آموزشآموزش ووکامرس، از صفر تا صد
این درس با ووکامرس ۱۱٫۱٫۲، آخرین نسخه در روز ۱۵ مهر ۱۴۰۵، نوشته شد. نام‌ها همان نام‌های ووکامرس فارسی است.
ووکامرس چیست و چطور کار می‌کند
جواب کوتاه
ووکامرس افزونه‌ای رایگان برای وردپرس است که سایت را فروشگاه می‌کند: محصول، سبد خرید، پرداخت، سفارش و ارسال. وردپرس خانه است و ووکامرس مغازه‌ای که در آن باز می‌کنید.
ووکامرس در یک تصویر
فرض کنید خانه‌ای دارید و می‌خواهید در طبقه‌ی پایینش مغازه باز کنید. خانه را از نو نمی‌سازید؛ ویترین و پیشخوان و قفسه می‌آورید و مغازه را در همان خانه راه می‌اندازید.
وردپرس همان خانه است: سایتی که با آن می‌نویسید، عکس می‌گذارید و برگه می‌سازید. ووکامرس مغازه‌ای است که در آن باز می‌کنید: محصول، سبد خرید، صندوق، دفتر سفارش و ارسال.
بخش مدیریت وردپرس در فارسی «پیشخوان» نام دارد، و این اسم برای فروشگاه درست‌تر هم می‌شود: مثل پیشخوان مغازه، یک طرفش خریدار است و طرف دیگرش شما. همه‌ی این درس، همین دو طرف است.
کلمه‌هایی که در این درس می‌بینید
این نُه کلمه را بدانید، بقیه‌ی درس ساده است. هر کدام را در ادامه بارها می‌بینید.
- افزونه
تکه‌ای که به وردپرس اضافه می‌شود و کار تازه‌ای به آن یاد می‌دهد؛ مثل وسیله‌ای که به آشپزخانه اضافه می‌کنید.
- محصول
هر چیزی که می‌فروشید: کالای پستی، فایل، یا خدمت. هر محصول نام، قیمت و عکس خودش را دارد.
- سبد خرید
جایی که خریدار انتخاب‌هایش را جمع می‌کند، مثل سبد دستی در مغازه. هنوز چیزی خریده نشده است.
- صفحه‌ی پرداخت
جایی که خریدار نام، نشانی و روش پرداخت را می‌دهد؛ مثل صندوق مغازه. در ووکامرس فارسی به آن «تسویه حساب» هم می‌گویند.
- درگاه پرداخت
صفحه‌ی بانک که خریدار با کارت در آن پول می‌دهد و بعد به فروشگاه برمی‌گردد؛ مثل دستگاه کارت‌خوان.
- سفارش
یک خرید ثبت‌شده، با یک شماره: چه کسی، چه چیزی، به کجا و چقدر. مثل برگه‌ی سفارشی که در مغازه می‌نویسند.
- وضعیت سفارش
برچسبی روی هر سفارش که می‌گوید کجای کار است؛ مثلا «در انتظار پرداخت» یا «تکمیل شده».
- موجودی
تعداد هر کالا در انبار. ووکامرس می‌تواند آن را بشمارد و با هر فروش کم کند.
- ارسال
رساندن کالا به خریدار. ووکامرس روش و هزینه‌ی ارسال را حساب می‌کند؛ فرستادن با شماست.
ووکامرس چیست، دقیق‌تر
ووکامرس (WooCommerce) یک افزونه‌ی وردپرس است. افزونه تکه‌ای است که روی وردپرس نصب می‌شود و کار تازه‌ای به آن یاد می‌دهد. وردپرس به‌تنهایی نمی‌فروشد؛ با ووکامرس می‌فروشد.
- رایگان و متن‌باز. خود ووکامرس پولی ندارد و کدش برای همه باز است (مجوز GPLv3). از سال ۲۰۱۱ در فهرست افزونه‌های وردپرس است.
- فارسی. ترجمه‌ی رسمی فارسی دارد؛ دکمه‌ها و برگه‌ها و ایمیل‌ها فارسی می‌شوند. نام‌هایی که در این درس می‌بینید، همان نام‌های ووکامرس فارسی است.
- چه می‌فروشد. کالای پستی، فایل دانلودی، خدمت، کالایی با چند حالت (مثلا چند رنگ و چند اندازه)، و حتی کالایی که در سایت دیگری فروخته می‌شود.
- داده مال شماست. محصول‌ها، سفارش‌ها و مشتری‌ها در پایگاه داده‌ی سایت خود شما می‌مانند، نه جای دیگر، و هر وقت خواستید بیرون‌بردنی‌اند.
- نسخه. روز نوشتن این درس، آخرین نسخه‌ی ووکامرس ۱۱٫۱٫۲ بود و دست‌کم وردپرس ۷٫۰ را می‌خواست.
دو طرف پیشخوان: شش بخش فروشگاه
هر فروشگاه ووکامرسی از همین شش بخش ساخته شده است، و یک بخش هفتم که بی‌صدا کار می‌کند: موجودی. هر بخش دو رو دارد: آنچه خریدار در سایت می‌بیند، و آنچه شما در پیشخوان تنظیم می‌کنید.
۱محصول
خریدار می‌بیند: در برگه‌ی «فروشگاه» محصول‌ها را می‌بیند، و با زدن هر کدام صفحه‌ی همان محصول را: عکس، توضیح و قیمت.
شما در پیشخوان: در «محصولات» هر کالا را یک بار می‌سازید: نام، قیمت، عکس، توضیح و دسته. کمترینش فقط نام و قیمت است.
۲سبد خرید
خریدار می‌بیند: هر چه انتخاب کرده، با تعداد و جمع. هنوز چیزی نخریده است.
شما در پیشخوان: چیزی برای ساختن ندارید. ووکامرس برگه‌ی «سبد خرید» را خودش می‌سازد.
۳صفحه‌ی پرداخت
خریدار می‌بیند: نام و نشانی، روش ارسال و روش پرداخت را می‌دهد و «ثبت سفارش» را می‌زند.
شما در پیشخوان: تعیین می‌کنید کدام روش‌های ارسال و پرداخت دیده شوند، و برگه‌ی قوانین فروشگاه را به آن وصل می‌کنید تا خریدار پیش از خرید ببیند.
۴پرداخت
خریدار می‌بیند: با درگاه و کارت بانکی، با انتقال مستقیم بانکی، یا دم در.
شما در پیشخوان: انتقال مستقیم بانکی و پرداخت در محل از اول در ووکامرس هست. درگاه بانک را با افزونه‌ی همان درگاه وصل می‌کنید.
۵سفارش
خریدار می‌بیند: شماره‌ی سفارش و ایمیلش را می‌گیرد. اگر حساب کاربری دارد، همه‌ی سفارش‌هایش را در «حساب کاربری من» می‌بیند.
شما در پیشخوان: در «سفارش‌ها» هر سفارش را با وضعیتش می‌بینید: چه کسی، چه چیزی، به کجا، چقدر.
۶ارسال
خریدار می‌بیند: روش‌های ارسالی را که به شهر او می‌رسد، با هزینه‌ی هر کدام می‌بیند و یکی را انتخاب می‌کند.
شما در پیشخوان: «مناطق حمل و نقل» را می‌سازید (مثلا استان خودتان و بقیه‌ی ایران) و برای هر منطقه روش و هزینه می‌گذارید.
۷موجودی
خریدار می‌بیند: کنار هر محصول «موجود» یا «ناموجود» را می‌بیند.
شما در پیشخوان: تعداد هر کالا را یک بار می‌نویسید. ووکامرس با هر فروش کم می‌کند و وقتی کم شد، ایمیل هشدار می‌فرستد.
ووکامرس برگه‌های «فروشگاه»، «سبد خرید»، «پرداخت» و «حساب کاربری من» را موقع راه‌اندازی خودش می‌سازد. لازم نیست هیچ‌کدام را از صفر بسازید.
یک سفارش، از صفحه‌ی محصول تا تحویل
حالا همه‌ی بخش‌ها را کنار هم ببینید. یک سفارش را قدم به قدم دنبال کنید. در هر قدم سه چیز را می‌بینید: خریدار چه می‌بیند، شما در پیشخوان چه می‌بینید، و ووکامرس پشت صحنه چه می‌کند. اول بگویید چه می‌فروشید و خریدار چطور پرداخت می‌کند؛ راه سفارش با همین دو انتخاب عوض می‌شود.
قدم ۱ از ۷: صفحه‌ی محصول. وضعیت سفارش: هنوز سفارشی نیست. خریدار: صفحه‌ی یک قوری سفالی را باز می‌کند: عکس، توضیح، قیمت و «موجود». دکمه‌ی «افزودن به سبد خرید» را می‌زند. شما: هنوز چیزی نمی‌بینید. این محصول را قبلا در «محصولات» ساخته‌اید. ووکامرس: صفحه را از روی محصولی که ساخته‌اید می‌سازد. اگر موجودی را می‌شمارد، «موجود» یا «ناموجود» را خودش می‌نویسد.
این نمونه است و چیزی به جایی فرستاده نمی‌شود. نام دکمه‌ها و وضعیت‌ها، همان نام‌های ووکامرس فارسی است.
وضعیت‌های سفارش
هر سفارش یک برچسب دارد که می‌گوید کجای کار است. در «سفارش‌ها» همین برچسب کنار هر سفارش است. راه معمول سه قدم است: «در انتظار پرداخت»، «در حال انجام»، «تکمیل شده». بقیه وقتی پیش می‌آیند که کار طور دیگری برود.
- در انتظار پرداخت
- سفارش ثبت شده، ولی پولی نیامده است. معمولا خریدار وسط پرداخت رفته یا پرداختش هنوز تمام نشده. این را نفرستید.
- در حال انجام
- پرداخت شده و موجودی کم شده است. یعنی نوبت شماست: بسته‌بندی کنید و بفرستید.
- تکمیل شده
- کار تمام است. وقتی فرستادید، خودتان سفارش را «تکمیل شده» می‌کنید و ووکامرس به خریدار ایمیل می‌زند.
- در انتظار بررسی
- منتظر است شما پرداخت را تأیید کنید؛ مثلا وقتی خریدار با انتقال مستقیم بانکی پول می‌فرستد. موجودی کم شده است.
- ناموفق
- پرداخت انجام نشد یا بانک آن را رد کرد. اگر موجودی کم شده بود، برمی‌گردد.
- لغو شده
- شما یا خریدار سفارش را لغو کرده‌اید. اگر موجودی را می‌شمارید، کالا به انبار برمی‌گردد.
- مسترد شده
- کل مبلغ سفارش را به خریدار پس داده‌اید.
- پیش‌نویس
- سفارش موقتی که صفحه‌ی پرداخت هنگام ثبت می‌سازد. فقط در زبانه‌ی «پیش‌نویس» فهرست سفارش‌ها دیده می‌شود و معمولا با آن کاری ندارید.
یک نکته که خیلی‌ها را گیج می‌کند: «در حال انجام» یعنی پول آمده و کار با شماست، نه اینکه پرداخت در حال انجام است. سفارشی را بفرستید که «در حال انجام» است، نه «در انتظار پرداخت».
چه کاری با ووکامرس است و چه کاری با شما
ووکامرس کارهای حساب و دفتر را خودش انجام می‌دهد. کارهایی که دست و تصمیم می‌خواهند، با شماست.
ووکامرس، خودکار
- برگه‌های فروشگاه، سبد، پرداخت و حساب کاربری را می‌سازد.
- جمع سبد و هزینه‌ی ارسال را حساب می‌کند.
- برای هر خرید یک سفارش با شماره می‌سازد.
- موجودی را با هر فروش کم و با هر لغو زیاد می‌کند.
- ایمیل‌های سفارش را برای شما و خریدار می‌فرستد.
- پیوند دانلود کالای دانلودی را به خریدار می‌دهد.
شما، با دست
- محصول را با عکس، قیمت و توضیح می‌سازید.
- روش‌های ارسال و پرداخت را تنظیم می‌کنید.
- برای درگاه با یک بانک یا شرکت پرداخت قرارداد می‌بندید.
- بسته را آماده می‌کنید و می‌فرستید.
- واریز بانکی را در حسابتان می‌بینید و تأیید می‌کنید.
- سفارش فرستاده‌شده را «تکمیل شده» می‌کنید و به خریدار جواب می‌دهید.
برای فروشگاه ووکامرسی چه لازم است
- وردپرس نصب‌شده. ووکامرس روی وردپرس نصب می‌شود. هنوز وردپرس ندارید؟ اول همین را نصب کنید.
- آشنایی با پیشخوان وردپرس. ووکامرس منوهای «ووکامرس» و «محصولات» را به همان فهرست کنار پیشخوان اضافه می‌کند؛ «سفارش‌ها» زیر «ووکامرس» است.
- هاستی که ووکامرس را بکشد، با HTTPS. خود ووکامرس PHP نسخه‌ی ۸٫۳ یا بالاتر، MySQL ۸ یا MariaDB ۱۰٫۶ یا بالاتر، و دست‌کم ۲۵۶ مگابایت حافظه برای وردپرس را پیشنهاد می‌کند. نمی‌دانید هاستتان دارد یا نه؟ از کسی بپرسید که هاست را خریده است.
- درگاه پرداخت، اگر پرداخت آنلاین می‌خواهید. با یک بانک یا شرکت پرداخت قرارداد می‌بندید و افزونه‌ی همان درگاه را نصب می‌کنید. تا آن روز هم می‌شود با انتقال مستقیم بانکی یا پرداخت در محل فروخت.
- راهی برای فرستادن، اگر کالای پستی دارید. پست یا پیک، و دانستن هزینه‌ی هر ارسال، تا همان را در ووکامرس بنویسید.
اشتباه‌های رایج
نگران نباشید؛ این‌ها را تقریبا همه‌ی کسانی که تازه فروشگاه راه می‌اندازند، یک بار فکر کرده‌اند.
- «ووکامرس یک سیستم جدا از وردپرس است.»
- نه. ووکامرس افزونه‌ی وردپرس است و بی وردپرس کار نمی‌کند. اول وردپرس نصب می‌شود، بعد ووکامرس روی آن.
- «ووکامرس رایگان است، پس فروشگاه هزینه‌ای ندارد.»
- خود ووکامرس رایگان است. دامنه و هاست را جدا می‌خرید، و درگاه پرداخت شرایط قرارداد خودش را دارد.
- «درگاه بانک‌های ایران در خود ووکامرس هست.»
- نه. سرویس پرداختی که خود سازنده‌ی ووکامرس دارد، برای همه‌ی کشورها باز نیست. درگاه را با افزونه‌ی همان بانک یا شرکت پرداختی وصل می‌کنید که با آن قرارداد دارید. انتقال مستقیم بانکی و پرداخت در محل بی افزونه‌ی جدا کار می‌کنند.
- «ووکامرس خودش بسته را می‌فرستد.»
- نه. ووکامرس روش‌ها و هزینه‌ی ارسال را به خریدار نشان می‌دهد و در سفارش می‌نویسد. بسته‌بندی و فرستادن با شماست.
- «سفارش “در حال انجام” هنوز پرداخت نشده است.»
- برعکس. «در حال انجام» یعنی پول آمده و نوبت فرستادن است. پرداخت‌نشده‌ها «در انتظار پرداخت» یا «در انتظار بررسی»اند.
- «سبد خرید پر یعنی فروش.»
- نه. سبد فقط انتخاب خریدار است. تا «ثبت سفارش» زده نشود، سفارشی ساخته نمی‌شود، و تا پرداخت نشود، پولی نیامده است.
برای وقتی که لازم شد
چند جزئیات دقیق‌تر
- انواع محصول. «محصول ساده» یک حالت و یک قیمت دارد. «محصول متغیر» چند حالت دارد، مثل رنگ و اندازه، و هر حالت قیمت و موجودی خودش را. «محصول گروه بندی شده» چند محصول را در یک صفحه کنار هم می‌گذارد. «محصول افیلیت/خارجی» به صفحه‌ی آن کالا در سایت دیگری می‌رود. دو تیک «مجازی» (بی ارسال، مثل خدمت) و «دانلودی» (فایل) هم روی محصول می‌نشینند. هر کدام درس خودش را در همین مسیر دارد.
- مناطق حمل و نقل. منطقه یعنی جایی که به آن می‌فرستید: یک کشور، یک استان یا چند کد پستی. هر خریدار فقط در یک منطقه می‌افتد، اولین منطقه‌ای که با نشانی‌اش جور است، و فقط روش‌های همان منطقه را می‌بیند. سه روش در خود ووکامرس هست: «نرخ ثابت»، «حمل و نقل رایگان» (مثلا از یک مبلغ خرید به بالا) و «دریافت حضوری». اگر نشانی خریدار در منطقه‌ای بی روش ارسال باشد، ووکامرس به او می‌گوید ارسال ممکن نیست.
- نگهداری موجودی. اگر موجودی را می‌شمارید، تنظیم «نگهداری موجودی (دقیقه)» کالای سفارش پرداخت‌نشده را چند دقیقه برای همان خریدار کنار می‌گذارد. اگر در این مدت پرداخت نشد، سفارش لغو می‌شود و کالا به فروش برمی‌گردد.
- پرداختِ بعد. هر سفارش فقط یک پرداخت می‌پذیرد. سفارشی که «در انتظار پرداخت» مانده، بعدا هم پرداخت‌شدنی است: خریدار از «حساب کاربری من» دکمه‌ی پرداخت را می‌زند، یا شما پیوند صفحه‌ی پرداخت همان سفارش را برایش می‌فرستید.
- کمترین نیاز. ووکامرس ۱۱٫۱٫۲ دست‌کم وردپرس ۷٫۰ و PHP ۷٫۴ می‌خواهد. با این‌ها نصب می‌شود، ولی خود ووکامرس می‌گوید نسخه‌های قدیمی PHP و پایگاه داده دیگر به‌روزرسانی امنیتی نمی‌گیرند؛ برای همین عددهای پیشنهادی بخش بالا بهترند.
- اگر کسی گفت HPOS. از ووکامرس ۸٫۲ (سال ۲۰۲۳)، سفارش‌ها در جدول‌های جدای خودشان در پایگاه داده نگه داشته می‌شوند، نه کنار نوشته‌های وردپرس. نامش در ووکامرس فارسی «ذخیره‌سازی سفارش با کارایی بالا» (HPOS) است و در نصب تازه از اول روشن است. فروشگاه پرسفارش با آن سریع‌تر می‌ماند.
- با گوشی. ووکامرس برنامه‌ی رایگان اندروید و iOS دارد که سفارش‌ها و محصول‌ها را روی گوشی نشان می‌دهد.
- برای برنامه‌نویس. ووکامرس REST API و وب‌هوک دارد؛ یعنی برنامه‌های دیگر، مثلا نرم‌افزار حسابداری، می‌توانند سفارش‌ها و محصول‌ها را بخوانند و بنویسند.
پرسش‌های پرتکرار
ووکامرس چیست؟
افزونه‌ای رایگان برای وردپرس که سایت را فروشگاه می‌کند: محصول، سبد خرید، صفحه‌ی پرداخت، سفارش و ارسال.
ووکامرس رایگان است؟
بله. خود ووکامرس رایگان و متن‌باز است. دامنه و هاست را جدا می‌خرید و درگاه پرداخت شرایط قرارداد خودش را دارد.
فرق ووکامرس و وردپرس چیست؟
وردپرس سایت را می‌سازد و اداره می‌کند؛ ووکامرس افزونه‌ای است که روی همان وردپرس نصب می‌شود و فروش را به آن اضافه می‌کند. مثل خانه و مغازه‌ای که در آن باز می‌کنید.
بی وردپرس می‌شود از ووکامرس استفاده کرد؟
نه. ووکامرس افزونه‌ی وردپرس است و فقط روی وردپرس کار می‌کند.
ووکامرس فارسی است؟
بله. ترجمه‌ی رسمی فارسی دارد و دکمه‌ها، برگه‌ها و ایمیل‌هایش فارسی می‌شوند.
با ووکامرس چه چیزهایی می‌شود فروخت؟
کالای پستی، فایل دانلودی، خدمت، کالایی با چند حالت مثل رنگ و اندازه، و کالایی که در سایت دیگری فروخته می‌شود.
درگاه پرداخت ایرانی به ووکامرس وصل می‌شود؟
بله، با افزونه‌ی همان بانک یا شرکت پرداختی که با آن قرارداد دارید. درگاه ایرانی جزو خود ووکامرس نیست.
سفارش «در حال انجام» یعنی چه؟
یعنی پول آمده و موجودی کم شده است، و نوبت شماست که بفرستید. بعد از فرستادن، آن را «تکمیل شده» می‌کنید.
سفارش‌ها و اطلاعات مشتری‌ها کجا می‌مانند؟
در پایگاه داده‌ی سایت خود شما، روی هاست خودتان. داده مال شماست و هر وقت خواستید بیرون‌بردنی است.
آخرین نسخه‌ی ووکامرس کدام است؟
روز نوشتن این درس (۱۵ مهر ۱۴۰۵)، نسخه‌ی ۱۱٫۱٫۲. ووکامرس مرتب نسخه‌ی تازه می‌دهد و از پیشخوان وردپرس به‌روز می‌شود.
جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.
- ووکامرس افزونه‌ی رایگان و متن‌باز وردپرس است که سایت را فروشگاه می‌کند؛ بی وردپرس کار نمی‌کند.
- هر فروشگاه ووکامرسی شش بخش دارد: محصول، سبد خرید، صفحه‌ی پرداخت، پرداخت، سفارش و ارسال؛ موجودی را هم می‌تواند خودش بشمارد.
- یک خرید از صفحه‌ی محصول به سبد و بعد به صفحه‌ی پرداخت می‌رود؛ با «ثبت سفارش»، سفارش با یک شماره ساخته می‌شود.
- وضعیت سفارش می‌گوید کجای کار است: «در انتظار پرداخت» یعنی پولی نیامده، «در حال انجام» یعنی پرداخت شده و باید بفرستید، «تکمیل شده» یعنی تمام.
- ووکامرس حساب جمع و هزینه‌ی ارسال، ساختن سفارش، موجودی و ایمیل‌ها را خودش انجام می‌دهد؛ ساختن محصول، فرستادن بسته و تکمیل سفارش با شماست.
- درگاه پرداخت ایرانی جزو خود ووکامرس نیست و با افزونه‌ی همان درگاه وصل می‌شود؛ انتقال مستقیم بانکی و پرداخت در محل از اول در ووکامرس هست.
خودتان را بسنجید ۸ پرسش، اختیاری؛ نتیجه فقط برای خود شماست.