هوش مصنوعی و کودکان: امن و درست

دوچرخه با چرخ کمکی

وقتی بچه دوچرخه‌سواری یاد می‌گیره، نمی‌گیم «سوار نشو». یه راست هم نمی‌فرستیمش توی خیابون. اولش چرخ کمکی، کلاه ایمنی، توی کوچه، و دست بابا پشت زین:

هوش مصنوعی هم همینه. بچه‌های امروز باهاش بزرگ می‌شن؛ اگه ممنوعش کنیم، ممکنه یواشکی و تنها سراغش برن؛ که بدتره. ولی ول کردنش هم درست نیست. این درس همون چرخ کمکی و کلاه ایمنیه.

هر ابزار قاعده‌ی سنی داره

هر ابزار هوش مصنوعی برای خودش یه قاعده‌ی سنی داره. یه نمونه، قاعده‌ی یه چت‌بات معروف:

یعنی بچه‌ی زیر ۱۳ سال نباید خودش حساب داشته باشه، و نوجوون ۱۳ تا ۱۸ ساله فقط با اجازه‌ی پدر یا مادر. ابزارهای دیگه قاعده‌ی خودشون رو دارن؛ پیش از اینکه بچه با یه ابزار کار کنه، بخش سن رو توی قوانینش بخونید. این قاعده‌ها الکی نیستن: ابزارها برای بزرگ‌ترها ساخته شدن.

با هم کار کنید

اولش، مثل همون دست پشت زین، کنار بچه بشینید. یه صفحه، دو تا آدم:

با هم یه سوال بپرسید، با هم جوابش رو بخونید، و درباره‌ش حرف بزنید: «به نظرت درست گفت؟»، «اینو از کجا بدونیم؟». کامپیوتر یا گوشی رو هم جایی بذارید که همه رفت‌وآمد دارن، مثل هال خونه، نه توی اتاق در بسته. کم‌کم که بزرگ‌تر شد، دستتون رو از پشت زین برمی‌دارید.

چت‌بات دوست نیست

این مهم‌ترین قسمت درسه. چت‌بات مهربون حرف می‌زنه، همیشه هست، و هیچ‌وقت خسته نمی‌شه. برای همین بعضی بچه‌ها و نوجوون‌ها بهش دل می‌بندن:

چند نوجوون ماه‌ها با یه «شخصیت» توی یه سایت چت‌بات، رابطه‌ی عاطفی ساختن و آسیب‌های جدی دیدن. بعدش اون سایت گفت زیر ۱۸ساله‌ها دیگه نمی‌تونن با شخصیت‌ها گفت‌وگو کنن، و سازنده‌ی یه چت‌بات معروف هم گفت برای زیر ۱۸ساله‌ها محدودیت می‌ذاره.

پس از همین اول به بچه بگید: «این یه برنامه‌ست، دوستت نیست. اگه ناراحتی یا یه چیزی اذیتت کرده، با ما حرف بزن.» و خودتون هم جوری باشید که بشه باهاتون حرف زد. چرا چت‌بات جای دوست رو نمی‌گیره؟ توی درس فکر می‌کنه یا می‌فهمه گفتیم.

یاد بدید بسنجه

بچه‌ها زود باور می‌کنن، مخصوصا وقتی جواب با اطمینان گفته بشه. یه بازی ساده برای اینکه یاد بگیرن هوش مصنوعی هم اشتباه می‌کنه:

1. یه سوال بپرسید که جوابش رو خودش خوب می‌دونه. مثلا درباره‌ی شهر خودتون، یا یه کارتونی که خیلی دوستش داره.
2. با هم جواب رو بخونید و غلط‌هاش رو پیدا کنید. هر غلط، یه امتیاز.
3. بپرسید: «پس از کجا بفهمیم کدوم جوابش درسته؟» و با هم توی کتاب یا یه منبع دیگه چکش کنید.

این‌جوری خودش می‌بینه که چت‌بات با اطمینان اشتباه می‌گه؛ همون که توی درس توهم دیدیم.

اسباب‌بازی هوشمند

بعضی عروسک‌ها و اسباب‌بازی‌ها حالا با بچه حرف می‌زنن. صدای بچه رو می‌گیرن و به اینترنت می‌فرستن تا جواب بدن:

چند تا از همین عروسک‌ها، هم به خاطر ضعف امنیتی و هم به خاطر کاری که با صدای ضبط‌شده‌ی بچه‌ها می‌کردن، سر و صدا به پا کردن. پس پیش از خرید ببینید سازنده‌ش کیه، صدا رو کجا می‌فرسته، و آیا می‌شه ضبط شدن رو خاموش کرد.

چند قاعده‌ی خونه

امشب سر شام می‌شه این‌ها رو با هم قرار گذاشت:

1. قاعده‌ی سنی هر ابزار رو رعایت می‌کنیم.
2. اولش با هم کار می‌کنیم، توی هال، نه اتاق در بسته.
3. اسم کامل، مدرسه، نشونی و عکسمون رو به هیچ ابزاری نمی‌دیم. چرا؟ توی درس حریم خصوصی.
4. چت‌بات دوست نیست؛ حرف دل رو به آدم‌ها می‌زنیم.
5. هر جوابی رو باور نمی‌کنیم؛ مهم‌ها رو چک می‌کنیم.
6. اگه یه چیزی اذیتمون کرد، به بزرگ‌ترها می‌گیم، و کسی دعوامون نمی‌کنه.