آموزشتایپ‌اسکریپت از صفر

درس ۲ از ۶۶، برنامه‌نویسی و علوم کامپیوتر، حدود ۲۹ دقیقه خواندن

تایپ اسکریپت چیه

جواب کوتاه

تایپ‌اسکریپت یه زبان برنامه‌نویسیه که روی جاوااسکریپت ساخته شده و فقط یه چیز بهش اضافه می‌کنه: نوع. طبق سند رسمیش، یه بررسی‌کننده‌ی نوع ایستاست؛ یعنی پیش از اجرا، کد رو می‌خونه و بررسی می‌کنه هر مقدار درست به کار رفته. خیلی وقت‌ها لازم نیست نوع رو بنویسید؛ تایپ‌اسکریپت از روی مقدار حدسش می‌زنه. بعد از بررسی، نوع‌ها پاک می‌شن و همون جاوااسکریپت معمولی می‌مونه که مرورگر یا Node اجرا می‌کنه؛ برای همین، رفتار برنامه هیچ فرقی نمی‌کنه. تایپ‌اسکریپت خطاهای نوع مثل غلط تایپی توی اسم ویژگی یا فرستادن متن به جای عدد رو پیش از اجرا می‌گیره؛ ولی داده‌ای که از بیرون، مثل یه فرم یا یه API، میاد رو حین اجرا بررسی نمی‌کنه.

غلط‌یابی برای نوع‌ها

وقتی توی یه ویرایشگر متن می‌نویسید، غلط‌یاب زیر کلمه‌های اشتباه یه خط موجی قرمز می‌کشه؛ همون لحظه، پیش از اینکه نامه رو بفرستید. غلط‌یاب نامه رو عوض نمی‌کنه و وقتی نامه فرستاده شد، دیگه هیچ نقشی نداره؛ فقط پیش از فرستادن، کمک می‌کنه اشتباه‌ها رو ببینید.

تایپ‌اسکریپت، همین غلط‌یابه؛ ولی نه برای املای کلمه‌ها، برای نوع مقدارها. وقتی کد می‌نویسید، زیر جاهایی که یه نوع اشتباه به کار رفته، خط می‌کشه. و وقتی برنامه اجرا می‌شه، دیگه نقشی نداره؛ همون جاوااسکریپت اجرا می‌شه. توی درس قبل دیدیم این مسیر چی یاد می‌ده؛ این درس، خود تایپ‌اسکریپت رو دقیق باز می‌کنه.

تایپ اسکریپت چیست

تایپ‌اسکریپت (TypeScript) یه زبان برنامه‌نویسیه که روی جاوااسکریپت ساخته شده. طبق سند رسمیش، همه‌ی امکانات جاوااسکریپت رو داره، به‌اضافه‌ی یه لایه روی اون: سیستم نوع. یعنی هر کد جاوااسکریپت درستی، کد تایپ‌اسکریپت هم هست؛ و تایپ‌اسکریپت فقط قاعده‌هایی درباره‌ی اینکه هر نوع مقدار کجا به کار بره، بهش اضافه می‌کنه.

سند رسمی، دو اسم برای این کار داره: «بررسی‌کننده‌ی نوع ایستا»، چون پیش از اجرا بررسی می‌کنه؛ و «زبرمجموعه‌ی نوع‌دار جاوااسکریپت»، چون جاوااسکریپت رو کامل در بر می‌گیره و فقط نوع اضافه می‌کنه. این دو جمله، تقریبا همه‌ی چیزیه که برای شروع باید دونست.

یه تاریخچه‌ی کوتاه

تایپ‌اسکریپت سال ۲۰۱۲ به‌طور عمومی معرفی شد، و یه زبان متن‌باز و رایگانه. سازنده‌ش، یه تیم توی یه شرکت بزرگ نرم‌افزاری بود که خودشون برنامه‌های بزرگی با جاوااسکریپت می‌ساختن و از خطاهایی که فقط موقع اجرا پیدا می‌شدن، خسته شده بودن.

اون موقع، جاوااسکریپت برای چند خط کد توی صفحه‌ها ساخته شده بود، ولی داشت برای برنامه‌هایی با صدها هزار خط به کار می‌رفت؛ همون‌طور که سند رسمی تایپ‌اسکریپت هم توضیح می‌ده. تایپ‌اسکریپت، جواب این رشد بود: راهی برای اینکه برنامه‌های بزرگ جاوااسکریپتی، قابل فهم و قابل نگه‌داری بمونن.

نوع یعنی چی

نوع (Type) یعنی دسته‌ای که یه مقدار بهش تعلق داره، و کارهایی که با اون می‌شه کرد. عدد یه نوعه: می‌شه جمعش کرد، ضربش کرد و مقایسه‌ش کرد. متن یه نوع دیگه‌ست: می‌شه بهش چیزی چسبوند، حرف‌هاش رو شمرد یا بزرگش کرد. «درست و نادرست» یه نوع سومه.

مشکل وقتی پیش میاد که با یه نوع، کاری بکنیم که مال نوع دیگه‌ست؛ مثلا بخوایم یه متن رو ضرب کنیم، یا یه عدد رو حرف‌به‌حرف بخونیم. بیشتر زبان‌ها، به یه شکلی، این مشکل رو بررسی می‌کنن؛ فرقشون اینه که کی بررسی می‌کنن: پیش از اجرا یا حین اجرا.

بررسی ایستا و پویا

جاوااسکریپت، نوع رو حین اجرا بررسی می‌کنه؛ به این، نوع پویا (Dynamic Typing) می‌گن. یعنی اگه یه جا اشتباه نوع باشه، فقط وقتی پیداش می‌شه که برنامه به همون خط برسه؛ شاید هفته‌ها بعد، روی کامپیوتر یه کاربر. تایپ‌اسکریپت، نوع رو پیش از اجرا بررسی می‌کنه؛ به این، نوع ایستا (Static Typing) می‌گن.

مثل فرق ایست بازرسی پیش از جاده با پلیسی که وسط جاده ماشین‌ها رو نگه می‌داره. اولی، مشکل رو پیش از حرکت پیدا می‌کنه؛ دومی، وقتی که دیگه وسط راهید. طبق سند رسمی تایپ‌اسکریپت، تشخیص خطا بر اساس نوع مقدارها، پیش از اجرا، دقیقا همون بررسی نوع ایستاست.

تایپ‌اسکریپت چطور کار می‌کنه

کار تایپ‌اسکریپت سه قدم داره. یک، شما کد رو توی فایل‌هایی با پسوند ts می‌نویسید؛ همون جاوااسکریپت، با برچسب‌های نوع. دو، یه برنامه به اسم کامپایلر تایپ‌اسکریپت، یعنی tsc، کد رو می‌خونه و همه‌ی نوع‌ها رو بررسی می‌کنه؛ اگه جایی جور نباشه، خطا رو نشون می‌ده.

سه، tsc از روی فایل‌های ts، فایل‌های جاوااسکریپت معمولی با پسوند js می‌سازه؛ و این فایل‌ها هستن که مرورگر یا Node اجرا می‌کنن. یعنی مرورگرها، خودشون تایپ‌اسکریپت رو نمی‌شناسن؛ همیشه جاوااسکریپتی رو اجرا می‌کنن که از تایپ‌اسکریپت ساخته شده.

ترجمه، نه دقیقا کامپایل

به کاری که tsc انجام می‌ده، معمولا کامپایل می‌گن؛ ولی با کامپایل زبان‌هایی مثل C فرق داره. اونجا، کد به زبان پردازنده ترجمه می‌شه؛ اینجا، از یه زبان سطح بالا به یه زبان سطح بالای دیگه، یعنی جاوااسکریپت. برای همین، بعضی‌ها به این کار، ترانسپایل (Transpile) می‌گن.

یه کار دیگه هم tsc می‌تونه بکنه: جاوااسکریپت تازه رو به جاوااسکریپت قدیمی‌تر ترجمه کنه، تا روی مرورگرهای قدیمی هم اجرا بشه. این، امروز کمتر لازمه، چون مرورگرها تازه‌ن؛ ولی توی تنظیم‌های پروژه، یه گزینه برای همینه که در ایستگاه ششم می‌بینیمش.

نوع‌ها پاک می‌شن

طبق سند رسمی تایپ‌اسکریپت، وقتی کامپایلر بررسی رو تموم کرد، نوع‌ها رو پاک می‌کنه تا کد «کامپایل‌شده» ساخته بشه. یعنی توی فایل جاوااسکریپت نهایی، هیچ اثری از برچسب‌های نوع نیست؛ همون کدیه که اگه بی نوع می‌نوشتید، نوشته بودید.

این یه پیامد مهم داره که خیلی از تازه‌کارها نمی‌دونن: نوع‌ها حین اجرا وجود ندارن. پس تایپ‌اسکریپت نمی‌تونه حین اجرا بررسی کنه که یه مقدار واقعا عدده یا نه. همه‌ی بررسی‌هاش، پیش از اجراست؛ مثل غلط‌یابی که بعد از فرستادن نامه، دیگه کاری از دستش برنمیاد.

رفتار برنامه عوض نمی‌شه

سند رسمی تایپ‌اسکریپت یه قول پایه‌ای داره: تایپ‌اسکریپت رفتار اجرای کد جاوااسکریپت رو هیچ‌وقت عوض نمی‌کنه. مثالش هم توی همون سنده: توی جاوااسکریپت، تقسیم بر صفر خطا نمی‌ده و جوابش «بی‌نهایت» ـه؛ و همین کد، توی تایپ‌اسکریپت هم دقیقا همین رفتار رو داره.

این قول، به این دلیل مهمه که می‌شه بی ترس، کد جاوااسکریپت رو به تایپ‌اسکریپت برد، یا برعکس؛ بی اینکه یه تفاوت پنهون، برنامه رو خراب کنه. تایپ‌اسکریپت فقط نگاه می‌کنه و هشدار می‌ده؛ چیزی رو عوض نمی‌کنه.

تایپ‌اسکریپت خودش حدس می‌زنه

یه ترس رایج اینه که توی تایپ‌اسکریپت، باید کنار هر چیزی نوعش رو بنویسید. ولی طبق سند رسمی، تایپ‌اسکریپت زبان جاوااسکریپت رو می‌شناسه و توی خیلی از جاها، نوع رو خودش حدس می‌زنه. مثال خود سند: اگه بنویسید let helloWorld = "Hello World";، تایپ‌اسکریپت خودش می‌فهمه که helloWorld یه متنه.

به این، استنتاج نوع (Type Inference) می‌گن. یعنی خیلی از کدهای تایپ‌اسکریپت، دقیقا شبیه جاوااسکریپتن، بی هیچ برچسب اضافه‌ای؛ و تایپ‌اسکریپت پشت صحنه، نوع همه‌چیز رو می‌دونه. فقط جاهایی که حدس ممکن نیست، مثل ورودی تابع‌ها، باید نوع رو بنویسید.

وقتی نوع رو خودمون می‌نویسیم

جایی که تایپ‌اسکریپت نمی‌تونه حدس بزنه، یا جایی که می‌خواید منظورتون رو روشن کنید، نوع رو کنار اسم می‌نویسید، با یه دونقطه: function add(a: number, b: number) { return a + b; }. این یعنی ورودی‌های a و b باید عدد باشن. به این، برچسب نوع (Type Annotation) می‌گن.

حالا اگه یه جا بنویسید add(3, "5")، تایپ‌اسکریپت همون موقع زیر "5" خط می‌کشه، چون یه متن به جایی رفته که عدد انتظار می‌ره. همون خطای «۳۵» که توی درس قبل دیدیم، این بار پیش از اجرا گرفته شد.

چه خطاهایی رو می‌گیره

تایپ‌اسکریپت دسته‌ی بزرگی از خطاها رو پیش از اجرا می‌گیره:

  • غلط تایپی توی اسم یه ویژگی، مثل نوشتن nmae به جای name.
  • فرستادن یه نوع اشتباه به یه تابع، مثل متن به جای عدد.
  • صدا زدن چیزی که تابع نیست.
  • فراموش کردن یه ویژگی لازم، مثل ساختن یه کاربر بی ایمیل.
  • استفاده از یه مقدار که ممکنه خالی باشه، بی بررسی کردنش.
  • برگردوندن نوع اشتباه از یه تابع.

این‌ها، همون خطاهایی‌ان که سند رسمی، رایج‌ترین خطاهای برنامه‌نویس‌ها می‌دونه.

غلط تایپی: رایج‌ترین خطا

فرض کنید یه شیء کاربر دارید با ویژگی‌های name و email، و یه جا می‌نویسید user.emial. توی جاوااسکریپت، این خطا نمی‌ده؛ فقط یه مقدار «تعریف‌نشده» برمی‌گردونه، و برنامه یه جای دیگه، شاید خیلی دورتر، عجیب رفتار می‌کنه. پیدا کردن دلیل، ممکنه ساعت‌ها طول بکشه.

توی تایپ‌اسکریپت، همون لحظه که emial رو تایپ می‌کنید، خط قرمز می‌خوره و پیام می‌گه این ویژگی وجود نداره؛ و حتی پیشنهاد می‌ده «منظورت email بود؟». این، شاید ساده‌ترین و پرکاربردترین فایده‌ی تایپ‌اسکریپت باشه.

مقدار خالی: خطای میلیارددلاری

یکی از رایج‌ترین خطاهای برنامه‌نویسی، استفاده از مقداریه که ممکنه خالی باشه؛ مثلا کاربری که هنوز پیدا نشده. توی جاوااسکریپت، این معمولا به پیام معروف «نمی‌تونم ویژگی چیزی رو از تعریف‌نشده بخونم» می‌رسه و برنامه می‌ایسته. سازنده‌ی ایده‌ی «مقدار خالی» توی زبان‌ها، سال‌ها بعد، اون رو «خطای میلیارددلاری» خودش نامید.

تایپ‌اسکریپت، توی حالت سخت‌گیر، هر جا مقداری ممکنه خالی باشه رو می‌دونه و نمی‌ذاره بی بررسی ازش استفاده کنید. باید اول بپرسید «خالی نیست؟» و بعد به کار ببریدش. این یه قاعده‌ی کوچیکه که جلوی یکی از بزرگ‌ترین منبع‌های خطا رو می‌گیره.

نوع یعنی شکل

یه ویژگی مهم تایپ‌اسکریپت اینه که نوع‌ها رو بر اساس شکلشون مقایسه می‌کنه، نه اسمشون. اگه یه تابع، شیئی با ویژگی‌های name و age می‌خواد، هر شیئی که این دو ویژگی رو با نوع درست داشته باشه، قبوله؛ مهم نیست از کجا اومده یا چه اسمی داره. به این، نوع‌دهی ساختاری (Structural Typing) می‌گن.

این، با شیوه‌ی کار جاوااسکریپت خیلی جوره؛ چون توی جاوااسکریپت، شیءها معمولا همین‌طوری، با ویژگی‌هاشون، شناخته می‌شن. ایستگاه‌های ششم و هفتم، با interface و type، یاد می‌دن چطور به این شکل‌ها اسم بدید و ازشون استفاده کنید.

چه خطاهایی رو نمی‌گیره

تایپ‌اسکریپت همه‌ی خطاها رو نمی‌گیره. خطاهای منطقی رو نمی‌بینه: اگه به جای جمع، تفریق کنید، نوع‌ها درستن و تایپ‌اسکریپت چیزی نمی‌گه. خطاهایی که به مقدار بستگی دارن، مثل تقسیم بر صفر یا یه عدد منفی جایی که مثبت لازمه، معمولا از دستش در می‌رن.

و مهم‌تر از همه، داده‌ای که حین اجرا از بیرون میاد. برای همین، تایپ‌اسکریپت جای تست نوشتن رو نمی‌گیره؛ کنارش کار می‌کنه. تایپ‌اسکریپت می‌گه «اجزا درست به هم وصل شدن»؛ تست می‌گه «کل کار، درست انجام می‌شه». ایستگاه دهم این مسیر، تست نوشتن رو نشون می‌ده.

داده‌ای که از بیرون میاد

چون نوع‌ها حین اجرا پاک شدن، تایپ‌اسکریپت نمی‌تونه داده‌ای که از بیرون میاد رو بررسی کنه: چیزی که کاربر توی یه فرم نوشته، جوابی که از یه API رسیده، یا یه فایل که از دیسک خونده شده. شما می‌تونید به تایپ‌اسکریپت بگید «این جواب، یه شیء کاربره»، و اون باور می‌کنه؛ ولی اگه جواب واقعی چیز دیگه‌ای باشه، تایپ‌اسکریپت حین اجرا نمی‌فهمه.

برای همین، برنامه‌های جدی، داده‌ی بیرونی رو حین اجرا، با ابزارهای بررسی جدا، می‌سنجن؛ جایی که داده وارد برنامه می‌شه. این، یه درس مهمه: تایپ‌اسکریپت از درون برنامه محافظت می‌کنه، نه از مرزهاش. مرزها رو باید جدا نگهبانی کرد.

می‌شه کم‌کم شروع کرد

یکی از دلیل‌های محبوبیت تایپ‌اسکریپت اینه که لازم نیست یه‌دفعه همه‌چیز رو عوض کنید. چون هر کد جاوااسکریپتی، تایپ‌اسکریپت هم هست، می‌شه یه پروژه‌ی جاوااسکریپتی رو برداشت، یه فایل رو به تایپ‌اسکریپت برگردوند، و بقیه رو دست‌نخورده گذاشت. فایل به فایل، کم‌کم.

تایپ‌اسکریپت حتی می‌تونه فایل‌های جاوااسکریپت خالی رو هم، با کمی تنظیم، بررسی کنه؛ و با توضیح‌های مخصوصی که کنار کد می‌نویسید، نوع رو بفهمه. این‌طوری، تیم‌ها می‌تونن بی متوقف کردن کار، به مرور به تایپ‌اسکریپت برن.

قدرت اصلی، توی ویرایشگره

خیلی از برنامه‌نویس‌ها می‌گن بزرگ‌ترین فایده‌ی تایپ‌اسکریپت، نه توی بررسی، که توی ویرایشگره. چون ویرایشگر نوع هر چیزی رو می‌دونه، می‌تونه پیشنهاد بده چه ویژگی‌هایی هست، توضیح بده هر تابع چی می‌گیره و چی می‌ده، و وقتی اسم یه چیز رو عوض می‌کنید، همه‌جا خودکار عوضش کنه.

طبق سند رسمی VS Code، این ویرایشگر پشتیبانی تایپ‌اسکریپت رو از خود جعبه داره. یعنی همین امکانات رو، بی هیچ افزونه‌ای، از روز اول می‌بینید. این امکانات، کار با پروژه‌های بزرگ و ناآشنا رو خیلی ساده‌تر می‌کنن؛ ویرایشگر، نقشه‌ی پروژه رو بهتون نشون می‌ده.

فایل تنظیم پروژه

هر پروژه‌ی تایپ‌اسکریپت معمولا یه فایل تنظیم به اسم tsconfig.json داره، که می‌گه tsc چطور کار کنه: چقدر سخت‌گیر باشه، کدوم فایل‌ها رو بررسی کنه، جاوااسکریپت خروجی رو کجا بذاره، و برای کدوم نسخه‌ی جاوااسکریپت بسازه.

مهم‌ترین گزینه‌ش، strict ـه، که یه دسته از بررسی‌های سخت‌گیرانه رو با هم روشن می‌کنه؛ از جمله همون بررسی مقدار خالی. توی این مسیر، همیشه با strict روشن کار می‌کنیم. ایستگاه ششم، این فایل رو کامل باز می‌کنه.

پسوندهای فایل

فایل‌های تایپ‌اسکریپت پسوند ts دارن؛ و اگه توشون نوشتار شبیه HTML برای ری‌اکت باشه، tsx. فایل‌های جاوااسکریپت js دارن و jsx. یه نوع دیگه هم هست: فایل‌های تعریف نوع با پسوند d.ts، که فقط نوع‌ها رو دارن، بی کد؛ برای توضیح دادن نوع کتابخونه‌هایی که با جاوااسکریپت خالی نوشته شدن.

توی این مسیر، بیشتر با ts کار می‌کنیم؛ و tsx رو توی مسیر ری‌اکت می‌بینید. لازم نیست این‌ها رو حفظ کنید؛ ویرایشگر و ابزارها خودشون می‌دونن هر فایل چیه.

اجرای مستقیم تایپ‌اسکریپت

گفتیم مرورگرها و Node در اصل جاوااسکریپت اجرا می‌کنن، و تایپ‌اسکریپت باید اول ترجمه بشه. ولی امروز، بعضی محیط‌های اجرا، مثل Bun، می‌تونن فایل تایپ‌اسکریپت رو مستقیم اجرا کنن؛ خودشون پشت صحنه نوع‌ها رو برمی‌دارن و اجرا می‌کنن. نسخه‌های تازه‌ی Node هم، برای حالت‌های ساده، امکان مشابهی پیدا کردن.

یه نکته‌ی مهم: این اجرای مستقیم، معمولا نوع‌ها رو بررسی نمی‌کنه؛ فقط پاکشون می‌کنه و اجرا می‌کنه. پس برای بررسی، هنوز tsc یا ویرایشگر لازمه. توی ایستگاه نهم، هر دو راه رو می‌بینیم.

تایپ‌اسکریپت و فریم‌ورک‌ها

بیشتر فریم‌ورک‌های مهم وب امروز، مثل ری‌اکت، نکست جی‌اس و هونو، یا با تایپ‌اسکریپت نوشته شدن، یا پشتیبانی کامل ازش دارن. یعنی وقتی با این فریم‌ورک‌ها کار می‌کنید، ویرایشگر همه‌چیز رو درباره‌ی ابزارهاشون می‌دونه و خطاها رو زود نشون می‌ده.

برای همین، تایپ‌اسکریپت امروز، زبان پیش‌فرض خیلی از پروژه‌های تازه‌ی وبه. هر وقت یه فریم‌ورک تازه یاد بگیرید، نوع‌هاش مثل یه راهنمای همیشه‌حاضر عمل می‌کنن: لازم نیست حدس بزنید یه تابع چی می‌خواد؛ ویرایشگر بهتون می‌گه.

تایپ‌اسکریپت هزینه هم داره

تایپ‌اسکریپت بی‌هزینه نیست. یه قدم ترجمه به کار اضافه می‌کنه؛ نوشتن نوع برای چیزهای پیچیده، گاهی وقت‌گیره؛ و پیام‌های خطاش، برای نوع‌های پیشرفته، گاهی طولانی و گیج‌کننده می‌شن. برای یه اسکریپت پنج‌خطی که فقط یه بار اجرا می‌شه، این هزینه‌ها ممکنه ارزشش رو نداشته باشن.

ولی هر چی برنامه بزرگ‌تر و عمرش طولانی‌تر باشه، و هر چی آدم‌های بیشتری روش کار کنن، فایده‌ی تایپ‌اسکریپت از هزینه‌ش جلو می‌زنه. خیلی از تیم‌ها گزارش می‌دن که بعد از چند هفته، سرعتشون بیشتر شده؛ چون زمان کمتری صرف پیدا کردن خطاهای عجیب می‌شه.

نسخه‌های تایپ‌اسکریپت

تایپ‌اسکریپت چند بار در سال نسخه‌ی تازه می‌ده، که بیشترش امکانات تازه‌ی نوع و سرعت بیشتر بررسی‌ه. طبق صفحه‌ی رسمی دانلود، بهتره تایپ‌اسکریپت رو برای هر پروژه جدا نصب کنید، نه یه بار برای کل کامپیوتر؛ تا هر پروژه با نسخه‌ی خودش ثابت کار کنه و همه‌ی اعضای تیم، یه نسخه داشته باشن.

توی درس نصب، دقیقا همین کار رو می‌کنیم. و یادتون باشه: چون نوع‌ها پاک می‌شن، نسخه‌ی تایپ‌اسکریپت روی رفتار برنامه اثری نداره؛ فقط روی اینکه چه خطاهایی گرفته بشن.

چرا اسمش تایپ‌اسکریپته

اسم تایپ‌اسکریپت از دو بخش ساخته شده: تایپ، یعنی نوع، و اسکریپت، از جاوااسکریپت. یعنی خود اسم، همه‌ی ماجرا رو می‌گه: جاوااسکریپت، به‌اضافه‌ی نوع. هیچ چیز دیگه‌ای توی اسم نیست، چون واقعا هیچ چیز دیگه‌ای هم اضافه نشده؛ نه سرعت، نه کتابخونه‌ی تازه، نه شیوه‌ی اجرای تازه.

این، یه نکته‌ی مهم برای یادگیریه: هر چی از جاوااسکریپت بدونید، توی تایپ‌اسکریپت هم به کارتون میاد. کسی که جاوااسکریپت بلده، نصف راه رو رفته؛ و کسی که از صفر شروع می‌کنه، با یاد گرفتن تایپ‌اسکریپت، جاوااسکریپت رو هم یاد می‌گیره.

نوع، زبان مشترک تیمه

وقتی چند نفر روی یه برنامه کار می‌کنن، هر کدوم بخشی رو می‌سازن که بقیه ازش استفاده می‌کنن. توی جاوااسکریپت، برای فهمیدن اینکه یه تابع چی می‌گیره و چی برمی‌گردونه، باید کدش رو خوند یا از سازنده‌ش پرسید. نوع‌ها، این توضیح رو توی خود کد می‌نویسن؛ مثل برچسبی که روی هر جعبه‌ی انبار زده شده.

و چون این برچسب‌ها رو کامپایلر بررسی می‌کنه، هیچ‌وقت کهنه نمی‌شن. یه توضیح نوشته‌شده توی یه سند ممکنه با کد جور نباشه؛ ولی نوعی که با کد جور نباشه، همون لحظه خطا می‌ده. برای همین، خیلی از تیم‌ها می‌گن نوع‌ها، بهترین مستند پروژه‌ن.

تغییر دادن بی ترس

فرض کنید توی یه برنامه‌ی بزرگ، می‌خواید اسم یه ویژگی رو از phone به mobile عوض کنید. توی جاوااسکریپت، باید همه‌ی جاهایی که phone به کار رفته رو پیدا کنید، و اگه یکیش جا بمونه، تا وقتی اون بخش اجرا نشه، نمی‌فهمید. توی تایپ‌اسکریپت، به محض اینکه اسم رو عوض کنید، همه‌ی جاهایی که هنوز اسم قدیمی رو دارن، خط قرمز می‌خورن.

به این کار، بازسازی کد (Refactoring) می‌گن؛ یعنی بهتر کردن ساختار کد، بی عوض کردن کاری که می‌کنه. تایپ‌اسکریپت این کار رو از یه کار ترسناک، به یه کار روزمره تبدیل می‌کنه؛ و برنامه‌هایی که راحت تغییر می‌کنن، عمر بیشتری دارن.

اول کدوم رو یاد بگیرم

یه سوال رایج اینه که اول جاوااسکریپت یاد بگیرم یا مستقیم تایپ‌اسکریپت. سند رسمی تایپ‌اسکریپت جواب ساده‌ای داره: چون تایپ‌اسکریپت نوشتار و رفتار اجرای جاوااسکریپت رو داره، هر چی از جاوااسکریپت یاد بگیرید، هم‌زمان تایپ‌اسکریپت رو هم یاد گرفتید. و به کسی که هیچ پیش‌زمینه‌ی جاوااسکریپت نداره، پیشنهاد می‌ده اول راهنمای جاوااسکریپت رو بخونه.

این مسیر، همین پیشنهاد رو دنبال می‌کنه: ایستگاه‌های اول، پایه‌های جاوااسکریپت رو یاد می‌دن، و نوع رو کم‌کم کنارش می‌ذارن. تنها چیزی که باید یادتون بمونه، اینه که کدوم بخش مال جاوااسکریپته و کدوم مال نوع؛ چون بخش نوع، حین اجرا وجود نداره. درس بعدی، دقیقا همین مرز رو کنار هم نشون می‌ده.

جواب کوتاه

اگه کسی پرسید «تایپ اسکریپت چیه»:

تایپ‌اسکریپت یه زبان برنامه‌نویسی متن‌بازه که روی جاوااسکریپت ساخته شده و نوع رو بهش اضافه می‌کنه. پیش از اجرا، نوع مقدارها رو بررسی می‌کنه و خطاهایی مثل غلط تایپی یا فرستادن نوع اشتباه رو نشون می‌ده، و بعد نوع‌ها رو پاک می‌کنه تا جاوااسکریپت معمولی اجرا بشه.

چند باور رایج

  • «تایپ‌اسکریپت حین اجرا هم نوع رو بررسی می‌کنه.» نوع‌ها پاک می‌شن؛ بررسی فقط پیش از اجراست.
  • «باید کنار همه‌چیز نوع نوشت.» خیلی جاها خودش حدس می‌زنه.
  • «تایپ‌اسکریپت جای تست رو می‌گیره.» خطای منطقی رو نمی‌بینه.
  • «مرورگر تایپ‌اسکریپت اجرا می‌کنه.» جاوااسکریپت ساخته‌شده از اون رو.
  • «برای پروژه‌ی موجود، باید همه رو یه‌جا عوض کرد.» فایل به فایل، کم‌کم.

یه مثال

تیم یه سامانه‌ی نوبت‌دهی آنلاین، چند سال با جاوااسکریپت کار کرده بود و هر بار که یه برنامه‌نویس تازه میومد، چند هفته طول می‌کشید تا بفهمه هر شیء چه ویژگی‌هایی داره. یه روز تصمیم گرفتن کم‌کم به تایپ‌اسکریپت برن؛ هر هفته یکی دو فایل.

توی ماه اول، تایپ‌اسکریپت دوازده جا رو نشون داد که یه مقدار ممکن بود خالی باشه و بی بررسی به کار رفته بود؛ دو تاش، همون خطاهایی بودن که کاربرها گاهی گزارش می‌دادن و هیچ‌کس دلیلشون رو پیدا نکرده بود. برنامه‌نویس بعدی که به تیم اومد، به جای چند هفته، توی چند روز راه افتاد؛ چون ویرایشگر شکل همه‌چیز رو نشونش می‌داد.

تمرین امروز

امروز، بی نصب، با چشم تایپ‌اسکریپت به یه کد نگاه کنید.

  1. این تابع رو روی کاغذ بنویسید: function add(a, b) { return a + b; }.
  2. حدس بزنید add(3, 5) و add(3, "5") چی برمی‌گردونن.
  3. برای a و b برچسب نوع بنویسید.
  4. بنویسید تایپ‌اسکریپت کدوم یکی از این دو صدا زدن رو خطا می‌دونه و چرا.
  5. یه خطای منطقی پیدا کنید که تایپ‌اسکریپت نمی‌تونه بگیره؛ مثلا اگه به جای جمع، تفریق نوشته بودید.

درس بعدی، تایپ‌اسکریپت و جاوااسکریپت رو کنار هم مقایسه می‌کنه: فرق تایپ اسکریپت و جاوا اسکریپت.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • تایپ‌اسکریپت یعنی جاوااسکریپت به‌اضافه‌ی نوع.
  • بررسی پیش از اجراست؛ به این، بررسی ایستا می‌گن.
  • خیلی وقت‌ها نوع رو از روی مقدار حدس می‌زنه.
  • نوع‌ها پاک می‌شن؛ رفتار اجرا عوض نمی‌شه.
  • داده‌ی بیرون رو حین اجرا بررسی نمی‌کنه؛ اون کار جداست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد