ارزش مشتری در طول زمان
جواب کوتاه
ارزش مشتری در طول زمان، یعنی کل چیزی که یه مشتری، در همهی مدتی که با شما میمونه، برای کسبوکار میاره؛ نه فقط پول یه خرید. به انگلیسی بهش Customer Lifetime Value، یعنی ارزش طول عمر مشتری، و به کوتاهی CLV یا LTV میگن. سادهترین راه حسابش، یه ضربه: میانگین هر خرید، ضرب در چند بار خرید در سال، ضرب در چند سال که مشتری میمونه. اگه بخواید دقیقتر باشید، به جای مبلغ خرید، سود هر خرید رو بذارید. این عدد، یه چیز مهم رو نشون میده: مشتریای که هر روز یه نون ساده میخره، اگه سالها بمونه، از مشتریای که یه بار یه خرید بزرگ میکنه و دیگه نمیاد، خیلی بیشتر میارزه. پس هر مشتری رو، یه رابطهی بلند ببینید؛ و برای نگه داشتنش، همونقدر حوصله بذارید که برای پیدا کردنش.
یه نون، هر صبح
یه نونوایی رو در نظر بگیرید. یه مشتری، هر صبح، یه نون میخره. اگه فقط به همین یه خرید نگاه کنید، چیز زیادی نیست؛ شاید نونوا، حتی حوصله نکنه سلامش رو با لبخند جواب بده. ولی همین آدم، اگه ده سال، هر صبح بیاد، هزاران نون خریده.
حالا فرض کنید یه روز، به خاطر یه برخورد سرد، این مشتری بره نونوایی بغلی. نونوا، فکر میکنه فقط یه نون از دست داده؛ در حالی که هزاران نون از دست داده. این درس، دربارهی همین نگاهه: مشتری رو، یه عمر خرید ببینید، نه یه خرید. توی درس قبل دیدیم مشتریمداری چیه؛ اینجا، دلیل عددیش رو میبینیم.
در یه جمله
ارزش مشتری در طول زمان، یعنی کل چیزی که یه مشتری، در همهی مدتی که با شماست، برای کسبوکار میاره؛ نه فقط پول یه خرید.
این نگاه، یه تغییر ساده ولی مهم میده: به جای اینکه بپرسید «این مشتری، امروز چقدر خرید کرد؟»، میپرسید «این مشتری، اگه بمونه، در کل چقدر برای ما ارزش داره؟». جواب سوال دوم، معمولا خیلی بزرگتر از سوال اوله، و همین، طرز رفتار با مشتری رو عوض میکنه.
CLV یعنی چی
به انگلیسی، به این عدد Customer Lifetime Value، یعنی ارزش طول عمر مشتری، میگن؛ و به کوتاهی CLV. بعضی جاها، بهش LTV هم میگن، که کوتاهشدهی Lifetime Value، یعنی ارزش طول عمره. هر دو، یه معنی دارن.
«طول عمر» اینجا، یعنی طول عمر رابطهی مشتری با شما، نه عمر خود آدم. مشتریای که دو سال با شماست و بعد میره، طول عمرش برای شما، دو ساله. هدف، طولانیتر کردن همین عمره.
یه ضرب ساده
سادهترین راه حساب کردن ارزش مشتری در طول زمان، یه ضرب سهتاییه: میانگین مبلغ هر خرید، ضرب در تعداد خرید در یه سال، ضرب در تعداد سالهایی که مشتری، معمولا میمونه.
لازم نیست این عددها دقیق باشن. یه حدس منطقی، از روی دفترچهی فروش، کافیه. هدف، رسیدن به یه عدد کامل و بیخطا نیست؛ هدف، اینه که یه تصویر کلی داشته باشید که یه مشتری، در کل، چقدر میارزه.
یه مثال با عددهای فرضی
فرض کنید یه کافه دارید، و یه مشتری معمولی، هر بار حدود صد هزار تومن خرج میکنه. هفتهای یه بار میاد، یعنی سالی حدود پنجاه بار. و مشتریهاتون، معمولا حدود سه سال میمونن. این عددها، فقط برای مثالن؛ عددهای خودتون رو از دفترچهی خودتون دربیارید.
