آموزشSQL و کار با داده

درس ۵ از ۵۴، برنامه‌نویسی و علوم کامپیوتر، حدود ۳۰ دقیقه خواندن

نصب ابزار: اولین دیتابیس روی کامپیوتر خودتان

جواب کوتاه

برای تمرین SQL، دو ابزار رایگان و متن‌باز نصب می‌کنیم. اولی SQLite: برنامه‌ی خط فرمانش، sqlite3، روی مک و بیشتر لینوکس‌ها از قبل هست و برای ویندوز از سایت رسمی sqlite.org دانلود می‌شه. با نوشتن sqlite3 و اسم یه فایل، مثل `sqlite3 shop.db`، یه دیتابیس تازه ساخته می‌شه؛ و اگه اسم فایل ندید، یه دیتابیس موقت توی حافظه می‌سازه که با بستن برنامه پاک می‌شه. دومی PostgreSQL: یه برنامه‌ی سروره که از صفحه‌ی دانلود postgresql.org، برای هر سیستم‌عامل یه راه نصب داره، و با برنامه‌ی psql بهش وصل می‌شید. توی هر دو، اولین جدول رو می‌سازید، یه ردیف اضافه می‌کنید و با SELECT می‌خونیدش.

یه میز کار کوچیک

هر صنعتگری پیش از کار، میز کارش رو آماده می‌کنه: ابزار رو سر جاش می‌ذاره، و یه بار امتحانش می‌کنه تا مطمئن بشه کار می‌کنه. این درس، همین کار رو برای SQL انجام می‌ده. دو ابزار رایگان و متن‌باز نصب می‌کنیم: یکی خیلی سبک و ساده برای شروع، و یکی کامل‌تر برای ایستگاه‌های پیشرفته.

و آخر درس، روی هر دو، اولین دیتابیس، اولین جدول و اولین ردیف رو می‌سازیم و می‌خونیمش. همه‌ی قدم‌ها از روی سند رسمی خود این دو ابزار نوشته شدن. توی درس قبل دیدیم هر نوع دیتابیس برای چیه؛ این دو، هر دو از نوع رابطه‌ای‌ان.

کدوم رو اول نصب کنیم

اگه فقط وقت یکی رو دارید، با SQLite شروع کنید. نصبش ساده‌ست، یا اصلا لازم نیست، هیچ تنظیمی نمی‌خواد، و برای همه‌ی ایستگاه‌های اول این مسیر کافیه. هر چیزی که با SQLite یاد بگیرید، تقریبا عینا توی PostgreSQL هم کار می‌کنه.

PostgreSQL رو هر وقت به ایستگاه‌های تراکنش، کاربر و دسترسی رسیدید، نصب کنید؛ یا از همین حالا، اگه می‌خواید با یه دیتابیس سروری واقعی آشنا بشید. این درس، هر دو رو پشت سر هم نشون می‌ده؛ می‌تونید بخش PostgreSQL رو فعلا رد کنید و بعدا برگردید.

SQLite: یه دیتابیس کامل توی یه فایل

طبق سند رسمی SQLite، این دیتابیس خودکفا و بی‌سروره: کل دیتابیس، با همه‌ی جدول‌ها و ایندکس‌ها، توی یه فایل واحد روی دیسک نگه داشته می‌شه، و این فایل رو می‌شه آزادانه بین ویندوز، مک و لینوکس جابه‌جا کرد. کدش هم متعلق به عموم و رایگانه.

این یعنی برای تمرین، هیچ سروری لازم نیست روشن بمونه، هیچ رمزی لازم نیست تعیین بشه، و پشتیبان گرفتن، یعنی کپی کردن یه فایل. برای همین، SQLite بهترین ابزار برای یاد گرفتن SQL ـه؛ و البته فقط برای یادگیری نیست: سند رسمیش اون رو پرکاربردترین دیتابیس دنیا می‌دونه.

دو چیز با یه اسم

سند رسمی SQLite یه نکته‌ی مهم رو روشن می‌کنه: SQLite دو چیزه. یکی، کتابخونه‌ای که خود موتور دیتابیس رو داره و برنامه‌ها، مثل اپ‌های گوشی، از اون استفاده می‌کنن. دیگری، برنامه‌ی خط فرمانی به اسم sqlite3 که به ما اجازه می‌ده خودمون SQL بنویسیم و جوابش رو ببینیم.

توی این مسیر، ما با دومی کار می‌کنیم: sqlite3. وقتی کسی می‌گه «SQLite»، ممکنه منظورش هر کدوم از این دو باشه؛ و طبق همون سند، باید از زمینه‌ی حرف فهمید. برای ما فرقی نمی‌کنه، چون sqlite3 هم در نهایت از همون کتابخونه استفاده می‌کنه.

شاید از قبل نصب باشه

روی مک و بیشتر توزیع‌های لینوکس، sqlite3 معمولا از قبل نصبه. برای امتحان، پنجره‌ی فرمان، یعنی ترمینال، رو باز کنید و بنویسید sqlite3 --version. اگه یه شماره‌ی نسخه دیدید، آماده‌اید؛ می‌تونید برید سراغ بخش «شروع کردن».

اگه پیامی مثل «command not found» دیدید، یعنی نصب نیست. روی لینوکس، با مدیر بسته‌ی توزیعتون نصبش کنید؛ مثلا روی دبیان و اوبونتو، با نصب بسته‌ی sqlite3. اگه هنوز با ترمینال آشنا نیستید، درس ترمینال کمک می‌کنه.

نصب روی ویندوز

روی ویندوز، sqlite3 معمولا از قبل نیست. از صفحه‌ی دانلود سایت رسمی sqlite.org، بسته‌ی ابزارهای خط فرمان ویندوز رو دانلود کنید؛ یه فایل فشرده که داخلش برنامه‌ی sqlite3.exe هست. اون رو توی یه پوشه، مثلا یه پوشه‌ی تازه به اسم sqlite، باز کنید.

طبق سند رسمی، روی ویندوز می‌شه با دو بار زدن روی sqlite3.exe هم برنامه رو باز کرد؛ ولی در این حالت، دیتابیس به‌طور پیش‌فرض موقته. راه بهتر اینه که ترمینال ویندوز رو توی همون پوشه باز کنید و برنامه رو از اونجا با اسم یه فایل اجرا کنید؛ یا پوشه رو به مسیر برنامه‌های ویندوز اضافه کنید تا از هر جایی اجرا بشه.

شروع کردن sqlite3

حالا یه پوشه‌ی تمرین بسازید، ترمینال رو توی اون پوشه باز کنید، و بنویسید sqlite3 shop.db. طبق سند رسمی، اگه فایلی به این اسم نباشه، یه دیتابیس تازه با همین اسم خودکار ساخته می‌شه. برنامه یه پیام کوتاه نشون می‌ده و بعد منتظر SQL می‌مونه.

از اینجا به بعد، هر جمله‌ی SQL که بنویسید، با یه نقطه‌ویرگول تموم می‌شه و اجرا می‌شه. اگه نقطه‌ویرگول رو جا بندازید، برنامه فکر می‌کنه جمله هنوز ادامه داره و منتظر خط بعدی می‌مونه؛ یکی از رایج‌ترین گیج‌شدن‌های روز اول. کافیه یه نقطه‌ویرگول بنویسید تا جمله تموم بشه.

اگه اسم فایل ندید

سند رسمی یه نکته‌ی مهم دیگه هم داره: اگه sqlite3 رو بی اسم فایل اجرا کنید، یه دیتابیس موقت توی حافظه ساخته می‌شه که با بستن برنامه، کامل پاک می‌شه. برای امتحان سریع یه جمله، این عالیه؛ ولی اگه یه ساعت تمرین کنید و بعد ببندید، همه‌چیز از دست می‌ره.

برای همین، توی این مسیر همیشه sqlite3 رو با اسم یه فایل اجرا می‌کنیم. اگه یه وقت فراموش کردید و برنامه رو بی اسم باز کردید، با دستور .open shop.db می‌تونید همون موقع به یه فایل وصل بشید، پیش از اینکه چیزی بسازید.

