پشتیبان و مدیریت تغییر
جواب کوتاه
پشتیبان (Backup) یعنی نسخه‌ای از داده و تنظیمات که اگر اصلش خراب شد یا از دست رفت، از روی آن برگردید. قاعده‌ی رایج ۳-۲-۱ است: سه نسخه، روی دو نوع رسانه، یکی بیرون از محل کار. پشتیبان باید آزموده شود و امن بماند. مدیریت تغییر یعنی هر تغییر در شبکه نوشته، تأیید، آزموده و ثبت شود، و پیش از آن پشتیبانی باشد تا اگر خراب شد به حال قبل برگردید (rollback).
نام
پشتیبان، یا به انگلیسی Backup و در گفت‌وگوی روزمره «بکاپ»، نسخه‌ای از داده و تنظیمات است که اگر اصلش خراب شد یا از دست رفت، از روی آن برگردید. مدیریت تغییر یعنی هر تغییری در شبکه با برنامه انجام شود، طوری که اگر خراب شد، بشود به حال قبل برگشت. به این برگشتن rollback می‌گویند.
احتمالا پشتیبان گوشی را دیده‌اید: عکس‌ها و پیام‌ها جای دیگری هم نگه داشته می‌شوند تا اگر گوشی گم شد، از دست نروند. فکر همان است؛ این‌جا درباره‌ی تنظیمات دستگاه‌های شبکه و داده‌ی سرورهاست.
کلید یدک
فرض کنید کلید خانه را سه جا دارید: یکی در جیبتان، یک یدک در کشوی خانه، و یک یدک در خانه‌ی پدر و مادرتان.
حالا روزی کلید را داخل جا می‌گذارید و در پشت سرتان بسته می‌شود. یدک کشو هم داخل است و به کاری نمی‌آید. آنچه نجاتتان می‌دهد، یدکی است که بیرون از خانه بود:
پشتیبان هم همین است. پشتیبانی که کنار اصل است، برای خرابی‌های کوچک خوب است؛ ولی اگر بلایی سر همان اتاق بیاید، فقط نسخه‌ای که بیرون بود می‌ماند.
قاعده‌ی ۳-۲-۱
یک قاعده‌ی رایج برای به یاد ماندن همین فکر: ۳ نسخه از داده (اصل و دو پشتیبان)، روی ۲ نوع رسانه‌ی جدا، و ۱ نسخه بیرون از محل کار. رسانه‌ی جدا یعنی اگر یک دیسک خراب شد، پشتیبان روی همان دیسک نباشد.
جای دوم باید از جای اول دور باشد، در ساختمان یا شهری دیگر، و همان امنیت جای اول را داشته باشد؛ وگرنه پشتیبان شما راه تازه‌ای برای دزدیدن داده‌ها می‌شود.
از چه پشتیبان بگیریم
- تنظیمات دستگاه‌هافایل تنظیمات هر روتر، سوییچ، فایروال و نقطه‌ی دسترسی.
- مستندات شبکهنقشه‌ها، جدول نشانی‌ها و فهرست دستگاه‌ها؛ روز خرابی همین‌ها لازم‌اند.
- داده و نرم‌افزار سرورهاداده‌ی کاربران، و خود سیستم: نرم‌افزارها و وضعیتشان.
یک نکته درباره‌ی تنظیمات دستگاه‌ها: در بسیاری از روترها و سوییچ‌ها، تنظیمی که الان کار می‌کند در حافظه‌ی موقت است، و دستگاه هنگام روشن شدن، نسخه‌ی ذخیره‌شده را می‌خواند. اگر تغییری بدهید و ذخیره نکنید، با رفتن برق از دست می‌رود:
ذخیره در خود دستگاه هنوز پشتیبان نیست، چون اگر دستگاه بسوزد، آن هم می‌رود. یک نسخه از فایل تنظیمات را بیرون از دستگاه هم نگه دارید؛ همان‌طور که در درس مستندسازی گفتیم، مستندات شبکه هم پشتیبان لازم دارند.
کامل، افزایشی، تفاضلی
پشتیبان سه روش رایج دارد. پشتیبان کامل همه‌چیز را برمی‌دارد. افزایشی فقط آنچه از آخرین پشتیبان، از هر نوع، تازه شده یا عوض شده. تفاضلی آنچه از آخرین پشتیبان کامل عوض شده. در این طراحی، بلندی هر ستون اندازه‌ی پشتیبان آن روز است؛ روز اول در هر سه، کامل است:
فرقشان روز برگرداندن پیدا می‌شود. فرض کنید چهارشنبه چیزی خراب شد:
| روش | چه برمی‌دارد | برای برگرداندن | ویژگی |
|---|---|---|---|
| کامل | همه‌چیز | ساده؛ فقط همین یکی | زمان‌بر و پرجا |
| افزایشی | تغییرها از آخرین پشتیبان، از هر نوع | کامل آخر و همه‌ی افزایشی‌های بعدش | سریع و کم‌جا |
| تفاضلی | تغییرها از آخرین پشتیبان کامل | کامل آخر و آخرین تفاضلی | هر روز بزرگ‌تر تا کامل بعدی |
اینکه هر چند وقت پشتیبان بگیرید و از کدام روش، بسته به این است که داده چقدر مهم است و چقدر زود عوض می‌شود.
دو پرسش: چقدر داده، چقدر زمان
برای برنامه‌ی پشتیبان، دو پرسش را از خودتان بپرسید. اول: اگر خرابی پیش آمد، تا کجای کار را می‌توانید از دست بدهید؟ اگر شب‌ها پشتیبان می‌گیرید و ظهر خرابی پیش آمد، کار صبح رفته است. به این RPO می‌گویند. دوم: کار تا کی می‌تواند بخوابد؟ به این RTO می‌گویند.
هر چه RPO کوتاه‌تر بخواهید، باید پشتیبان را پشت سر هم‌تر بگیرید؛ و هر چه RTO کوتاه‌تر، برگرداندن باید آماده‌تر و تمرین‌شده‌تر باشد.
آزمودن و نگه داشتن
پشتیبان را باید آزمود. یک راهش: هر چند وقت یک بار، نمونه‌ای از پشتیبان را برگردانید و با اصلش مقایسه کنید.
پشتیبان همان داده‌ی اصل است، پس همان قدر امنیت می‌خواهد. پشتیبانی را که بیرون می‌رود رمزگذاری کنید، و کلید رمز را جدا از پشتیبان، ولی در دسترس، نگه دارید؛ وگرنه روز خرابی، پشتیبان دارید و نمی‌توانید بازش کنید. معنی رمزگذاری را در درس مبانی امنیت دیدید.
مدیریت تغییر
حالا فرض کنید می‌خواهید قفل در خانه را عوض کنید. قفل کهنه را تا وقتی کلید تازه را امتحان نکرده‌اید دور نمی‌اندازید. در شبکه هم هر تغییری، از عوض کردن یک قاعده‌ی فایروال تا به‌روزرسانی روتر، همین احتیاط را می‌خواهد. هفت قدم:
اگر در قدم ششم چیزی کار نکرد، به تنظیم قبلی برمی‌گردید. برای همین نسخه‌های قبلی تنظیمات را نگه می‌دارند:
در سازمان‌های بزرگ، گروهی به نام «هیئت بازبینی تغییر» تغییرها را پیش از اجرا می‌خوانند و تأیید یا رد می‌کنند، و معلوم است چه کسی اجازه‌ی تغییر دارد. در دفتر کوچک، همین که یک نفر دیگر برنامه را بخواند، کار همان گروه را می‌کند. دفتر تغییرات را هم در درس مستندسازی دیدید.
پشتیبان برای یک دفتر کوچک، قدم‌به‌قدم
- فهرست کنید: از کدام دستگاه‌ها و کدام داده‌ها پشتیبان لازم است.
- تنظیمات هر دستگاه را ذخیره کنید: و یک نسخه از فایل تنظیماتش را بیرون از خود دستگاه نگه دارید.
- برنامه بگذارید: هر چند وقت یک بار، بسته به اینکه داده چقدر زود عوض می‌شود.
- یک نسخه را بیرون از دفتر بگذارید: رمزگذاری‌شده، و کلیدش جدا.
- بازگرداندن را بیازمایید: هر چند وقت یک بار، یک نمونه را برگردانید و با اصل مقایسه کنید.
- برای هر تغییر، هفت قدم: و پیش از هر تغییر، یک پشتیبان تازه.
سه اشتباه
- «پشتیبان دارم، پس خیالم راحت است.»پشتیبانی که هرگز برگردانده نشده، فقط امید است. تا نیازموده‌اید، نمی‌دانید سالم است یا نه.
- «پشتیبان را کنار همان سرور نگه می‌دارم.»اگر آتش، آب یا دزد به آن اتاق برسد، اصل و پشتیبان با هم می‌روند؛ مثل کلید یدکی که داخل همان خانه است.
- «تغییر کوچکی است؛ نوشتن و پشتیبان لازم ندارد.»تغییر کوچک هم می‌تواند چیزی را خراب کند، و آن روز کسی یادش نیست چه عوض شد و چطور برگردد.
جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.
- پشتیبان: نسخه‌ای برای روز خرابی؛ قاعده‌ی رایج ۳-۲-۱.
- از تنظیمات دستگاه‌ها، مستندات و داده‌ی سرورها پشتیبان بگیرید.
- تنظیم تازه‌ی دستگاه را ذخیره کنید، وگرنه با خاموش شدن می‌رود.
- کامل، افزایشی، تفاضلی: سرعت گرفتن در برابر سادگی برگرداندن.
- پشتیبان را بیازمایید، رمزگذاری کنید و دور از اصل نگه دارید.
- هر تغییر: نوشتن، تأیید، آزمون، پشتیبان، اجرا، بررسی، ثبت.
خودتان را بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخر آزمون فقط کارنامه را می‌بینید: چند درست، چند نادرست.