حالا ضرب کنید: صد هزار تومن، ضرب در پنجاه، میشه پنج میلیون تومن در سال. ضرب در سه سال، میشه پونزده میلیون تومن. یعنی هر مشتری معمولی این کافه، در کل، حدود پونزده میلیون تومن خرید میکنه؛ نه صد هزار تومن.
سود، نه فقط فروش
عددی که توی مثال به دست اومد، کل خرید بود؛ ولی همهی این پول، سود شما نیست. بخشی از هر خرید، هزینهی مواد، اجاره، حقوق و بقیهست. اگه بخواید دقیقتر حساب کنید، به جای مبلغ خرید، سود هر خرید رو بذارید.
مثلا اگه از هر صد هزار تومن خرید، حدود سی هزار تومن سود میمونه، ارزش مشتری در طول زمان، از نظر سود، حدود یکسوم همون عدد میشه. این عدد دوم، برای تصمیمهای پولی، مثل اینکه چقدر برای پیدا کردن مشتری خرج کنید، مهمتره.
مهمترین عدد: چند سال
از سه عدد اون ضرب، معمولا عدد «چند سال» از همه مهمتره؛ و بیشتر از همه، دست شماست. مبلغ هر خرید و تعداد خرید در سال، تا حدی به نیاز مشتری بستگی داره؛ ولی اینکه مشتری چند سال بمونه، تقریبا کاملا به تجربهای بستگی داره که شما براش میسازید.
اگه توی مثال کافه، مشتریها به جای سه سال، پنج سال بمونن، ارزش هر مشتری، تقریبا دوبرابر میشه؛ بی اینکه یه تومن به قیمتها اضافه کنید. برای همین، ارتباط با مشتری، یکی از بهصرفهترین راههای رشد کسبوکاره.
مشتری ماندگار، معمولا بیشتر میخره
مشتریای که میمونه، معمولا با گذشت زمان، بیشتر هم میخره. چون بیشتر بهتون اعتماد پیدا کرده، کارهای دیگهای هم که انجام میدید رو امتحان میکنه، و کمتر به رقیبها سر میزنه.
مثلا مشتریای که اول فقط قهوه میخرید، بعد از یه مدت، شیرینی هم میخره، و بعد، برای جشن تولد دوستش، کیک سفارش میده. هیچکدوم از این خریدهای تازه، بدون اعتمادی که در طول زمان ساخته شده، اتفاق نمیافتاد.
خرید کوچیک، ولی ماندگار
این نگاه، یه درس مهم داره: مشتریهایی که خریدهای کوچیک میکنن رو، دستکم نگیرید. مشتریای که هر هفته یه چیز کوچیک میخره و سالها میمونه، ممکنه در کل، از مشتریای که یه بار یه خرید بزرگ کرده، خیلی بیشتر بیارزه.
خیلی از کسبوکارها، مشتری بزرگ رو خیلی تحویل میگیرن و مشتری کوچیک رو، نه. ولی مشتری کوچیک ماندگار، معمولا پایهی ثابت درآمده؛ مثل آبی که آروم، ولی همیشه، توی حوض میریزه.
خرید بزرگ، ولی یهباره
خریدهای بزرگ یهباره، البته خوبن؛ ولی اگه کسبوکار شما فقط روی اینها حساب کنه، همیشه باید دنبال مشتری تازه باشه. و هر بار که یه مشتری بزرگ تموم شد، باید از صفر، یکی دیگه پیدا کنید.
حتی توی کسبوکارهایی که خرید طبیعتا یهبارهست، مثل فروش خونه یا ماشین، ارزش مشتری در طول زمان، صفر نیست. مشتری راضی، چند سال بعد، دوباره میاد، یا کسی رو معرفی میکنه. پس حتی اینجا هم، رابطه، ارزش داره.
درخت، نه یه میوه
یه راه خوب برای فکر کردن به مشتری، اینه که اون رو یه درخت ببینید، نه یه میوه. اگه فقط میوه رو بچینید و به درخت نرسید، یه بار میوه دارید. اگه به درخت برسید، سالها، میوه میده.
رسیدن به درخت، یعنی کارهایی که امروز پولی نمیارن، ولی رابطه رو زنده نگه میدارن: جواب دادن به یه سوال بیخرید، حل یه مشکل کوچیک بیمنت، یا یه پیام کوتاه بعد از خرید. این کارها، شبیه آب دادن به درختن.
مشتری، مشتری میاره
ارزش یه مشتری، فقط خریدهای خودش نیست. مشتری راضی، دوست و آشناش رو هم معرفی میکنه؛ و هر کدوم از اونها، خودشون یه ارزش طول عمر دارن. این، معمولا توی اون ضرب ساده دیده نمیشه، ولی خیلی واقعیه.
برای همین، ارزش واقعی یه مشتری راضی، معمولا از عددی که حساب کردید، بیشتره. و برعکس، یه مشتری ناراضی، فقط خریدهای خودش رو نمیبره؛ ممکنه چند نفر دیگه رو هم، از اومدن پشیمون کنه.
پیدا کردن مشتری تازه، چقدر خرج داره
برای پیدا کردن هر مشتری تازه، یه هزینهای میکنید: آگهی، تخفیف خرید اول، وقتی که صرف توضیح و جواب دادن میشه. به این، Customer Acquisition Cost، یعنی هزینهی جذب مشتری، و به کوتاهی CAC میگن.
مقایسهی این دو عدد، خیلی روشنکنندهست. اگه هزینهی پیدا کردن یه مشتری، از سودی که در کل عمرش میاره، بیشتر باشه، دارید ضرر میکنید؛ حتی اگه فروش زیاد به نظر بیاد. ولی اگه کمتر باشه، و مشتری بمونه، هر مشتری تازه، یه سرمایهگذاری خوبه.
برای پیدا کردن مشتری، چقدر منطقیه
وقتی ارزش مشتری در طول زمان رو میدونید، میتونید منطقیتر تصمیم بگیرید که برای پیدا کردن هر مشتری، چقدر خرج کنید. اگه هر مشتری، در کل، سود زیادی میاره، منطقیه برای پیدا کردنش هم، بیشتر خرج کنید.
مثلا یه کسبوکار، شاید فکر کنه تخفیف بزرگ خرید اول، ضرره؛ چون همون خرید، سودی نداره. ولی اگه بدونه مشتریهایی که با این تخفیف میان، معمولا سالها میمونن، این تخفیف، دیگه ضرر نیست؛ یه سرمایهگذاریه. ولی فقط به شرطی که واقعا بمونن.
از دست دادن یه مشتری، چقدر گرونه
وقتی یه مشتری میره، فقط یه خرید از دست نمیره؛ همهی خریدهایی که میتونست توی سالهای آینده بکنه، از دست میرن. به رفتن مشتریها، Churn، یعنی ریزش مشتری، میگن. هر چی ریزش کمتر باشه، عمر مشتریها بیشتره.
این نگاه، کمک میکنه برای نگه داشتن مشتری، تصمیمهای بهتری بگیرید. مثلا، پس دادن پول یه سفارش خراب، شاید امروز یه هزینه باشه؛ ولی اگه باعث بشه مشتری بمونه، در مقایسه با از دست دادن همهی خریدهای آیندهش، خیلی ارزونتره.
شکایت، با این نگاه
وقتی یه مشتری شکایت میکنه، اگه فقط به همون یه سفارش فکر کنید، شاید وسوسه بشید که بحث کنید یا کوتاه نیاید. ولی اگه ارزش اون مشتری در طول زمان رو به یاد بیارید، معمولا راحتتر تصمیم میگیرید که مشکلش رو، سریع و سخاوتمندانه حل کنید.
این، به این معنی نیست که هر خواستهای رو قبول کنید. یعنی پیش از تصمیم، بپرسید: «اگه این مشتری رو از دست بدیم، در کل، چقدر از دست دادیم؟». این سوال، خیلی از بحثهای بیفایده رو کوتاه میکنه.
یه جبران خوب، عمر مشتری رو بلندتر میکنه
مشتریای که یه مشکل داشته و دیده که شما، سریع و بیمنت جبران کردید، معمولا از قبل وفادارتر میشه. چون حالا میدونه اگه دوباره مشکلی پیش بیاد، تنها نیست. یه جبران خوب، میتونه عمر رابطه رو، سالها بلندتر کنه.
یه جبران بد، یعنی بحث، تاخیر، یا جبرانی که با منت انجام بشه، معمولا آخرین برخورد مشتری با شماست. پس لحظهی مشکل، لحظهی خیلی مهمیه؛ نه فقط برای حل یه سفارش، بلکه برای تعیین طول عمر کل رابطه.
همهی مشتریها، یه اندازه نیستن
ارزش طول عمر، برای همهی مشتریها یکی نیست. بعضیها، زیاد و سالها میخرن؛ بعضیها، کم و کوتاه. اگه مشتریهاتون رو بر اساس این عدد، به چند گروه تقسیم کنید، میفهمید کدوم گروه، برای کسبوکار، مهمتره، و از کجا بیشتر میان.
این، به این معنی نیست که با مشتری کمارزشتر، بد رفتار کنید؛ همه باید احترام ببینن. ولی وقتی میخواید برای چیزی، مثل یه برنامهی وفاداری یا یه آگهی، هزینه کنید، بهتره بدونید کدوم گروه، بیشترین ارزش رو داره، و آدمهای شبیه اونها رو، کجا میشه پیدا کرد.
ارزش مشتری، فقط پول نیست
عدد ارزش طول عمر، مفیده؛ ولی یه مشتری، چیزهای دیگهای هم برای کسبوکار میاره که توی عدد نمیاد: نظری که کمک میکنه کار بهتر بشه، معرفی که مشتری تازه میاره، و حرف خوبی که برند رو قویتر میکنه.
برای همین، بهتره این عدد رو یه راهنما ببینید، نه کل حقیقت. یه مشتری که کم خرید میکنه، ولی همیشه نظرهای دقیق و بهدردبخور میده، یا کلی آدم رو معرفی کرده، ممکنه از عدد خودش، خیلی باارزشتر باشه.
با عددها، با احتیاط
این عدد، یه حدسه، نه یه حقیقت دقیق. چون بر اساس گذشته حساب میشه، و آینده همیشه مثل گذشته نیست. اگه بازار عوض بشه، یا رقیب تازهای بیاد، ممکنه مشتریها کمتر بمونن یا کمتر بخرن.
برای همین، هر چند وقت یه بار، دوباره حسابش کنید، و هیچوقت، همهی تصمیمهای بزرگ رو، فقط بر اساس یه عدد نگیرید. این عدد، یه چراغه که راه رو کمی روشن میکنه، نه یه نقشهی کامل.
برای کسبوکار کوچیک
برای کسبوکار کوچیک، لازم نیست این عدد رو با جدولهای پیچیده حساب کنید. یه حساب سرانگشتی کافیه: یه مشتری معمولی، هر بار حدود چقدر خرج میکنه، چند بار در سال میاد، و معمولا چند سال میمونه. همین سه عدد رو، یه بار، روی یه برگه بنویسید.
بعد، هر وقت میخواید دربارهی یه مشتری ناراضی، یه تخفیف، یا یه هزینه برای نگه داشتن مشتری تصمیم بگیرید، به اون برگه نگاه کنید. همین یه برگه، خیلی از تصمیمهاتون رو، منطقیتر میکنه.
توی فروشگاه آنلاین
توی فروشگاه آنلاین، حساب این عدد، معمولا آسونتره؛ چون همهی سفارشها، ثبت شدهان. میشه دید هر مشتری، چند بار خرید کرده، هر بار چقدر، و از اولین خرید تا آخرین خرید، چقدر گذشته.
یه نکتهی مهم توی فروشگاه آنلاین: خیلی از مشتریها، بعد از خرید اول، دیگه برنمیگردن. اگه بتونید فقط درصد کمی از اینها رو به خرید دوم برسونید، مثلا با یه تجربهی خوب و یه پیام بهموقع، ارزش متوسط مشتریهاتون، خیلی بالا میره.
کسبوکارهای اشتراکی
توی کسبوکارهایی که مشتری، هر ماه یا هر سال، یه مبلغ ثابت میده، مثل باشگاه، آموزشگاه یا یه سرویس آنلاین، ارزش طول عمر، خیلی روشن دیده میشه: مبلغ هر ماه، ضرب در چند ماه که مشتری میمونه.
اینجا، هر ماهی که مشتری بیشتر میمونه، مستقیم، به ارزشش اضافه میکنه. برای همین، این کسبوکارها، خیلی به ریزش مشتری حساسن؛ و بهترینهاشون، به جای اینکه فقط دنبال عضو تازه باشن، روی نگه داشتن عضوهای فعلی، کار میکنن.
چطوری این عدد رو بالا ببریم
سه راه اصلی برای بالا بردن ارزش مشتری در طول زمان هست، که هر کدوم، یکی از سه عدد اون ضرب رو بالا میبره. اول: کاری کنید مشتریها بیشتر بمونن؛ با تجربهی خوب، جواب سریع و حل مشکل. دوم: کاری کنید بیشتر بیان؛ با یادآوری بهموقع و دلیل خوب برای برگشتن.
سوم: کاری کنید هر بار، کمی بیشتر بخرن؛ ولی فقط با پیشنهاد چیزی که واقعا به کارشون میاد، نه با فشار. از این سه، اولی معمولا از همه مهمتره، و از همه، بیشتر دست شماست.
خطر این نگاه
این نگاه، اگه بد استفاده بشه، میتونه خطرناک باشه. بعضی کسبوکارها، با دونستن ارزش مشتری، سعی میکنن به هر قیمتی، مشتری رو نگه دارن: لغو اشتراک رو سخت میکنن، هزینههای پنهان میذارن، یا مشتری رو با قرارداد، گیر میندازن.
این کارها، شاید کوتاهمدت، عدد رو بالا ببرن؛ ولی اعتماد رو خراب میکنن و مشتری، اولین فرصت، با عصبانیت میره و به همه هم میگه. نگه داشتن درست، یعنی مشتری بمونه چون میخواد، نه چون نمیتونه بره.
یه فروش، یا سالها
هر بار که بین سود یه فروش و رضایت مشتری گیر کردید، این ترازو رو تصور کنید: یه طرف، سود همین یه فروش؛ طرف دیگه، همهی خریدهایی که این مشتری، در سالهای آینده میتونه بکنه، بهعلاوهی آدمهایی که ممکنه معرفی کنه.
تقریبا همیشه، طرف دوم سنگینتره. این ترازو، به این معنی نیست که همیشه ضرر کنید؛ یعنی وقتی بین این دو، انتخاب میکنید، یادتون باشه طرف دوم، معمولا خیلی بزرگتر از اونیه که به چشم میاد.
عددها رو از کجا بیاریم
برای این حساب، سه منبع ساده دارید. اول، دفتر فروش یا فاکتورها: نشون میده هر خرید چقدره و هر چند وقت یه بار تکرار میشه. دوم، دفترچهی مشتریها، که توی درس اول ساختیم: نشون میده هر مشتری، از کی شروع کرده و آخرین بار کی اومده. سوم، حافظهی خودتون و کارکنان: کدوم مشتریها رو سالهاست میشناسید.
اگه هیچکدوم از اینها رو ندارید، از امروز شروع کنید به نوشتن. بعد از چند ماه، عددهای واقعی خودتون رو دارید؛ تا اون موقع، یه حدس منطقی، از هیچی بهتره. مهم اینه که یه بار، این عدد رو جلوی چشمتون بذارید.
این عدد رو به همه نشون بدید
این عدد، فقط برای صاحب کسبوکار نیست. وقتی کارکنان بدونن که هر مشتری معمولی، در کل، چقدر برای کسبوکار میارزه، رفتارشون با مشتریای که یه خرید کوچیک کرده، یا شکایت داره، عوض میشه. دیگه اون رو «فقط یه نون» نمیبینن.
یه کار ساده: این عدد رو، به زبان ساده، توی یه جلسه بگید؛ مثلا «هر مشتری که از در میاد تو، در کل، حدود اینقدر برای ما میارزه». این جمله، از هر دستورالعمل طولانی، بهتر یاد میده که چرا باید با هر مشتری، با حوصله رفتار کرد.
چند واژه
Customer Lifetime Value یا CLV، یعنی ارزش طول عمر مشتری. Customer Acquisition Cost یا CAC، یعنی هزینهی جذب مشتری. Churn، یعنی ریزش مشتری: درصد مشتریهایی که در یه مدت، میرن. Retention، یعنی نگه داشتن مشتری: برعکس ریزش.
Average Order Value، یعنی میانگین مبلغ هر سفارش. Purchase Frequency، یعنی تعداد دفعههای خرید در یه مدت. این واژهها، تیکههای همون ضرب سادهان؛ اگه یه روز، توی یه گزارش یا نرمافزار دیدیدشون، حالا میدونید هر کدوم چیه.
جواب کوتاه
اگه کسی پرسید «ارزش طول عمر مشتری چیه»:
ارزش طول عمر مشتری، یا CLV، کل چیزیه که یه مشتری، در همهی مدتی که با شماست، برای کسبوکار میاره؛ نه فقط پول یه خرید. سادهترین حسابش: میانگین هر خرید، ضرب در چند بار در سال، ضرب در چند سال؛ و برای دقت بیشتر، به جای خرید، سود هر خرید. این عدد میگه مشتری کوچیک ولی ماندگار، چقدر میارزه، و برای پیدا کردن و نگه داشتن مشتری، چقدر منطقیه خرج کنیم.
چند باور رایج
- «مشتری کوچیک، ارزش نداره.» اگه بمونه، ممکنه از همه بیشتر بیارزه.
- «این حساب، مال شرکتهای بزرگه.» یه برگه و یه ضرب کافیه.
- «عددش دقیقه.» یه حدسه؛ راهنماست، نه حقیقت کامل.
- «نگه داشتن، یعنی گیر انداختن.» یعنی مشتری بخواد بمونه.
- «مشتری تازه همیشه بهتره.» مشتری مونده، معمولا باارزشتره.
یه مثال
یه کارواش، برای جذب مشتری، روی آگهی خرج زیادی میکرد، و به مشتریهایی که فقط یه شستوشوی ساده میخواستن، زیاد اهمیت نمیداد؛ حتی گاهی، معطلشون میکرد تا ماشینهایی که سرویس کامل میخواستن، اول کارشون تموم بشه.
یه روز، صاحبش، دفترچهی مشتریها رو نگاه کرد و دید همین مشتریهای ساده، هر هفته میان و سالهاست میمونن؛ و در کل، از مشتریهای سرویس کامل که سالی یکی دو بار میومدن، خیلی بیشتر خرج کرده بودن. از اون به بعد، برای شستوشوی ساده، یه صف سریع جدا گذاشت، و یه کارت ساده داد که بعد از چند بار، یه شستوشوی رایگان میداد. مشتریهای همیشگی، بیشتر شدن، و آگهی کمتری لازم شد.
تمرین امروز
امروز، ارزش یه مشتری معمولی کسبوکارتون رو، روی یه برگه حساب کنید.
- میانگین مبلغ هر خرید یه مشتری معمولی رو بنویسید.
- بنویسید چند بار در سال میاد.
- بنویسید معمولا چند سال میمونه.
- این سه عدد رو ضرب کنید، و جواب رو بالای برگه بنویسید.
- یه کار بنویسید که مشتریها رو، یه سال بیشتر نگه داره.
درس بعدی، دربارهی نقطههای تماس با مشتریه.
جمعبندی. آنچه از این درس با خودتان میبرید.
- ارزش مشتری در طول زمان، کل چیزیه که یه مشتری در همهی مدت ماندنش میاره.
- یه ضرب ساده: هر خرید، ضرب در چند بار در سال، ضرب در چند سال.
- مشتری کوچیک ولی ماندگار، میتونه از خرید بزرگ یهباره بیشتر بیارزه.
- این عدد میگه برای پیدا کردن و نگه داشتن مشتری، چقدر منطقیه خرج کنیم.
- هر مشتری، یه رابطهی بلنده، نه یه فروش.
خودتون رو بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو میبینید: چند تا درست، چند تا نادرست.