دستورهای نقطه‌دار sqlite3

کنار SQL، برنامه‌ی sqlite3 چند دستور مخصوص خودش داره که با یه نقطه شروع می‌شن و نقطه‌ویرگول نمی‌خوان. این‌ها SQL نیستن؛ دستورهای خود برنامه‌ان. چند تا که از روز اول به کار میان، طبق سند رسمی:

  • .help: فهرست همه‌ی دستورهای نقطه‌دار.
  • .tables: فهرست جدول‌های دیتابیس.
  • .schema: دستور ساختن جدول‌ها، یعنی ساختارشون.
  • .mode: شکل نمایش جواب‌ها.
  • .open: باز کردن یه فایل دیتابیس دیگه.
  • .quit: بیرون اومدن از برنامه.

این‌ها لهجه‌ی خود sqlite3 ـن و توی PostgreSQL، دستورهای مشابه ولی با شکل دیگه‌ای هست، که پایین‌تر می‌بینیم.

اولین جدول

توی sqlite3 بنویسید: CREATE TABLE products (name TEXT, price INTEGER);. این جمله یه جدول به اسم products با دو ستون می‌سازه: اسم محصول که متنه، و قیمتش که عدد صحیحه. اگه جمله درست باشه، برنامه هیچ پیامی نمی‌ده؛ توی دنیای خط فرمان، سکوت یعنی موفقیت.

برای مطمئن شدن، بنویسید .tables. باید کلمه‌ی products رو ببینید. و اگه بنویسید .schema، همون جمله‌ی CREATE TABLE که نوشتید رو نشون می‌ده. این، اولین جدول شماست، که حالا توی فایل shop.db نگه داشته شده.

اولین ردیف

حالا یه ردیف اضافه کنیم: INSERT INTO products VALUES ('Tea', 120);. و یکی دیگه: INSERT INTO products VALUES ('Bread', 30);. باز هم سکوت، یعنی موفقیت. متن‌ها بین تک‌گیومه‌ان و عددها بی گیومه؛ همون قاعده‌ای که توی درس سوم دیدیم.

خطای رایج اینجا، گیومه‌ی جاافتاده‌ست؛ مثلا ('Tea, 120) که گیومه‌ی دوم رو نداره. برنامه فکر می‌کنه متن هنوز ادامه داره و منتظر می‌مونه، یا یه پیام خطا می‌ده. اگه گیر کردید، یه گیومه و یه نقطه‌ویرگول بنویسید تا جمله بسته بشه، و دوباره درست بنویسیدش.

اولین خوندن

حالا بخونیم: SELECT * FROM products;. جوابی که باید ببینید، دو خطه، هر کدوم یه محصول؛ و توی نمایش پیش‌فرض sqlite3، ستون‌ها با یه خط عمودی از هم جدا شدن، مثل Tea|120. اگه این رو دیدید، تبریک: اولین دیتابیستون رو ساختید، پرش کردید و ازش پرسیدید.

حالا یه تغییر کوچیک خودتون بدید، همون بخش چهارم هر تمرین: فقط محصول‌های بالای صد تومن رو بخواید. SELECT name FROM products WHERE price > 100;. اگه فقط Tea رو دیدید، یعنی WHERE رو درست فهمیدید.

جواب خواناتر

نمایش پیش‌فرض، برای چند ردیف کافیه، ولی برای جدول‌های بزرگ‌تر، خوندنش سخته. با دستور .mode می‌شه شکل نمایش رو عوض کرد. مثلا .mode column جواب رو به شکل ستون‌های مرتب، و .mode box به شکل یه جدول با کادر نشون می‌ده، که توی نسخه‌های تازه‌ی sqlite3 هست.

این تغییر فقط ظاهر نمایشه و هیچ اثری روی داده نداره. توی این مسیر، معمولا جواب‌ها رو به شکل ستونی نشون می‌دیم؛ اگه جواب شما شکل دیگه‌ای داره ولی همون داده‌هاست، درسته. این تنظیم، با بستن برنامه به حالت پیش‌فرض برمی‌گرده.

بیرون رفتن و برگشتن

برای بیرون اومدن، بنویسید .quit. حالا اگه پوشه‌ی تمرین رو نگاه کنید، یه فایل به اسم shop.db می‌بینید؛ کل دیتابیس شما، با جدول و دو ردیفش. می‌تونید کپیش کنید، به یه کامپیوتر دیگه ببرید، یا برای یه دوست بفرستید؛ و با sqlite3 دوباره بازش کنید.

برای امتحان، دوباره بنویسید sqlite3 shop.db و بعد SELECT * FROM products;. همون دو ردیف باید سر جاشون باشن. این، همون فرق میز کار و کشوئه که توی مسیر کامپیوتر دیدیم: داده‌ی شما حالا توی کشوئه، و با بستن برنامه از بین نمی‌ره.

PostgreSQL: یه دیتابیس سروری

PostgreSQL، برخلاف SQLite، یه برنامه‌ی سرور جداست. طبق سند رسمیش، از مدل سرور و مشتری استفاده می‌کنه: یه برنامه‌ی سرور به اسم postgres، فایل‌های دیتابیس رو اداره می‌کنه و درخواست‌ها رو می‌گیره؛ و برنامه‌های مشتری، مثل psql، بهش وصل می‌شن و درخواست می‌فرستن. این دو می‌تونن روی یه کامپیوتر باشن یا روی دو کامپیوتر جدا.

همین سند می‌گه سرور می‌تونه هم‌زمان به چند مشتری جواب بده و برای هر اتصال، یه پردازه‌ی تازه می‌سازه. برای تمرین ما، هر دو روی کامپیوتر خودتون اجرا می‌شن؛ ولی همین ساختار، دقیقا همون چیزیه که توی سایت‌های واقعی هست.

نصب PostgreSQL

برای نصب، به صفحه‌ی دانلود سایت رسمی postgresql.org برید. اونجا سیستم‌عاملتون رو انتخاب می‌کنید: لینوکس، مک یا ویندوز. برای لینوکس، توزیعتون رو انتخاب می‌کنید و دستورهای نصب از مخزن رسمی رو می‌بینید. برای ویندوز و مک، پیوند برنامه‌های نصب آماده و راه‌های دیگه‌ای که خود صفحه پیشنهاد می‌ده، هست.

چون این صفحه با هر نسخه‌ی تازه به‌روز می‌شه، ما دستور دقیق رو اینجا تکرار نمی‌کنیم؛ همیشه از خود صفحه‌ی رسمی پیروی کنید. موقع نصب، معمولا ازتون یه رمز برای کاربر اصلی دیتابیس، که اسمش postgres ـه، خواسته می‌شه. این رمز رو یه جای امن یادداشت کنید؛ و هیچ‌وقت توی کد یا پیام نفرستیدش.

اولین اتصال با psql

بعد از نصب، برنامه‌ی psql رو اجرا کنید. روی بیشتر سیستم‌ها، کافیه توی ترمینال بنویسید psql -U postgres و رمزی که موقع نصب گذاشتید رو بدید. روی ویندوز، برنامه‌ی نصب معمولا یه میان‌بر به اسم SQL Shell هم می‌سازه که همین کار رو می‌کنه. اگه وصل شدید، یه خط آماده‌ی نوشتن می‌بینید که با اسم دیتابیس شروع می‌شه.

از اینجا، مثل sqlite3، هر جمله‌ی SQL با نقطه‌ویرگول تموم می‌شه و اجرا می‌شه. psql هم دستورهای مخصوص خودش رو داره، که به جای نقطه، با یه خط اریب وارونه شروع می‌شن؛ پایین‌تر می‌بینیمشون.

ساختن یه دیتابیس تمرینی

توی PostgreSQL، یه سرور می‌تونه چند دیتابیس جدا داشته باشه؛ طبق سند رسمی، به مجموعه‌ی دیتابیس‌هایی که یه سرور اداره می‌کنه، خوشه‌ی پایگاه داده می‌گن. برای تمرین، یه دیتابیس جدا بسازید تا با دیتابیس‌های سیستمی قاطی نشه: CREATE DATABASE shop;.

بعد با دستور \c shop به اون وصل بشید. حالا هر جدولی که بسازید، توی دیتابیس shop ـه. سند رسمی توی آموزش خودش از دیتابیسی به اسم mydb استفاده می‌کنه؛ اسم مهم نیست، مهم اینه که برای تمرین، یه دیتابیس جدا داشته باشید.

چند دستور psql

دستورهای psql با یه خط اریب وارونه شروع می‌شن. چند تا که از روز اول به کار میان:

  • \l: فهرست دیتابیس‌ها.
  • \c shop: وصل شدن به دیتابیس shop.
  • \dt: فهرست جدول‌های دیتابیس فعلی؛ مثل .tables توی sqlite3.
  • \d products: ساختار جدول products.
  • \?: فهرست همه‌ی دستورهای psql.
  • \q: بیرون اومدن.

این‌ها لهجه‌ی psql ـن، همون‌طور که دستورهای نقطه‌دار لهجه‌ی sqlite3 بودن. SQL خودش، توی هر دو یکیه.

همون تمرین، این بار با PostgreSQL

حالا همون سه جمله رو اینجا هم اجرا کنید: ساختن جدول products، افزودن دو ردیف، و SELECT. یه تفاوت کوچیک ممکنه ببینید: psql جواب رو به شکل یه جدول با سرستون و خط جداکننده نشون می‌ده، و زیرش تعداد ردیف‌ها رو می‌نویسه. داده همونه؛ فقط شکل نمایش فرق داره.

این تمرین، بهترین راه دیدن اینه که SQL پایه، روی هر دو دیتابیس یکسان کار می‌کنه. از این به بعد، هر جا درس‌ها می‌گن «این جمله رو اجرا کنید»، می‌تونید با هر کدوم که بخواید انجامش بدید؛ و هر جا تفاوتی باشه، درس خودش می‌گه.

اجرای یه فایل SQL

وقتی چند جمله‌ی SQL دارید که باید پشت سر هم اجرا بشن، مثل ساختن چند جدول و پر کردنشون، لازم نیست هر بار یکی‌یکی بنویسیدشون. می‌تونید همه رو توی یه فایل متنی با پسوند sql بنویسید و یه‌جا اجراش کنید. توی sqlite3، با دستور .read setup.sql؛ و توی psql، با \i setup.sql، همون‌طور که آموزش رسمی PostgreSQL هم برای فایل‌های نمونه‌ش نشون می‌ده.

این کار، یه مزیت بزرگ داره: هر وقت خواستید از اول شروع کنید، مثلا بعد از یه UPDATE اشتباه، کافیه دیتابیس تمرینی رو پاک کنید و فایل رو دوباره اجرا کنید. توی درس‌های بعدی، هر ایستگاه یه فایل آماده‌سازی داره که دیتابیس تمرینی اون ایستگاه رو می‌سازه.

نسخه‌ها مهمن؟

هر دو ابزار، مرتب نسخه‌ی تازه می‌دن. برای این مسیر، هر نسخه‌ی پشتیبانی‌شده‌ای کافیه؛ چیزهایی که یاد می‌گیریم، سال‌هاست تغییری نکردن. فقط اگه خیلی قدیمی باشه، بعضی امکانات تازه‌تر، مثل بعضی شکل‌های نمایش توی sqlite3، ممکنه نباشن.

صفحه‌ی رسمی PostgreSQL، فهرست نسخه‌های پشتیبانی‌شده رو نشون می‌ده؛ و نسخه‌ای که دیگه پشتیبانی نمی‌شه، به‌روزرسانی امنیتی هم نمی‌گیره. برای تمرین روی کامپیوتر خودتون مهم نیست؛ ولی برای هر کار جدی، همیشه یه نسخه‌ی پشتیبانی‌شده انتخاب کنید.

اگه فقط گوشی دارید

این مسیر برای کامپیوتر نوشته شده، چون کار جدی با دیتابیس، روی کامپیوتر راحت‌تره. ولی اگه فعلا فقط گوشی دارید، ناامید نشید: برای اندروید و آیفون، اپ‌های رایگانی هست که می‌تونن فایل‌های SQLite رو باز کنن و SQL اجرا کنن. برای خوندن و تمرین جمله‌های این مسیر، کافی‌ان.

فقط یادتون باشه که هر اپی که نصب می‌کنید، به فایل‌هاتون دسترسی می‌گیره؛ پس فقط از فروشگاه رسمی و با دقت به اجازه‌هایی که می‌خواد، نصب کنید. و هر وقت کامپیوتر در دسترس بود، همون فایل‌های تمرین رو اونجا ادامه بدید؛ چون فایل SQLite، روی هر دستگاهی یکیه.

سه خطای رایج نصب

سه خطا هست که تقریبا همه، روز اول، دست‌کم یکیش رو می‌بینن:

  1. «command not found» یا «پیدا نشد»: برنامه نصب نیست، یا پوشه‌ش توی مسیر برنامه‌های سیستم نیست. پوشه‌ی نصب رو به مسیر اضافه کنید، یا برنامه رو با نشونی کاملش اجرا کنید.
  2. «could not connect to server» توی psql: سرور PostgreSQL روشن نیست. سرویسش رو روشن کنید؛ برنامه‌ی نصب معمولا اون رو خودکار روشن می‌کنه.
  3. «password authentication failed»: رمز اشتباهه، یا با کاربر اشتباهی وصل می‌شید. با -U postgres و رمز موقع نصب امتحان کنید.

پیام خطا رو کامل بخونید؛ بیشتر وقت‌ها خودش دقیقا می‌گه مشکل چیه.

اگه پنجره و جدول ترجیح می‌دید

طبق سند رسمی SQLite، sqlite3 راه رسمی کار با فایل‌های SQLite ـه؛ ولی ابزارهای گرافیکی رایگان و متن‌باز زیادی هم هست که دیتابیس رو با جدول و پنجره نشون می‌دن. برای PostgreSQL هم، ابزار مدیریت گرافیکی رایگان و متن‌بازی هست که معمولا کنار نصب پیشنهاد می‌شه.

این ابزارها برای دیدن داده و ساختار عالی‌ان. ولی پیشنهاد ما اینه که حداقل تا آخر ایستگاه سوم، SQL رو توی پنجره‌ی فرمان بنویسید. ابزار گرافیکی، گاهی با دکمه‌ها کاری رو انجام می‌ده که شما باید یاد بگیرید با SQL بنویسید.

دیتابیس تمرینی رو امن نگه دارید

PostgreSQL به‌طور پیش‌فرض فقط روی کامپیوتر خودتون گوش می‌ده و از بیرون در دسترس نیست؛ و این، همون چیزیه که برای تمرین می‌خوایم. هیچ‌وقت برای راحتی، تنظیماتش رو طوری عوض نکنید که از اینترنت قابل دسترس باشه؛ دیتابیس‌های باز روی اینترنت، با رمزهای ساده، از اولین هدف‌های حمله‌ان.

و دو قاعده‌ی دیگه: رمز کاربر postgres رو ساده نذارید، حتی برای تمرین؛ و هیچ داده‌ی واقعی و شخصی، مثل فهرست مشتری‌های واقعی یه شرکت، توی دیتابیس تمرینی نریزید. داده‌ی تمرینی رو خودتون بسازید.

داده‌ها کجا نگه داشته می‌شن

برای SQLite، جواب ساده‌ست: همون فایلی که اسمش رو دادید، توی همون پوشه‌ای که برنامه رو اجرا کردید. پشتیبان گرفتن یعنی کپی کردن اون فایل، وقتی برنامه بسته‌ست؛ و پاک کردن دیتابیس یعنی پاک کردن اون فایل.

برای PostgreSQL، داده‌ها توی یه پوشه‌ی مخصوص سیستم نگه داشته می‌شن که خود سرور اداره‌ش می‌کنه، و هیچ‌وقت نباید مستقیم بهشون دست بزنید یا کپیشون کنید؛ چون ممکنه وسط کار سرور باشن. برای پشتیبان گرفتن از PostgreSQL، ابزارهای رسمی خودش هست که توی ایستگاه هفتم می‌بینیم.

اگه خواستید برش دارید

اگه یه روز خواستید این ابزارها رو بردارید: SQLite، چون یه برنامه‌ی کوچیکه، یعنی پاک کردن فایل sqlite3 و فایل‌های دیتابیستون. برای PostgreSQL، از همون راهی که نصب کردید برش دارید؛ مثلا برنامه‌ی حذف ویندوز یا مدیر بسته‌ی لینوکس. دقت کنید که پوشه‌ی داده‌ها، گاهی بعد از حذف برنامه باقی می‌مونه.

پیش از حذف، اگه چیزی ساختید که می‌خواید نگه دارید، یه پشتیبان بگیرید. حتی دیتابیس‌های تمرینی، بعد از چند هفته، پر از پرسش‌ها و جدول‌هایی می‌شن که دوست دارید داشته باشید.

یه پوشه‌ی تمرین مرتب

یه پیشنهاد ساده برای کل این مسیر: یه پوشه‌ی تمرین بسازید، و برای هر ایستگاه، یه فایل دیتابیس SQLite جدا. کنارش، یه فایل متنی برای هر درس، که SQLهایی که نوشتید و کار کردن رو توش نگه دارید، با یه خط توضیح بالای هر کدوم.

sqlite3 می‌تونه یه فایل SQL رو هم یه‌جا اجرا کنه؛ پس فایل‌های متنی شما، فقط یادداشت نیستن، که اسکریپت‌هایی‌ان که هر وقت لازم شد، می‌تونید دوباره اجراشون کنید. این عادت، همون دفترچه‌ی شخصی پرسش‌هاست که توی درس اول گفتیم.

یه راه دیگه برای بعدها

یه راه دیگه برای اجرای PostgreSQL، که بعدا توی مسیر لینوکس، داکر و رایانش ابری می‌بینیم، اجرای اون توی یه کانتینره: یه بسته‌ی جدا که کل دیتابیس رو، بی نصب روی خود سیستم، اجرا می‌کنه و با یه دستور، می‌شه برش داشت. خیلی از برنامه‌نویس‌ها برای پروژه‌هاشون این راه رو ترجیح می‌دن.

برای شروع این مسیر، این راه لازم نیست و یه پیچیدگی اضافه‌ست. همون نصب معمولی، یا حتی فقط SQLite، برای همه‌ی ایستگاه‌های اول کاملا کافیه. ولی خوبه بدونید این راه هم هست.

چند باور رایج

  • «برای SQL باید یه سرور گرون خرید.» SQLite و PostgreSQL رایگانن و روی لپ‌تاپ اجرا می‌شن.
  • «سکوت بعد از دستور یعنی کار نکرد.» توی خط فرمان، سکوت یعنی موفقیت.
  • «دستورهای نقطه‌دار هم SQL ـن.» دستورهای خود برنامه‌ی sqlite3 ـن.
  • «sqlite3 بی اسم فایل هم داده رو نگه می‌داره.» دیتابیس موقته و با بستن پاک می‌شه.
  • «برای راحتی، دیتابیس رو از اینترنت باز کنیم.» هرگز؛ اولین هدف حمله‌ست.

یه مثال

نازنین برای شروع این مسیر، اول PostgreSQL رو روی ویندوزش نصب کرد و توی psql گیر کرد: هر بار پیام «password authentication failed» می‌دید. بعد از چند بار امتحان، یادش اومد موقع نصب، یه رمز دیگه گذاشته بود و یادداشت نکرده بود. تصمیم گرفت فعلا PostgreSQL رو کنار بذاره.

SQLite رو از سایت رسمی دانلود کرد، توی یه پوشه‌ی تمرین گذاشت، و توی ده دقیقه اولین جدول و اولین SELECTش رو اجرا کرد. سه هفته بعد، وقتی به ایستگاه تراکنش رسید، PostgreSQL رو دوباره، این بار با یه رمز یادداشت‌شده، نصب کرد؛ و همه‌ی تمرین‌هاش، بی تغییر، اونجا هم کار کردن.

تمرین امروز

امروز میز کارتون رو آماده کنید.

  1. یه پوشه‌ی تمرین بسازید.
  2. sqlite3 رو امتحان یا نصب کنید و با sqlite3 shop.db یه دیتابیس بسازید.
  3. جدول products رو بسازید، دو ردیف اضافه کنید و با SELECT بخونید.
  4. با .quit بیرون بیاید، دوباره باز کنید و ببینید داده‌ها موندن.
  5. اگه وقت دارید، PostgreSQL رو هم از صفحه‌ی رسمی نصب کنید و همین تمرین رو با psql تکرار کنید.

با این درس، ایستگاه اول تموم شد. ایستگاه بعدی، جدول‌ها رو از نزدیک می‌بینه: جدول، ستون و ردیف.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • SQLite: یه فایل، بی سرور؛ روی مک و لینوکس معمولا از قبل نصبه.
  • sqlite3 با اسم فایل، دیتابیس می‌سازه؛ بی اسم، موقت توی حافظه.
  • PostgreSQL: یه سرور جدا، نصب از صفحه‌ی رسمی دانلود، اتصال با psql.
  • اولین تمرین: ساختن جدول، افزودن ردیف، خوندن با SELECT.
  • دیتابیس تمرینی رو هیچ‌وقت روی اینترنت باز نذارید.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس