برندینگ و بازاریابی
جواب کوتاه
برندینگ و بازاریابی، به هم وصلن ولی یکی نیستن. برندینگ، کار ساختن اینه که شما کی هستید: چه قولی میدید، برای چه کسی، و مردم وقتی اسمتون رو میشنون، چه حسی دارن. بازاریابی، طبق تعریف رسمی، کار ساختن، گفتن، رسوندن و مبادلهی چیزهای باارزش برای مشتریهاست؛ یعنی کار رسوندن این خبر و این ارزش، به آدمهای درست. اگه برند صدای یه خواننده باشه، بازاریابی بلندگو و پوستر کنسرتشه. برند، کار بلند و آرومیه که سالها طول میکشه؛ بازاریابی، کارهای کوتاهتر و پشت سر همه، مثل یه کمپین یا یه پیشنهاد فصلی. بازاریابی بدون برند، مثل ریختن آب توی سطل سوراخه: آدمها میان، ولی چیزی نگهشون نمیداره. برند بدون بازاریابی، مثل یه صدای خوبه که کسی نمیشنوه. بهترین حالت، اینه که اول بدونید کی هستید، و بعد، بلند بگید.
صدای خواننده، و بلندگو
یه خواننده رو تصور کنید. صداش، سبکش، آهنگهایی که میخونه، و حسی که به شنونده میده، همه با هم، چیزیان که اون رو از بقیه جدا میکنه. حالا برای اینکه آدمها این صدا رو بشنون، یه چیز دیگه هم لازمه: بلندگو، پوستر کنسرت، پخش آهنگ توی رادیو، و خبر رسوندن به کسایی که این سبک رو دوست دارن.
صدا و سبک، شبیه برنده. بلندگو و پوستر و خبر رسوندن، شبیه بازاریابیه. یه صدای عالی بدون بلندگو، شنیده نمیشه؛ و یه بلندگوی قوی با یه صدای بد، فقط باعث میشه بدی، بلندتر شنیده بشه. توی درس قبل دیدیم برند از لوگو بزرگتره؛ این درس، فرقش رو با بازاریابی میگه.
فرق، در یه جمله
برندینگ، میگه شما کی هستید؛ بازاریابی، این رو به آدمهای درست، میرسونه. یکی، دربارهی هویت و قوله؛ اون یکی، دربارهی رسوندن و دیده شدن. یکی، سوال «چی» و «چرا» رو جواب میده؛ اون یکی، سوال «به کی» و «چطوری».
این جمله، سادهست، ولی خیلی از اشتباهها رو جلوگیری میکنه. مثلا کسی که فکر میکنه با یه کمپین تبلیغاتی بزرگ، «برند میسازه»، در واقع داره بازاریابی میکنه؛ و اگه پشتش برند واقعی نباشه، اون کمپین، چیزی نمیسازه که بمونه.
یادآوری: بازاریابی چیه
طبق تعریف رسمی، بازاریابی، کار و فرایندهای ساختن، گفتن، رسوندن و مبادلهی چیزهاییه که برای مشتریها، شریکها و جامعه، ارزش دارن. یعنی بازاریابی، فقط تبلیغ نیست؛ از فهمیدن نیاز مشتری شروع میشه و تا رسوندن ارزش به دستش، ادامه پیدا میکنه.
توی مسیر بازاریابی از صفر، این تعریف رو کامل باز کردیم. اینجا، فقط همین کافیه: بازاریابی، بیشتر دربارهی «رسوندنه»؛ رسوندن یه چیز باارزش، به آدمهایی که بهش نیاز دارن، از راه درست و در زمان درست.
یادآوری: برندینگ چیه
توی درس اول همین مسیر، دیدیم برند، طبق تعریف رسمی، هر ویژگیایه که کالا یا خدمت یه فروشنده رو از بقیه جدا میکنه؛ و برندینگ، کار آگاهانهی ساختن و نگه داشتن تصویریه که مردم از شما توی ذهن دارن.
پس برندینگ، بیشتر دربارهی «بودنه»؛ اینکه شما چی هستید، چه قولی میدید، و چطوری رفتار میکنید. بازاریابی، این «بودن» رو به گوش آدمها میرسونه. یکی هویت میسازه، اون یکی هویت رو پخش میکنه.
سوالهای هر کدوم
برندینگ، این سوالها رو جواب میده: چرا کار میکنیم؟ برای چه کسیایم؟ چه قولی میدیم؟ چه حسی میخوایم مردم داشته باشن؟ چطوری حرف میزنیم و چه شکلی هستیم؟ جواب این سوالها، معمولا سالها عوض نمیشه.
بازاریابی، این سوالها رو جواب میده: این ماه، به کی پیام بدیم؟ از چه راهی؟ چه پیشنهادی بدیم؟ چقدر هزینه کنیم؟ کدوم کار، بیشترین نتیجه رو داد؟ جواب این سوالها، ممکنه هر ماه، یا حتی هر هفته، عوض بشه.
ریشه و میوه
یه درخت رو در نظر بگیرید. ریشهها، زیر خاکن و دیده نمیشن، ولی همهچیز به اونها وابستهست. میوهها، بالای درختن و همه میبیننشون. برند، شبیه ریشهست؛ آروم و پنهان، ولی پایهی همهچیز. بازاریابی، شبیه میوهست؛ دیدنی و فصلی.
اگه فقط به میوه برسید و ریشه رو فراموش کنید، درخت یه مدت میوه میده، ولی کمکم خشک میشه. اگه فقط به ریشه برسید و هیچوقت میوه نچینید، درخت سالمه، ولی کسی ازش چیزی نمیخوره. هر دو لازمه.
دو ریتم مختلف
برند و بازاریابی، دو ریتم مختلف دارن. برند، با ریتم بلند و آروم ساخته میشه؛ سالها طول میکشه تا یه تصویر روشن توی ذهن مردم جا بیفته. بازاریابی، ریتم کوتاهتری داره؛ یه کمپین چند هفتهای، یه پیشنهاد فصلی، یه پست امروز.
این دو ریتم، باید با هم کار کنن. هر کار کوتاه بازاریابی، باید یه تیکه به همون تصویر بلند برند اضافه کنه، نه اینکه هر بار، یه تصویر تازه بسازه. کمپینی که با برند جور نیست، شاید امروز فروش بیاره، ولی تصویر بلند رو، کمی خراب میکنه.
هل دادن و کشیدن
بازاریابی، معمولا یه کم «هل» میده: پیام رو جلوی آدمها میذاره، تا ببینن و بیان. برند، بیشتر «میکشه»: آدمهایی که از قبل شما رو میشناسن و بهتون اعتماد دارن، خودشون دنبالتون میگردن، بی اینکه کسی هلشون بده.
هر چی برند قویتر باشه، بازاریابی کمتر لازمه هل بده. برای همینه که برندهای قوی، با هزینهی کمتر، مشتری بیشتری پیدا میکنن؛ چون بخشی از کار رو، کشش برند انجام میده. و هر چی برند ضعیفتر باشه، بازاریابی باید سختتر هل بده.
هدف هر کدوم
هدف برندینگ، ساختن یه تصویر روشن، متمایز و قابل اعتماده؛ طوری که وقتی کسی به یه نیاز فکر میکنه، شما یادش بیاید، و حس خوبی داشته باشه. این هدف، به یه عدد مشخص در یه ماه، راحت نمیرسه.
هدف بازاریابی، معمولا مشخصتر و کوتاهتره: این ماه، این تعداد آدم علاقهمند، این مقدار فروش، این تعداد ثبتنام. این هدفها، راحتتر شمرده میشن. ولی اگه فقط هدفهای شمردنی رو دنبال کنید، ممکنه هدف بلند برند رو، فدای عددهای کوتاه کنید.
چطوری سنجیده میشن
بازاریابی رو معمولا با عددهای مستقیم میسنجن: چند نفر آگهی رو دیدن، چند نفر کلیک کردن، چند نفر خریدن، و هر مشتری، چقدر هزینه داشت. این عددها، سریع به دست میان و کمک میکنن کارهای بد، زود کنار گذاشته بشن.
برند رو سختتر میشه سنجید، ولی ممکنه: چند نفر اسم شما رو مستقیم جستجو میکنن؛ چند درصد مشتریها، دوباره میان؛ چند نفر، شما رو به بقیه معرفی میکنن؛ و وقتی از آدمها میپرسید دربارهی شما چی فکر میکنن، جوابها چقدر شبیه همن. درس «سنجیدن برند» این مسیر، کامل دربارهی همینه.
دو سر یه پل
برند و بازاریابی، مثل دو سر یه پلن. یه طرف، کسبوکاره با همهی قولها و ارزشهاش؛ طرف دیگه، مشتریان با نیازهاشون. برند، این طرف پل رو محکم میکنه؛ بازاریابی، آدمها رو از اون طرف، به این طرف میاره.
اگه پل، فقط یه طرف محکم داشته باشه، کسی نمیتونه ازش رد بشه. برند قوی بی بازاریابی، یعنی یه طرف محکم، ولی کسی خبر نداره پل اینجاست. بازاریابی قوی بی برند، یعنی آدمها راه میفتن، ولی اون طرف، چیزی محکمی نیست که روش وایستن.
قول برند، و تبلیغ بازاریابی
برند، یه قول میده؛ مثلا «ما همیشه سر وقت تحویل میدیم». بازاریابی، این قول رو بلند میگه؛ توی آگهی، توی پست، روی تابلو. ولی اگه بازاریابی، قولی بده که برند نمیتونه نگهش داره، مشتری، اولین بار که بیاد، ناامید میشه.
یه قانون ساده: بازاریابی، هیچوقت نباید بیشتر از چیزی که برند واقعا انجام میده، قول بده. اگه قول برند «سر وقت» ـه، آگهی نباید بگه «یه ساعته»، مگه اینکه واقعا همیشه یه ساعته باشه. قول بزرگتر از رفتار، اعتماد رو خراب میکنه.
بازاریابی بی برند: سطل سوراخ
بازاریابی بدون برند، مثل ریختن آب توی یه سطل سوراخه. شما پول میدید، آگهی میذارید، و آدمها میان. ولی چون چیزی نیست که اونها رو نگه داره، یه بار میخرن و میرن، و دفعهی بعد، دوباره باید پول بدید تا آدم تازه بیارید.
برند، همون کف سالم سطله: آدمهایی که میان، به خاطر تجربهی خوب، میمونن و دوباره برمیگردن، و به بقیه هم میگن. با یه سطل سالم، هر قطرهی آبی که میریزید، جمع میشه؛ با یه سطل سوراخ، فقط دارید هزینه میکنید.
برند بی بازاریابی: صدایی که شنیده نمیشه
برعکسش هم هست: خیلی از کسبوکارهای خوب، کار درست و رفتار عالی دارن، ولی کسی خبر نداره. فکر میکنن «کار خوب، خودش تبلیغ خودشه»، و این تا حدی درسته؛ حرف آدمها، کمکم پخش میشه. ولی خیلی آروم.
برند خوب بی بازاریابی، مثل یه رستوران عالی توی یه کوچهی پنهونه: کسایی که پیداش میکنن، عاشقش میشن، ولی تعدادشون کمه. یه کم بازاریابی درست، یعنی یه تابلوی ساده سر کوچه، میتونه این صدای خوب رو، به گوش خیلی بیشتری برسونه.
اول کدوم رو بسازیم
جواب کوتاه: اول، پایهی برند؛ بعد، بازاریابی. یعنی اول بدونید کی هستید، برای کی، و چه قولی میدید؛ بعد شروع کنید به گفتنش. این، لازم نیست ماهها طول بکشه؛ برای یه کسبوکار کوچیک، یه برگهی یکصفحهای، توی یه روز، کافیه.
ولی این به این معنی نیست که تا برند کامل نشد، هیچ بازاریابیای نکنید. برند، در کنار کار ساخته میشه. بهترین راه، اینه که با یه پایهی سادهی برند شروع کنید، بازاریابی کنید، از مشتریها یاد بگیرید، و برند رو کمکم، دقیقتر کنید.
توی کسبوکار کوچیک
توی یه کسبوکار کوچیک، معمولا یه نفر، هم برند رو میسازه و هم بازاریابی رو انجام میده. این، یه مزیت بزرگه: حرف و رفتار، راحتتر یکی میشن، چون از یه ذهن میان. مشکل، فقط وقته؛ آدم، بین کار روزانه و ساختن برند و بازاریابی، گم میشه.
یه راه ساده: هر هفته، یه ساعت برای برند بذارید، مثلا اینکه یه قول رو بهتر نگه دارید یا یه جای ظاهر رو یکسان کنید؛ و یه ساعت برای بازاریابی، مثلا یه پست یا یه پیام به مشتریهای قدیمی. این دو ساعت، توی یه سال، خیلی چیز میسازه.
کمپین، با برند جور باشه
Campaign، یعنی کمپین، یه مجموعه کار بازاریابی برای یه هدف مشخص، در یه زمان مشخصه؛ مثلا یه فروش ویژهی آخر سال. کمپین خوب، علاوه بر هدف کوتاهش، با برند هم جوره: همون لحن، همون ظاهر، همون قول.
کمپینی که برای جلب توجه، کاری کاملا برخلاف برند بکنه، مثلا یه برند آروم و جدی، یهو با شوخیهای تند تبلیغ کنه، شاید توجه جلب کنه، ولی مشتریهای قدیمی رو گیج میکنه و تصویر برند رو، به هم میریزه.
تخفیف، و برند
تخفیف، یکی از رایجترین ابزارهای بازاریابیه، و گاهی خیلی هم کار میکنه. ولی تخفیف زیاد و همیشگی، روی برند اثر داره: آدمها یاد میگیرن که قیمت واقعی شما، همون قیمت با تخفیفه، و دیگه بدون تخفیف، نمیخرن.
اگه برند شما، «کیفیت» ـه، تخفیفهای پشت سر هم، این تصویر رو ضعیف میکنه. اگه برند شما، «ارزون» ـه، شاید تخفیف، جزو برندتون باشه. پس پیش از هر تخفیف، بپرسید: این کار، با چیزی که میخوام مردم دربارهم فکر کنن، جوره؟
بازاریابی، جای تمرین یکسانی
هر کار بازاریابی، یه فرصته که برند، یه بار دیگه، به همون شکل، دیده بشه. اگه هر آگهی، با یه رنگ و یه لحن و یه قول تازه ساخته بشه، هیچکدوم، به هم وصل نمیشن، و آخرش، هیچ تصویر روشنی ساخته نمیشه.
برعکس، اگه همهی کارهای بازاریابی، با یه رنگ، یه لحن و یه قول ساخته بشن، هر کدوم، اثر قبلی رو قویتر میکنه. اینجاست که برند و بازاریابی، واقعا با هم کار میکنن: برند، قانونها رو میده، و بازاریابی، این قانونها رو، بارها و بارها، تکرار میکنه.
وقتی با هم دعوا دارن
توی شرکتهای بزرگتر، گاهی یه اختلاف آشنا پیش میاد: تیم بازاریابی، میخواد همین ماه فروش بیشتر بشه، و حاضره تخفیف بزرگ بده یا پیام تندی بنویسه؛ تیم برند، نگرانه که این کارها، تصویر بلند رو خراب کنه.
هیچکدوم کاملا درست یا غلط نیستن. راه حل، معمولا یه قانون مشترکه: کارهای کوتاه، تا وقتی با قول و لحن برند جورن، آزادن؛ و هر کاری که برخلاف برند باشه، باید یه دلیل خیلی قوی داشته باشه. یه دفترچهی برند ساده، این بحثها رو کوتاه میکنه.
یه تیم، نه دو رقیب
بهترین حالت، اینه که برند و بازاریابی، یه تیم باشن با یه هدف: آدمهای درست، با یه تصویر درست، به کسبوکار برسن و بمونن. برند، به بازاریابی میگه چی بگه و چطوری؛ بازاریابی، به برند میگه آدمها واقعا چی میگن و چی دوست دارن.
این حرف آخر، خیلی مهمه. بازاریابی، به خاطر اینکه هر روز با بازار و مشتری کار میکنه، بهترین منبع اطلاعات برای برنده. اگه مشتریها، چیزی دربارهی شما میگن که با تصویر دلخواه شما فرق داره، بازاریابی، اولین جاییه که این رو میفهمه.
پول رو کجا خرج کنیم
یه سوال رایج اینه که پول کم رو، برای برند خرج کنیم یا برای بازاریابی. جواب، به اینکه کجای راه هستید بستگی داره. اول کار، بیشتر پول برند، باید خرج درست کردن تجربه بشه: کیفیت، سرعت، و رفتار؛ نه طراحی گرون.
بعد، وقتی تجربه خوب شد، پول بازاریابی، معنی پیدا میکنه؛ چون هر کسی که میاد، احتمال داره بمونه. خرج کردن برای بازاریابی، وقتی تجربه هنوز خوب نیست، یعنی آدمهای بیشتری رو، به یه تجربهی بد دعوت کردن.
شغلهای هر کدوم
توی شرکتهای بزرگتر، این دو کار، شغلهای جدا دارن. Brand Manager، یعنی مدیر برند، مسئول اینه که تصویر برند، درست ساخته و نگه داشته بشه. Marketing Manager، یعنی مدیر بازاریابی، مسئول اینه که آدمهای درست، از راههای درست، به کسبوکار برسن.
طراحها و نویسندهها، معمولا برای هر دو کار میکنن. ولی یادتون باشه: توی هر کسبوکاری، هر کسی که با مشتری سر و کار داره، یه تیکه از برند رو میسازه؛ از کسی که تلفن رو جواب میده، تا کسی که بسته رو میرسونه.
وقتی همهی کار، با یه نفره
اگه کسبوکار شما، فقط خودتونید، یه نکتهی ساده کمک میکنه: کلاهها رو جدا کنید. یه وقت، کلاه برند رو سرتون بذارید و فکر کنید: «من کی هستم، و چه قولی میدم؟» یه وقت دیگه، کلاه بازاریابی رو، و فکر کنید: «این هفته، این قول رو به کی، و چطوری بگم؟»
اگه این دو فکر، با هم قاطی بشن، معمولا بازاریابی برنده میشه، چون فوریتره؛ و برند، فراموش میشه. جدا کردن وقتشون، حتی اگه کم باشه، کمک میکنه هر دو، رشد کنن.
تبلیغ کجای این ماجراست
Advertising، یعنی تبلیغ، فقط یه تیکه از بازاریابیه؛ تیکهای که برای دیده شدن، پول میدید. تبلیغ، میتونه به برند کمک کنه، اگه با برند جور باشه و بارها تکرار بشه؛ ولی خودش، برند نمیسازه.
توی درس بازاریابی فقط تبلیغ نیست، این فرق رو کامل دیدیم. اینجا فقط همین: تبلیغ، بلندترین بلندگوی بازاریابیه؛ و هر چی بلندگو بلندتر باشه، مهمتره که صدای پشتش، یعنی برند، خوب باشه.
محتوا، بین این دو
Content، یعنی محتوا، مثل یه نوشتهی آموزشی، یه ویدیوی کوتاه، یا یه داستان راست از کار، جاییه که برند و بازاریابی، تقریبا یکی میشن. محتوا، از یه طرف، آدمها رو جذب میکنه، که کار بازاریابیه؛ و از طرف دیگه، صدا و ارزشهای شما رو نشون میده، که کار برندینگه.
برای کسبوکار کوچیک، محتوای راست و بهدردبخور، معمولا ارزونترین راهیه که هم برند بسازه، هم مشتری بیاره. مسیر «تولید محتوا» کتابخونه، کامل دربارهی همینه.
حرف مشتری، هر دو کار رو میکنه
وقتی یه مشتری راضی، شما رو به دوستش معرفی میکنه، همزمان دو کار انجام میشه: یه آدم تازه، با شما آشنا میشه، که کار بازاریابیه؛ و یه تصویر خوب، از دهن یه آدم قابل اعتماد، منتقل میشه، که کار برندینگه.
این، قویترین شکل همکاری برند و بازاریابیه؛ و نکتهی جالبش اینه که هیچ هزینهی مستقیمی نداره. فقط یه شرط داره: تجربهی مشتری، اونقدر خوب باشه که بخواد دربارهش حرف بزنه.
چند واژه
Brand Awareness، یعنی آگاهی از برند: چند نفر شما رو میشناسن؛ بازاریابی، معمولا این رو بالا میبره. Brand Equity، یعنی ارزش برند: اون ارزش اضافهای که فقط به خاطر اسم و تصویر شما، به کالا یا خدمتتون اضافه میشه؛ برندینگ، این رو میسازه.
Performance Marketing، یعنی بازاریابی عملکردی: بازاریابیای که فقط با نتیجهی مستقیم، مثل کلیک یا خرید، سنجیده میشه. Brand Marketing، یعنی بازاریابی برند: بازاریابیای که هدفش، ساختن تصویر و آگاهیه، نه فروش فوری. بیشتر کسبوکارها، ترکیبی از هر دو رو لازم دارن.
جواب کوتاه
اگه کسی پرسید «فرق برندینگ و بازاریابی چیه»:
برندینگ، میسازه که شما کی هستید: قول، ارزشها، ظاهر، لحن و رفتار؛ کاری بلند و آروم. بازاریابی، این رو با کارهای کوتاهتر، مثل کمپین و پیشنهاد و پست، به آدمهای درست میرسونه. بازاریابی بی برند، سطل سوراخه؛ برند بی بازاریابی، صدای ناشنیده. اول بدونید کی هستید، بعد بلند بگید.
چند باور رایج
- «برندینگ و بازاریابی یکیان.» یکی هویت میسازه، یکی میرسونه.
- «با کمپین بزرگ، برند ساخته میشه.» کمپین، فقط بلندگوئه.
- «کار خوب، تبلیغ لازم نداره.» داره، ولی آروم پخش میشه.
- «برند رو نمیشه سنجید.» سختتره، ولی ممکنه.
- «تخفیف همیشه خوبه.» زیادش، تصویر برند رو ضعیف میکنه.
یه مثال
یه فروشگاه اینترنتی لوازم خونه، هر ماه پول زیادی برای آگهی میداد. آدمهای زیادی میومدن و یه بار میخریدن، ولی تقریبا هیچکس، دوباره نمیاومد. هر ماه، باید از اول، برای آدم تازه پول میداد.
صاحبش، یه ماه آگهی رو کم کرد و به جاش، از مشتریهای قبلی پرسید چرا برنگشتن. بیشترشون گفتن بستهها دیر میرسید، و کسی جواب پیامها رو نمیداد. اول، این دو تا رو درست کرد، و یه قول ساده روی سایت گذاشت: «جواب پیام، همون روز». بعد، دوباره آگهی رو شروع کرد. این بار، با همون پول، مشتریهای بیشتری موندن و برگشتن؛ سطل، دیگه سوراخ نبود.
تمرین امروز
امروز، برند و بازاریابی کسبوکار خودتون، یا یه کسبوکاری که میشناسید رو، جدا کنید.
- یه جمله بنویسید: ما کی هستیم و چه قولی میدیم؛ این، برنده.
- سه کار بازاریابی که این ماه انجام شده رو بنویسید.
- کنار هر کار، بنویسید با اون قول جوره یا نه.
- ببینید سطلتون سوراخ داره یا نه: مشتریها برمیگردن؟
- یه کار برای کف سطل، و یه کار برای بلندگو، بنویسید.
درس بعدی، میگه چرا برند مهمه.
جمعبندی. آنچه از این درس با خودتان میبرید.
- برندینگ میگه شما کی هستید؛ بازاریابی، خبرش رو به آدمهای درست میرسونه.
- برند، بلند و آرومه؛ بازاریابی، کوتاهتر و پشت سر هم.
- بازاریابی بی برند، سطل سوراخه؛ برند بی بازاریابی، صدای ناشنیده.
- برند، قول میده؛ بازاریابی، اون قول رو بلند میگه.
- اول بدونید کی هستید، بعد بلند بگید.
خودتون رو بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو میبینید: چند تا درست، چند تا نادرست.
شبکههای اجتماعی، جای هر دو
شبکههای اجتماعی، جاییه که برند و بازاریابی، خیلی به هم نزدیک میشن. هر پست، یه کار بازاریابیه، چون خبری رو به آدمها میرسونه؛ و همزمان، یه کار برندینگه، چون لحن و ظاهر و ارزشهای شما رو نشون میده.
برای همین، پیجهایی که فقط آگهی پشت آگهی میذارن، معمولا آدمها رو خسته میکنن. پیجهایی که بیشتر پستهاشون، چیزی باارزش، یه داستان راست، یا یه نگاه پشت صحنهست، و گاهی هم یه پیشنهاد فروش، هم برند میسازن، و هم فروش میارن.