان؛ پس می‌شه یه بار، موقع ساخت، ساختشون و بارها به همه داد. بعضی صفحه‌ها، مثل سبد خرید، برای هر کاربر فرق می‌کنن؛ پس باید برای هر درخواست، از نو ساخته بشن.

یه حالت سوم هم هست که همون صفحه اسم می‌بره: بازسازی ایستای افزایشی (Incremental Static Regeneration)، یعنی صفحه‌ای که ایستا ساخته می‌شه، ولی هر چند وقت، یا بعد از یه تغییر، دوباره ساخته می‌شه. ایستگاه سوم و چهارم، این انتخاب‌ها رو کامل یاد می‌دن.

Server Action: فرم بی API

طبق صفحه‌ی اول سایت رسمی، با Server Action، کد سرور رو با صدا زدن یه تابع اجرا می‌کنید، و ساختن API رو کنار می‌ذارید؛ بعد، داده‌ی کش‌شده رو تازه می‌کنید و رابط کاربری رو، توی یه رفت‌وبرگشت شبکه، به‌روز می‌کنید.

مثلا یه فرم ثبت نظر: به جای اینکه یه API بسازید، از مرورگر صداش بزنید و جوابش رو بخونید، یه تابع روی سرور می‌نویسید که نظر رو توی دیتابیس ذخیره می‌کنه، و فرم مستقیم صداش می‌زنه. ایستگاه پنجم، این امکان رو کامل یاد می‌ده.

Route Handler: وقتی API لازمه

گاهی واقعا API لازمه؛ مثلا وقتی یه برنامه‌ی دیگه، مثل اپ گوشی یا یه سرویس بیرونی، باید از سایت شما داده بگیره. طبق صفحه‌ی اول سایت رسمی، با Route Handler، نقطه‌های API می‌سازید، تا با امنیت به سرویس‌های بیرونی وصل بشید؛ مثلا برای ورود کاربر یا گوش دادن به خبرهایی که یه سرویس دیگه می‌فرسته.

یعنی نکست جی‌اس، هم صفحه می‌سازه، هم می‌تونه API بسازه؛ توی همون پروژه. ولی اگه API ـتون بزرگ و جدا شد، مسیر هونو، برای ساختن یه سرور API جدا، کنار این مسیره.

proxy: دم در

طبق صفحه‌ی اول سایت رسمی، با proxy، کنترل درخواست ورودی رو به دست می‌گیرید: با کد، قاعده‌های مسیریابی و دسترسی رو تعیین می‌کنید؛ برای ورود کاربر، آزمایش نسخه‌های مختلف یه صفحه، و چندزبانه کردن سایت.

مثل نگهبانی که دم در یه ساختمون، پیش از اینکه کسی وارد بشه، بررسی می‌کنه کارت ورود داره یا نه، و اگه نداره، به میز پذیرش می‌فرستدش. توی نسخه‌ی تازه‌ی نکست جی‌اس، اسم این فایل proxy ـه؛ اگه توی آموزش قدیمی‌تری اسم دیگه‌ای دیدید، بدونید همین کار رو می‌کرده.

بهینه‌سازی‌های آماده

طبق صفحه‌ی اول سایت رسمی، نکست جی‌اس عکس، فونت و اسکریپت رو خودکار بهینه می‌کنه؛ برای تجربه‌ی کاربری بهتر و شاخص‌های اصلی سرعت وب (Core Web Vitals) گوگل. همون صفحه از پشتیبانی CSS هم حرف می‌زنه، از جمله ماژول‌های CSS، و ابزارهای محبوب دیگه.

این بهینه‌سازی‌ها، کارهایی‌ان که اگه خودتون می‌خواستید انجامشون بدید، هر کدوم یه پروژه‌ی جدا بود: ساختن اندازه‌های مختلف یه عکس برای گوشی و کامپیوتر، بارگذاری فونت بی پریدن متن، و بارگذاری اسکریپت‌ها بی کند کردن صفحه. ایستگاه ششم، همه رو نشون می‌ده.

فرستادن تیکه‌تیکه

طبق صفحه‌ی اول سایت رسمی، نکست جی‌اس رابط کاربری رو، همون لحظه، از سرور جریان‌وار می‌فرسته؛ کاری که با App Router و Suspense ری‌اکت یکپارچه‌ست. جریان (Streaming) یعنی صفحه لازم نیست صبر کنه تا همه‌ی بخش‌هاش آماده بشن؛ هر بخش که آماده شد، فرستاده می‌شه.

مثلا یه صفحه‌ی محصول، که اسم و عکس محصول رو فورا داره، ولی نظرهای کاربرها، از یه دیتابیس کند، دیرتر می‌رسه. با جریان، کاربر اسم و عکس رو همون اول می‌بینه، و جای نظرها، یه پیام «در حال بارگذاری»؛ تا وقتی نظرها برسن و سر جاشون بشینن.

ابزارهای سریع زیر کاپوت

طبق صفحه‌ی اول سایت رسمی، نکست جی‌اس روی ابزارهای سریع و آماده‌ی کار جدی ساخته شده. یکی Turbopack، یه بسته‌بندی‌کننده‌ی افزایشی برای جاوااسکریپت و تایپ‌اسکریپت، که با Rust نوشته شده و توی خود نکست جی‌اس هست. یکی دیگه، کامپایلر وب سریع (Speedy Web Compiler)، یه بستر بر پایه‌ی Rust برای ترجمه و کوچیک کردن کد.

لازم نیست هیچ‌کدوم رو جدا نصب یا تنظیم کنید؛ این، همون «تنظیم خودکار ابزارهای سطح پایین» ـه که سند رسمی گفت. فقط وقتی سرور توسعه رو روشن می‌کنید، یا نسخه‌ی نهایی رو می‌سازید، این ابزارها پشت صحنه کار می‌کنن.

دو مسیریاب، دو نسل

طبق سند رسمی، نکست جی‌اس دو مسیریاب داره: App Router، که تازه‌تره و امکانات تازه‌ی ری‌اکت مثل کامپوننت‌های سرور رو پشتیبانی می‌کنه؛ و Pages Router، مسیریاب اولیه، که هنوز پشتیبانی و بهتر می‌شه. همه‌ی چیزهایی که توی این درس گفتیم، مال App Router ـه.

وقتی آموزش یا کدی درباره‌ی نکست جی‌اس می‌بینید، اول ببینید کدوم مسیریابه؛ چون شیوه‌ی ساختن صفحه، گرفتن داده و خیلی چیزهای دیگه، توی این دو فرق داره. پوشه‌ی app یعنی App Router؛ پوشه‌ی pages، یعنی Pages Router.

نسخه‌ی امروز

صفحه‌ی اول سایت رسمی، الان از نسخه‌ی ۱۶ نکست جی‌اس حرف می‌زنه، و همون‌جا می‌گه نکست جی‌اس رو بزرگ‌ترین شرکت‌های دنیا استفاده می‌کنن. یعنی این فریم‌ورک، فقط برای پروژه‌های آزمایشی نیست؛ سایت‌های خیلی بزرگ و پربازدید هم روش ساخته شدن.

برای یادگیری، این یعنی دو چیز. یکی، کار با نکست جی‌اس، یه مهارت پرکاربرده. دوم، چون زیاد عوض می‌شه، باید عادت کنید همیشه سند نسخه‌ی خودتون رو بخونید؛ همون‌طور که توی درس قبل گفتیم.

جواب کوتاه

اگه کسی پرسید «next js چیه»:

نکست جی‌اس یه فریم‌ورک رایگان و متن‌باز ری‌اکته، برای ساختن اپ‌های وب کامل. رابط کاربری رو با کامپوننت‌های ری‌اکت می‌سازید، و نکست جی‌اس مسیریابی با پوشه‌ها، گرفتن داده و رندر روی سرور، کش و بهینه‌سازی رو اضافه می‌کنه. صفحه‌ها به‌طور پیش‌فرض کامپوننت سرورن؛ و فقط جایی که تعامل لازمه، کامپوننت کلاینت.

چند باور رایج

  • «نکست جی‌اس یه زبان جداست.» فریم‌ورکیه روی ری‌اکت.
  • «همه‌ی کامپوننت‌های نکست جی‌اس توی مرورگر اجرا می‌شن.» به‌طور پیش‌فرض، روی سرور.
  • «کامپوننت سرور، جاوااسکریپت به مرورگر می‌فرسته.» فقط کامپوننت‌های کلاینت.
  • «برای فرم، همیشه API لازمه.» Server Action، بی API.
  • «HTML ـی سرور، همون لحظه تعاملیه.» اول پیش‌نمایش، بعد آب دادن.

یه مثال

یه سایت خبری کوچیک، با ری‌اکت خالی ساخته شده بود. هر کاربر که صفحه رو باز می‌کرد، اول یه صفحه‌ی سفید می‌دید، تا جاوااسکریپت بارگذاری بشه، خبرها رو از سرور بگیره و نشون بده؛ روی گوشی‌های ضعیف، چند ثانیه. و گوگل، چون صفحه‌ی اول خالی بود، خبرها رو دیر و ناقص می‌شناخت.

با نکست جی‌اس، صفحه‌ی خبرها یه کامپوننت سرور شد، که خبرها رو مستقیم از دیتابیس می‌گرفت و HTML کامل می‌فرستاد. کاربر، همون لحظه، تیترها رو می‌دید؛ و فقط دکمه‌ی «اشتراک‌گذاری» هر خبر، که کامپوننت کلاینت بود، جاوااسکریپت لازم داشت. همون کامپوننت‌های قبلی، فقط این بار، توی آشپزخونه پخته شدن.

تمرین امروز

امروز، بی کد، صفحه‌ها رو به آشپزخونه و میز تقسیم کنید.

  1. یه صفحه‌ی خبر یا محصول از یه سایت که می‌شناسید رو باز کنید.
  2. هر بخش صفحه رو روی کاغذ بنویسید؛ مثلا عنوان، متن، عکس، دکمه‌ی پسندیدن، فرم نظر.
  3. کنار هر بخش بنویسید سرور یا کلاینت، و با فهرست سند رسمی، دلیلش رو بیارید.
  4. یه خط مرز شبکه، بین این دو دسته، روی درخت صفحه بکشید.
  5. بنویسید اگه کل صفحه کلاینت بود، کاربر بار اول چی می‌دید.

درس بعدی، دلیل‌های نیاز به فریم‌ورک رو دقیق باز می‌کنه: چرا فریم‌ورک.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • نکست جی‌اس فریم‌ورک ری‌اکت برای ساختن اپ وب کامله.
  • ابزار و تنظیم رو خودش انجام می‌ده؛ شما محصول می‌سازید.
  • هر پوشه توی app، یه تیکه از نشانی سایته.
  • صفحه‌ها به‌طور پیش‌فرض کامپوننت سرورن؛ تعامل با کامپوننت کلاینت.
  • گرفتن داده، رندر، کش و بهینه‌سازی، همه توی خود فریم‌ورک.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد