آموزشتایپ‌اسکریپت از صفر

درس ۳ از ۶۶، برنامه‌نویسی و علوم کامپیوتر، حدود ۳۰ دقیقه خواندن

فرق تایپ اسکریپت و جاوا اسکریپت

جواب کوتاه

فرق اصلی تایپ‌اسکریپت و جاوااسکریپت، فقط نوعه. طبق سند رسمی تایپ‌اسکریپت، همه‌ی امکانات جاوااسکریپت رو داره و یه لایه‌ی سیستم نوع روش اضافه می‌کنه؛ برای همین، هر کد جاوااسکریپت درستی، کد تایپ‌اسکریپت هم هست. نوشتار دو زبان یکیه و رفتار اجراشون هم یکی؛ چون تایپ‌اسکریپت پیش از اجرا نوع‌ها رو بررسی می‌کنه و بعد پاکشون می‌کنه تا همون جاوااسکریپت اجرا بشه. پس فرق توی زمان پیدا شدن خطاهاست: جاوااسکریپت خطای نوع رو حین اجرا، وقتی به همون خط رسید، نشون می‌ده؛ تایپ‌اسکریپت پیش از اجرا، همون لحظه توی ویرایشگر. هزینه‌ی تایپ‌اسکریپت، یه قدم ساخت و نوشتن نوع‌هاست؛ فایده‌ش، خطای کمتر و کار راحت‌تر توی برنامه‌های بزرگ و تیمی.

یه دستور پخت، دو جور نوشتن

دو تا کارت دستور پخت کیک رو تصور کنید. هر دو یه چیز رو می‌گن: آرد، شکر، تخم‌مرغ، شیر، و همون ترتیب. فرقشون فقط اینه که کنار هر ماده‌ی کارت دوم، یه برچسب کوچیک هست: «پیمونه»، «قاشق»، «عدد». کیکی که از هر دو کارت درمیاد، دقیقا یکیه؛ ولی با کارت دوم، کمتر پیش میاد یکی به جای یه قاشق نمک، یه پیمونه بریزه.

جاوااسکریپت و تایپ‌اسکریپت، همین دو کارتن. کد یکیه، نتیجه‌ی اجرا یکیه؛ فقط تایپ‌اسکریپت کنار هر چیز، یه برچسب نوع داره، و پیش از پختن، بررسی می‌کنه که برچسب‌ها با هم جور باشن. توی درس قبل دیدیم تایپ‌اسکریپت چیه؛ این درس، دو زبان رو کنار هم می‌ذاره.

جواب کوتاه، همین اول

اگه فقط یه جمله از این درس یادتون بمونه، این باشه: تایپ‌اسکریپت یه زبان جدا نیست؛ همون جاوااسکریپته، به‌اضافه‌ی نوع. هر چی جاوااسکریپت می‌تونه، تایپ‌اسکریپت هم می‌تونه؛ و تنها چیزی که تایپ‌اسکریپت اضافه داره، بررسی نوع پیش از اجراست.

بقیه‌ی این درس، باز کردن همین جمله‌ست: کجاها دو زبان دقیقا یکی‌ان، کجا فرق دارن، این فرق چه هزینه‌ای داره و چه فایده‌ای، و کی بهتره کدوم رو انتخاب کنید. آخر درس، یه فهرست کنار هم هم هست که همه‌ی فرق‌ها رو یه‌جا نشون می‌ده.

یه دایره توی یه دایره

طبق سند رسمی تایپ‌اسکریپت، رابطه‌ی این دو زبان «غیرعادی» ـه: تایپ‌اسکریپت همه‌ی امکانات جاوااسکریپت رو داره، به‌اضافه‌ی یه لایه روی اون. اگه بخوایم بکشیمش، یه دایره‌ی کوچیک جاوااسکریپته، که کامل توی یه دایره‌ی بزرگ‌تر به اسم تایپ‌اسکریپت جا گرفته. به این، زبرمجموعه (Superset) می‌گن.

پیامد مستقیمش، به گفته‌ی همون سند، اینه که کد جاوااسکریپتی که الان دارید و کار می‌کنه، کد تایپ‌اسکریپت هم هست. می‌تونید پسوند یه فایل js رو به ts عوض کنید و تایپ‌اسکریپت می‌خونه‌ش؛ شاید چند جا هشدار نوع بده، ولی زبان رو می‌شناسه و جاوااسکریپت خروجی رو باز هم می‌سازه.

نوشتار یکیه

نوشتار (Syntax) یعنی قاعده‌های نوشتن یه زبان: متغیر رو چطور بسازیم، تابع رو چطور بنویسیم، شرط و حلقه چه شکلی‌ان. سند رسمی تایپ‌اسکریپت می‌گه این زبان، نوشتار و رفتار اجرای جاوااسکریپت رو داره. یعنی let، const، function، if، for و همه‌ی چیزهای دیگه، توی هر دو زبان دقیقا یه شکلن.

تنها چیزی که توی نوشتار تایپ‌اسکریپت تازه‌ست، جاهاییه که نوع رو می‌نویسید: دونقطه بعد از اسم، مثل name: string، و چند کلمه‌ی تازه مثل interface و type. اگه این‌ها رو از یه کد تایپ‌اسکریپت پاک کنید، چیزی که می‌مونه، جاوااسکریپت خالصه.

رفتار اجرا یکیه

سند رسمی تایپ‌اسکریپت یه اصل پایه داره: تایپ‌اسکریپت رفتار اجرای کد جاوااسکریپت رو هیچ‌وقت عوض نمی‌کنه. اگه یه کد توی جاوااسکریپت یه جوری رفتار می‌کنه، همون کد توی تایپ‌اسکریپت هم همون‌طور رفتار می‌کنه؛ حتی اگه اون رفتار، عجیب باشه. سند همین رو با مثال تقسیم بر صفر نشون می‌ده، که توی هر دو، بی‌نهایت می‌ده.

دلیل این اصل، ساده‌ست: آدم‌ها باید بتونن کد رو بی ترس بین دو زبان جابه‌جا کنن. اگه تایپ‌اسکریپت رفتار رو یه ذره عوض می‌کرد، هر جابه‌جایی می‌تونست یه خطای پنهون بسازه. برای همین، تایپ‌اسکریپت فقط نگاه می‌کنه و هشدار می‌ده؛ دست به رفتار نمی‌زنه.

تایپ‌اسکریپت چی اضافه داره

هر چی تایپ‌اسکریپت به جاوااسکریپت اضافه کرده، درباره‌ی نوعه:

  • برچسب نوع کنار متغیر، ورودی تابع و خروجی تابع.
  • تعریف شکل یه شیء، با interface یا type.
  • نوع‌های ترکیبی، مثل «این یا اون».
  • نوع‌های عمومی، که با چند نوع مختلف کار می‌کنن.
  • چند نوع تازه مثل any، unknown، never و void، که سند رسمی اسم می‌بره.
  • حدس زدن نوع از روی مقدار، بی اینکه بنویسیدش.

هیچ‌کدوم از این‌ها حین اجرا وجود ندارن؛ همه پیش از اجرا بررسی می‌شن و بعد پاک می‌شن.

یه استثنای کوچیک

گفتیم هر چی تایپ‌اسکریپت اضافه کرده، پاک می‌شه. این، تقریبا همیشه درسته؛ ولی یه استثنای کوچیک معروف داره: enum، یعنی فهرستی از اسم‌های ثابت، مثل «باز، بسته، کوچیک‌شده». enum توی تایپ‌اسکریپت، پاک نمی‌شه؛ به یه شیء واقعی توی جاوااسکریپت تبدیل می‌شه.

این استثنا رو توی ایستگاه هفتم می‌بینیم. فعلا فقط بدونید که برای همین، خیلی از تیم‌ها به جای enum، از نوع‌هایی استفاده می‌کنن که کامل پاک می‌شن؛ مثل نمونه‌ای که خود سند رسمی آورده: type WindowStates = "open" | "closed" | "minimized";. این، همون کار رو می‌کنه و ردی توی اجرا نمی‌ذاره.

فرق اصلی: کی خطا پیدا می‌شه

فرق اصلی دو زبان، توی زمانه. توی جاوااسکریپت، خطای نوع وقتی پیدا می‌شه که برنامه اجرا بشه و به همون خط برسه. اگه اون خط فقط وقتی اجرا بشه که کاربر یه دکمه‌ی خاص رو بزنه، ممکنه هفته‌ها کسی نفهمه. توی تایپ‌اسکریپت، همون لحظه که می‌نویسید، ویرایشگر خط قرمز می‌کشه.

سند رسمی، فایده‌ی اصلی تایپ‌اسکریپت رو همین می‌دونه: رفتار غیرمنتظره‌ی کد رو نشون می‌ده و احتمال خطا رو کم می‌کنه. هر چی خطا زودتر پیدا بشه، ارزون‌تر درست می‌شه؛ یه خط قرمز توی ویرایشگر، چند ثانیه وقت می‌گیره؛ یه خطا روی گوشی کاربر، شاید چند روز.

یه تابع، دو جور

این تابع جاوااسکریپت، قیمت با تخفیف رو حساب می‌کنه: function discount(price, percent) { return price - price * percent / 100; }. اگه یکی اشتباهی بنویسه discount("۲۰۰", 10)، جاوااسکریپت سعی می‌کنه کار کنه و یه جواب عجیب، یا «عدد نیست»، برمی‌گردونه؛ بی هیچ خطایی.

همین تابع توی تایپ‌اسکریپت: function discount(price: number, percent: number): number { return price - price * percent / 100; }. بدنه‌ی تابع دقیقا یکیه؛ فقط سه تا برچسب نوع اضافه شده. حالا اگه یکی بنویسه discount("۲۰۰", 10)، تایپ‌اسکریپت پیش از اجرا خطا می‌ده: متن به جایی رفته که عدد لازمه.

یه پیام خطای واقعی

سند رسمی تایپ‌اسکریپت یه مثال ساده داره. یه شکل کاربر تعریف شده، با دو ویژگی name و id؛ بعد یکی یه کاربر می‌سازه، ولی به جای name، می‌نویسه username. تایپ‌اسکریپت همون لحظه هشدار می‌ده که username توی شکل کاربر وجود نداره.

توی جاوااسکریپت، همین کد بی هیچ حرفی اجرا می‌شه و یه کاربر بی اسم می‌سازه. شاید چند صفحه بعد، جایی که اسم کاربر نشون داده می‌شه، یه جای خالی ببینید و ندونید از کجا اومده. این، همون فرق دو زبانه، توی یه مثال کوچیک: یکی بی‌صدا ادامه می‌ده، یکی همون اول می‌گه.

جاوا و جاوااسکریپت فرق دارن

یه اشتباه خیلی رایج، که بهتره همین‌جا روشنش کنیم: جاوا (Java) و جاوااسکریپت (JavaScript) دو زبان کاملا جدان. اسمشون شبیه همه، چون وقتی جاوااسکریپت ساخته شد، جاوا خیلی معروف بود و اسم شبیه، برای دیده شدن انتخاب شد. ولی کاربرد، نوشتار و طرز کارشون، فرق زیادی دارن.

تایپ‌اسکریپت، روی جاوااسکریپت ساخته شده، نه جاوا. پس وقتی این مسیر رو یاد می‌گیرید، با جاوااسکریپت سروکار دارید؛ زبانی که توی هر مرورگری هست. اگه یه جا آگهی کار «جاوا» دیدید، بدونید که اون یه زبان دیگه‌ست.

جاوااسکریپت یه استاندارد داره

جاوااسکریپت یه استاندارد رسمی داره به اسم اکما اسکریپت (ECMAScript)، که هر سال یه نسخه‌ی تازه‌ش منتشر می‌شه و امکانات تازه به زبان اضافه می‌کنه. مرورگرها و Node، این استاندارد رو پیاده می‌کنن. تایپ‌اسکریپت هم همین استاندارد رو دنبال می‌کنه، و امکانات تازه‌ی جاوااسکریپت رو معمولا زود پشتیبانی می‌کنه.

یعنی تایپ‌اسکریپت، شاخه‌ای جدا از جاوااسکریپت نیست که یه روز ازش دور بشه؛ همیشه پشت سر جاوااسکریپت حرکت می‌کنه و فقط لایه‌ی نوع رو روش نگه می‌داره. هر امکان تازه‌ای که به جاوااسکریپت بیاد، توی تایپ‌اسکریپت هم هست.

پسوند فایل‌ها

فایل‌های جاوااسکریپت پسوند js دارن، و تایپ‌اسکریپت ts. برای کدهایی که توشون نوشتار شبیه HTML برای ری‌اکت هست، jsx و tsx. این پسوند، به ابزارها می‌گه با فایل چطور رفتار کنن؛ مثلا ویرایشگر، فایل ts رو با بررسی کامل نوع باز می‌کنه.

یه پروژه می‌تونه هر دو جور فایل رو کنار هم داشته باشه؛ مثلا فایل‌های قدیمی js و فایل‌های تازه ts. این، همون راه رفتن کم‌کم به تایپ‌اسکریپته که چند بخش بعد می‌بینیم.

اجرا: مستقیم یا با یه قدم

مرورگرها، جاوااسکریپت رو مستقیم اجرا می‌کنن؛ یه فایل js رو به صفحه وصل می‌کنید و تموم. ولی هیچ مرورگری تایپ‌اسکریپت رو مستقیم نمی‌شناسه. برای همین، کد تایپ‌اسکریپت باید اول، با tsc یا یه ابزار دیگه، به جاوااسکریپت ترجمه بشه؛ و بعد، همون جاوااسکریپت اجرا می‌شه.

روی سرور، ماجرا کمی فرق کرده: محیط‌هایی مثل Bun، فایل تایپ‌اسکریپت رو مستقیم اجرا می‌کنن، و نسخه‌های تازه‌ی Node هم، برای حالت‌های ساده، همین امکان رو پیدا کردن. ولی پشت صحنه، همون کار انجام می‌شه: نوع‌ها پاک می‌شن و جاوااسکریپت اجرا می‌شه.

قدم ساخت، یه هزینه‌ی واقعی

این قدم ترجمه، که بهش ساخت (Build) هم می‌گن، یه هزینه‌ی واقعیه. باید ابزارش رو نصب کنید، تنظیمش کنید، و هر بار پیش از اجرا، صبر کنید تا تموم بشه. توی پروژه‌های خیلی بزرگ، بررسی کامل نوع ممکنه چند ثانیه یا بیشتر طول بکشه.

ولی امروز، بیشتر پروژه‌های وب، حتی اون‌هایی که با جاوااسکریپت خالی نوشته می‌شن، به‌هرحال یه قدم ساخت دارن؛ برای کوچیک کردن کد، یکی کردن فایل‌ها یا پشتیبانی از مرورگرهای قدیمی. برای همین، این هزینه برای خیلی از تیم‌ها، تقریبا صفره؛ تایپ‌اسکریپت فقط به قدمی که هست، اضافه می‌شه.

تایپ‌اسکریپت، حتی وقتی جاوااسکریپت می‌نویسید

یه نکته‌ی جالب از سند رسمی تایپ‌اسکریپت: اگه تا حالا توی VS Code جاوااسکریپت نوشتید و ویرایشگر پیشنهاد داده چی بنویسید، در واقع از تایپ‌اسکریپت استفاده کردید. VS Code زیر کاپوت، از تایپ‌اسکریپت استفاده می‌کنه تا کار با جاوااسکریپت رو راحت‌تر کنه.

یعنی حتی توی یه فایل js، ویرایشگر تا جایی که بتونه، نوع‌ها رو حدس می‌زنه و پیشنهاد می‌ده. فرقش با فایل ts اینه که اونجا، شما نوع‌ها رو دقیق‌تر می‌نویسید و ویرایشگر خطاها رو هم نشون می‌ده، نه فقط پیشنهادها رو.

بررسی کردن جاوااسکریپت خالی

تایپ‌اسکریپت می‌تونه فایل‌های js رو هم بررسی کنه، نه فقط ts. با یه تنظیم ساده، tsc فایل‌های جاوااسکریپت رو می‌خونه، نوع‌ها رو تا جایی که بتونه حدس می‌زنه، و خطاها رو نشون می‌ده. می‌شه نوع رو هم، توی توضیح‌های مخصوصی بالای تابع‌ها، نوشت؛ بی اینکه نوشتار فایل از جاوااسکریپت خالص بیرون بره.

بعضی پروژه‌ها، همین راه رو انتخاب کردن: کد جاوااسکریپت خالص، با بررسی تایپ‌اسکریپت. این نشون می‌ده مرز این دو زبان چقدر نرمه؛ تایپ‌اسکریپت بیشتر یه ابزار بررسیه تا یه زبان جدا.

کتابخونه‌ها و نوعشون

کتابخونه (Library) یعنی کدی که یکی دیگه نوشته و شما توی برنامه‌تون ازش استفاده می‌کنید. توی جاوااسکریپت، برای فهمیدن اینکه یه کتابخونه چه تابع‌هایی داره و هر کدوم چی می‌گیرن، باید راهنماش رو بخونید. توی تایپ‌اسکریپت، اگه کتابخونه نوع داشته باشه، ویرایشگر همه‌ی این‌ها رو همون لحظه نشونتون می‌ده.

خیلی از کتابخونه‌های امروزی، خودشون با تایپ‌اسکریپت نوشته شدن یا فایل نوع دارن. برای کتابخونه‌های قدیمی‌تر که این‌طور نیستن، معمولا یه بسته‌ی جدا با نوع‌هاشون، که جامعه‌ی برنامه‌نویس‌ها نوشته، هست. توی ایستگاه هشتم، فایل‌های تعریف نوع رو می‌بینیم.

در فرار: any

تایپ‌اسکریپت یه نوع خاص داره به اسم any، که طبق سند رسمی یعنی «هر چیزی مجازه». وقتی یه مقدار any باشه، تایپ‌اسکریپت دیگه هیچ بررسی‌ای روش نمی‌کنه؛ انگار برای اون تیکه، برگشتید به جاوااسکریپت خالص. این، یه در فرار برای وقتیه که نوع رو نمی‌دونید یا هنوز وقت نوشتنش رو ندارید.

ولی هر any، یه سوراخ توی بررسیه، و any زیاد، تایپ‌اسکریپت رو بی‌فایده می‌کنه. برای همین، سند رسمی کنارش unknown رو هم داره، که یعنی «نمی‌دونم چیه، ولی پیش از استفاده، بررسیش کن». توی ایستگاه ششم، یاد می‌گیریم کی کدوم رو به کار ببریم.

کدوم سریع‌تره

یه سوال رایج اینه که تایپ‌اسکریپت سریع‌تره یا جاوااسکریپت. جواب: حین اجرا، هیچ فرقی ندارن. چون چیزی که اجرا می‌شه، در هر دو حالت، جاوااسکریپته؛ و نوع‌ها پیش از اجرا پاک شدن. یه برنامه‌ی تایپ‌اسکریپتی، نه کندتره، نه تندتر، از همون برنامه که با جاوااسکریپت نوشته شده باشه.

تنها جایی که فرق سرعت هست، زمان ساخته؛ یعنی چند ثانیه‌ای که بررسی نوع طول می‌کشه. این، روی کاربر هیچ اثری نداره؛ فقط روی برنامه‌نویس. و ابزارهای تازه، این زمان رو هر سال کمتر کردن.

خطایابی کد ترجمه‌شده

وقتی کد تایپ‌اسکریپت به جاوااسکریپت ترجمه می‌شه و یه جا خطا می‌ده، مرورگر خطا رو توی فایل js نشون می‌ده؛ نه فایل ts که شما نوشتید. اگه این‌طوری بمونه، پیدا کردن جای خطا سخت می‌شه. برای همین، tsc می‌تونه یه فایل کمکی به اسم نقشه‌ی منبع (Source Map) هم بسازه.

نقشه‌ی منبع، به مرورگر و ویرایشگر می‌گه هر خط جاوااسکریپت، از کدوم خط تایپ‌اسکریپت اومده. این‌طوری، خطا رو توی همون فایلی می‌بینید که خودتون نوشتید. توی ایستگاه دهم، خطایابی رو کامل می‌بینیم.

از جاوااسکریپت به تایپ‌اسکریپت، کم‌کم

چون هر کد جاوااسکریپت، تایپ‌اسکریپت هم هست، یه پروژه‌ی موجود رو لازم نیست یه‌دفعه عوض کرد. راه رایج اینه: اول تایپ‌اسکریپت رو به پروژه اضافه می‌کنید، با تنظیم‌های آسون‌گیر؛ بعد فایل به فایل، پسوند رو عوض می‌کنید و نوع‌ها رو می‌نویسید؛ و آخر، کم‌کم بررسی‌ها رو سخت‌گیرتر می‌کنید.

این راه، به تیم اجازه می‌ده کار روزانه‌ش رو ادامه بده و هم‌زمان، هر هفته یه کم بیشتر از تایپ‌اسکریپت سود ببره. خیلی از پروژه‌های بزرگ، دقیقا همین‌طوری، طی چند ماه، کامل به تایپ‌اسکریپت رفتن.

اول کدوم رو یاد بگیرم

سند رسمی تایپ‌اسکریپت می‌گه این سوال رو زیاد می‌شنوه: جاوااسکریپت یاد بگیرم یا تایپ‌اسکریپت؟ و جوابش اینه که چون تایپ‌اسکریپت نوشتار و رفتار اجرای جاوااسکریپت رو داره، هر چی از جاوااسکریپت یاد بگیرید، هم‌زمان تایپ‌اسکریپت هم یاد گرفتید. به کسی که از صفر شروع می‌کنه، پیشنهاد می‌ده اول راهنماهای جاوااسکریپت رو بخونه.

این مسیر هم همین‌طوری چیده شده: ایستگاه‌های دوم تا پنجم، جاوااسکریپت رو یاد می‌دن، و ایستگاه ششم به بعد، نوع رو روش می‌ذارن. ولی از همون اول، توی فایل ts کار می‌کنیم؛ تا ویرایشگر از روز اول کمکتون کنه.

کی جاوااسکریپت بسه

تایپ‌اسکریپت همه‌جا لازم نیست. اگه یه اسکریپت چندخطی می‌نویسید که فقط یه بار اجرا می‌شه، یا یه تیکه کد کوچیک برای یه صفحه‌ی ساده، یا دارید یه ایده رو سریع امتحان می‌کنید، جاوااسکریپت خالص معمولا ساده‌تر و سریع‌تره.

یه قاعده‌ی ساده: هر چی کد کوتاه‌تر، عمرش کمتر و آدم‌هاش کمتر، فایده‌ی تایپ‌اسکریپت کمتر. برای یه کد ده‌خطی که خودتون می‌نویسید و فردا دورش می‌ندازید، قدم ساخت و نوشتن نوع، ارزشش رو نداره.

کی تایپ‌اسکریپت بهتره

برعکس، هر چی برنامه بزرگ‌تر، عمرش بیشتر و آدم‌هاش بیشتر، فایده‌ی تایپ‌اسکریپت بیشتر. توی یه برنامه با هزاران خط، که چند نفر طی چند سال روش کار می‌کنن، هیچ‌کس همه‌ی کد رو یادش نیست؛ نوع‌ها، اون حافظه‌ی مشترکی‌ان که همیشه درسته.

سند رسمی تایپ‌اسکریپت هم توضیح می‌ده که جاوااسکریپت برای چند خط کد توی صفحه‌ها ساخته شد، ولی امروز برای برنامه‌هایی با صدها هزار خط به کار می‌ره؛ و تایپ‌اسکریپت دقیقا برای همین رشد ساخته شده. اگه قراره چیزی بسازید که بمونه، تایپ‌اسکریپت انتخاب امن‌تریه.

تایپ‌اسکریپت توی تیم

توی تیم، هر کسی یه بخش رو می‌سازه و بقیه ازش استفاده می‌کنن. توی جاوااسکریپت، اگه یکی شکل یه داده رو عوض کنه، بقیه فقط وقتی می‌فهمن که برنامه‌شون خراب بشه. توی تایپ‌اسکریپت، به محض تغییر، همه‌ی جاهایی که با شکل تازه جور نیستن، خط قرمز می‌خورن؛ پیش از اینکه کسی کد رو اجرا کنه.

یه فایده‌ی دیگه هم داره: آدم تازه‌ای که به تیم میاد، با نگاه کردن به نوع‌ها، سریع می‌فهمه هر بخش چی می‌گیره و چی می‌ده. نوع‌ها، توضیحی‌ان که هیچ‌وقت با کد ناجور نمی‌شن، چون کامپایلر بررسیشون می‌کنه.

همه‌ی فرق‌ها، یه‌جا

این فهرست، همه‌ی چیزهایی که توی این درس دیدیم رو کنار هم می‌ذاره:

  • نوشتار: یکی؛ تایپ‌اسکریپت فقط برچسب نوع اضافه داره.
  • رفتار اجرا: دقیقا یکی.
  • بررسی نوع: جاوااسکریپت حین اجرا؛ تایپ‌اسکریپت پیش از اجرا.
  • اجرا توی مرورگر: جاوااسکریپت مستقیم؛ تایپ‌اسکریپت بعد از ترجمه.
  • سرعت اجرا: یکی؛ چون در هر دو حالت جاوااسکریپت اجرا می‌شه.
  • پسوند فایل: js و jsx؛ ts و tsx.
  • کمک ویرایشگر: برای جاوااسکریپت خوب؛ برای تایپ‌اسکریپت کامل‌تر.
  • بهترین جا: جاوااسکریپت برای کد کوچیک و کوتاه‌عمر؛ تایپ‌اسکریپت برای برنامه‌ی بزرگ و تیمی.

ابزارها یکی‌ان

ابزارهایی که برای کار با این دو زبان لازمه، تقریبا یکی‌ان. هر دو با یه ویرایشگر مثل VS Code نوشته می‌شن، هر دو با Node یا Bun روی سرور اجرا می‌شن، و هر دو کتابخونه‌هاشون رو از یه انبار مشترک به اسم npm می‌گیرن. تنها ابزار اضافه‌ی تایپ‌اسکریپت، خود کامپایلرشه، یعنی tsc، که یه بسته‌ی معمولی npm ـه.

یعنی وقتی ابزارهای این مسیر رو نصب کنید، برای جاوااسکریپت هم آماده‌اید. درس بعدی، همین ابزارها رو قدم‌به‌قدم روی ویندوز، مک و لینوکس نصب می‌کنه؛ و درس بعدش، راهی نشون می‌ده که بی نصب هیچ چیز، توی مرورگر تایپ‌اسکریپت بنویسید.

جواب کوتاه

اگه کسی پرسید «فرق تایپ اسکریپت و جاوا اسکریپت چیه»:

تایپ‌اسکریپت همون جاوااسکریپته، به‌اضافه‌ی نوع. نوشتار و رفتار اجراشون یکیه؛ فرق اینه که تایپ‌اسکریپت نوع مقدارها رو پیش از اجرا بررسی می‌کنه و خطاها رو زود نشون می‌ده، بعد نوع‌ها رو پاک می‌کنه تا جاوااسکریپت اجرا بشه. جاوااسکریپت برای کد کوچیک بسه؛ تایپ‌اسکریپت برای برنامه‌ی بزرگ و تیمی بهتره.

چند باور رایج

  • «تایپ‌اسکریپت یه زبان کاملا جداست.» همون جاوااسکریپته، به‌اضافه‌ی نوع.
  • «تایپ‌اسکریپت سریع‌تر اجرا می‌شه.» حین اجرا هیچ فرقی ندارن.
  • «جاوا و جاوااسکریپت یکی‌ان.» دو زبان کاملا جدان.
  • «برای تایپ‌اسکریپت، کد قدیمی رو باید دور ریخت.» کد جاوااسکریپت، تایپ‌اسکریپت هم هست.
  • «همه‌ی پروژه‌ها باید تایپ‌اسکریپت باشن.» برای کد کوچیک، جاوااسکریپت بسه.

یه مثال

یه فروشگاه کوچیک اینترنتی، صفحه‌ی سبد خریدش رو با جاوااسکریپت نوشته بود. یه روز یکی از برنامه‌نویس‌ها، قیمت‌ها رو از سرور به شکل متن گرفت، نه عدد؛ و جمع سبد، به جای ۳۰۰ هزار تومن، چیزی مثل «۱۰۰۲۰۰» نشون می‌داد، چون متن‌ها به هم چسبیده بودن. دو روز طول کشید تا کسی متوجه بشه.

تیم بعد از این ماجرا، همون صفحه رو به تایپ‌اسکریپت برد؛ فقط با گفتن اینکه قیمت باید عدد باشه. بار بعد که همین اشتباه تکرار شد، ویرایشگر همون لحظه خطا داد و هیچ مشتری‌ای جمع اشتباه ندید. کد صفحه تقریبا عوض نشد؛ فقط چند برچسب نوع اضافه شد.

تمرین امروز

امروز، بی نصب، دو نسخه‌ی یه تابع رو کنار هم بنویسید.

  1. یه تابع جاوااسکریپت روی کاغذ بنویسید که مساحت مستطیل رو با طول و عرض حساب کنه.
  2. همون تابع رو با برچسب نوع برای ورودی‌ها و خروجی، به شکل تایپ‌اسکریپت بنویسید.
  3. زیر برچسب‌ها خط بکشید؛ این‌ها تنها فرق دو نسخه‌ان.
  4. بنویسید اگه یکی طول رو به شکل متن بفرسته، هر نسخه کی خطا رو نشون می‌ده.
  5. فکر کنید اگه برچسب‌ها رو پاک کنید، چی می‌مونه.

درس بعدی، تایپ‌اسکریپت رو روی کامپیوتر خودتون نصب می‌کنه: نصب ابزار: VS Code و Node.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • تایپ‌اسکریپت یعنی جاوااسکریپت به‌اضافه‌ی نوع؛ نه یه زبان جدا.
  • هر کد جاوااسکریپت درستی، تایپ‌اسکریپت هم هست.
  • رفتار اجرا یکیه؛ نوع‌ها پیش از اجرا پاک می‌شن.
  • فرق اصلی، زمان پیدا شدن خطای نوعه: پیش از اجرا یا حین اجرا.
  • برای اسکریپت کوچیک جاوااسکریپت بسه؛ برای برنامه‌ی بزرگ و تیمی، تایپ‌اسکریپت.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد