هوش مصنوعی در بانک و حسابداری
جواب کوتاه
بانک‌ها با هوش مصنوعی عادت‌های خرید شما رو یاد می‌گیرن و تراکنشی که با اون عادت‌ها نمی‌خونه رو مشکوک می‌دونن. توی حسابداری، دسته‌بندی هزینه‌ها، خلاصه‌ی گزارش، حسابرسی پیوسته و مغایرت‌گیری رو آسون‌تر می‌کنه؛ برای فرمول‌نویسی توی فایل جدول هم کمک خوبیه. ولی حساب آخر رو خودتون چک کنید. برای بورس، هیچ ابزاری آینده‌ی قیمت رو مطمئن نمی‌دونه؛ و رباتی که قول سود مطمئن می‌ده، نشونه‌ی کلاهبرداریه.
نقشه‌ی عادت‌های شما
تا حالا بانک بهتون پیام داده «این تراکنش مال شماست؟». چطور فهمید؟ از روی یه نقشه از عادت‌های خرید شما:
شما معمولا از چند جای آشنا، توی ساعت‌های آشنا، با مبلغ‌های آشنا خرید می‌کنید. هوش مصنوعی این عادت‌ها رو یاد می‌گیره؛ و وقتی یه خرید با اون‌ها نمی‌خونه، مثلا ساعت سه صبح توی یه شهر دیگه، می‌پرسه. همون کار پایه‌ی «پیدا کردن چیز غیرعادی» که توی درس کاربردها دیدیم.
این کار تازه نیست. سال ۱۹۸۷ یه بانک برای جلوگیری از استفاده‌ی بی‌اجازه از کارت بانکی، از یه سیستم هوشمند ساده استفاده کرد. سال ۱۹۹۳ یه سیستم دیگه هفته‌ای بیشتر از ۲۰۰ هزار تراکنش رو می‌گشت و توی دو سال ۴۰۰ مورد احتمالی پول‌شویی پیدا کرد. حالا جای این‌ها رو یادگیری ماشین گرفته.
حسابداری و حسابرسی
توی کار حسابداری، این چهار تا رو آسون‌تر می‌کنه:
- دسته‌بندی هزینه‌ها. صدها ردیف خرید رو می‌چینه توی دسته‌ی اجاره، حقوق، مواد، رفت‌وآمد.
- خلاصه‌ی گزارش. یه گزارش پنجاه‌صفحه‌ای رو توی چند خط می‌گه.
- حسابرسی پیوسته. به جای اینکه آخر سال یه‌جا همه‌چیز رو بگردن، هر روز حساب‌ها رو نگاه می‌کنه؛ زمان و ریسک حسابرسی کمتر می‌شه.
- پیدا کردن ردیف عجیب. مثل همون خرید ساعت سه صبح؛ ولی توی حساب‌های شرکت.
ولی یادتون باشه هوش مصنوعی حساب نمی‌کنه، حدس می‌زنه؛ همون که توی درس حساب ساده دیدیم. پس جمع آخر و هر عدد مهم رو خودتون یا با برنامه‌ی حساب چک کنید.
فرمول و مغایرت‌گیری
یه جای خیلی خوب برای شروع، فایل‌های جدوله. مثلا مغایرت‌گیری: دو ستون که باید یکی باشن، و یه ردیف که نیست:
چند تا جمله‌ی آماده: «یه فرمول بنویس که ستون B رو با ستون C مقایسه کنه و ردیف‌هایی که فرق دارن رو علامت بزنه»، یا «این فرمول رو خط به خط برام توضیح بده»، یا «چرا این فرمول خطا می‌ده؟». فرمول رو بگیرید و خود برنامه‌ی جدول حساب کنه؛ این‌جوری حساب رو ماشین حساب کرده، نه حدس هوش مصنوعی.
فقط اسم مشتری‌ها و شماره‌حساب‌ها رو پیش از دادن فایل پاک کنید؛ چرا، توی درس محل کار.
امتیاز وام
بعضی جاها برای دادن وام، با یادگیری ماشین به آدم‌ها امتیاز می‌دن. از روی خریدهاشون، و حتی از روی اینکه فرم رو چطور پر کردن. خوبیش اینه که به کسی که سابقه‌ی کمی داره هم می‌شه امتیاز داد.
ولی خطرش هم هست: اگه داده‌ی آموزش سوگیری داشته باشه، امتیاز هم سوگیری داره. یه نمونه‌ی واقعی از پزشکی: یه الگوریتم پرکاربرد، «هزینه‌ی درمان» رو جای «نیاز به درمان» گذاشته بود، و علیه یه گروه از آدم‌ها سوگیری داشت. توی وام هم ممکنه همین بشه. چراش رو توی درس سوگیری دیدیم.
بورس و ربات سیگنال
خیلی‌ها دنبال هوش مصنوعی‌ای‌ان که بگه فردا قیمت چی بالا می‌ره. صاف بگم: همچین چیزی وجود نداره.
یه نظریه‌ی معروف اقتصاد می‌گه قیمت امروز، همه‌ی خبرهای امروز رو توی خودش داره؛ پس تغییر فردا از خبر تازه‌ی فرداست، و از قبل نمی‌شه دونستش. همه با این نظریه موافق نیستن، ولی هیچ‌کس، نه آدم و نه ماشین، قیمت فردا رو مطمئن نمی‌دونه. یه چت‌بات معمولی حتی قیمت امروز رو هم نمی‌دونه؛ چراش توی درس خبرهای تازه.
پس اگه یه ربات، کانال یا تبلیغ، با هوش مصنوعی قول سود مطمئن داد، این نشونه‌ی کلاهبرداریه؛ مخصوصا اگه یه آدم معروف هم توی تبلیغش باشه. ماجرای این تبلیغ‌ها رو توی درس کلاهبرداری دیدیم.
چی کار کنیم
- پیام «تراکنش مشکوک» رو جدی بگیرید. ولی جواب رو از راه خود بانک بدید، نه از لینک توی پیام.
- برای فرمول و دسته‌بندی، ازش کمک بگیرید. حساب آخر رو خود برنامه‌ی جدول یا خودتون بکنید.
- اسم و شماره‌حساب رو پاک کنید پیش از دادن هر فایل مالی.
- قیمت فردا رو از هیچ ابزاری نپرسید. قول سود مطمئن یعنی کلاهبرداری.
جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.
- بانک عادت‌های شما رو می‌شناسه؛ خرید عجیب رو می‌پرسه.
- دسته‌بندی، خلاصه و مغایرت‌گیری: آره؛ حساب آخر: خودتون.
- امتیاز وام با هوش مصنوعی، ممکنه سوگیری داشته باشه.
- قیمت فردای بورس رو هیچ ابزاری مطمئن نمی‌دونه.
- قول سود مطمئن، نشونه‌ی کلاهبرداریه.
خودتون رو بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.