مستندسازی شبکه
جواب کوتاه
مستندسازی شبکه یعنی نوشتن آنچه کس دیگری برای فهمیدن و درست کردن شبکه لازم دارد: نقشه‌ی شبکه (فیزیکی: هر دستگاه و کابل کجاست؛ منطقی: شبکه‌ها و نشانی‌ها)، جدول نشانی‌های IP، فهرست دستگاه‌ها، برچسب روی کابل‌ها، و دفتر تغییرات. رمزها در سند نمی‌آیند و جای جدا و امن دارند. سند باید همراه شبکه به‌روز بماند.
نام
مستندسازی شبکه یعنی نوشتن همه‌ی آنچه کس دیگری برای فهمیدن و درست کردن شبکه لازم دارد. مهم‌ترین بخشش «نقشه‌ی شبکه» است: طرحی از دستگاه‌ها و اتصال‌های میانشان.
«نقشه‌ی شبکه» را برای شبکه‌ی برق، مترو و حتی چیدمان بازیکنان فوتبال هم به کار می‌برند؛ این‌جا منظور نقشه‌ی شبکه‌ی رایانه‌ای است، مثلا نقشه‌ی شبکه‌ی یک اداره یا یک ساختمان.
پنج سند
- نقشه‌ی شبکهطرحی از دستگاه‌ها و اتصال‌های میانشان؛ فیزیکی یا منطقی.
- جدول نشانی‌هاکدام نشانی IP مال کدام دستگاه و کدام بخش شبکه است.
- فهرست دستگاه‌هاهر روتر، سوییچ و سرور: مدل، جا، نسخه‌ی نرم‌افزار، تاریخ خرید.
- برچسب کابلنوشته‌ای روی هر سر کابل که می‌گوید از کجا به کجا می‌رود.
- دفتر تغییراتهر تغییر: کی، چه کسی، چه، و چرا.
تابلو برق
تابلو برق خانه را تصور کنید. اگر فیوزها برچسب نداشته باشند، روزی که برق آشپزخانه رفت، باید یکی‌یکی خاموش و روشنشان کنید تا بفهمید کدام است. ولی اگر روی هر کدام نوشته باشند، و نقشه‌ی سیم‌کشی هم کنار تابلو باشد، هر کسی، حتی برقکاری که اولین بار آمده، در یک دقیقه می‌فهمد.
مستندات شبکه همان برچسب‌ها و نقشه‌اند. روز خرابی، فرق میان چند دقیقه و چند ساعت است؛ و روزی که شما نیستید، فرق میان اینکه کسی بتواند کمک کند یا نه.
نقشه‌ی فیزیکی و منطقی
نقشه دو جور است، مثل همان دو نگاهی که در درس توپولوژی دیدید. نقشه‌ی فیزیکی می‌گوید هر دستگاه کجاست و هر کابل از کجا به کجا می‌رود:
نقشه‌ی منطقی می‌گوید شبکه‌ها چطور به هم وصل‌اند: کدام VLAN، کدام بازه‌ی نشانی، کدام دروازه؛ مهم نیست دستگاه‌ها در کدام اتاق‌اند. شبکه‌های بیرونی، مثل اینترنت، با یک ابر کشیده می‌شوند، بی جزئیاتشان:
نقشه در هر مقیاسی معنا دارد: در شبکه‌ی یک دفتر، هر شکل یک دستگاه است؛ در شبکه‌ای میان شهرها، هر شکل شاید یک شهر باشد.
جدول نشانی‌ها
جدول نشانی‌ها می‌گوید کدام نشانی IP مال کدام دستگاه است، و کدام بازه را DHCP می‌دهد. به این کار در سازمان‌های بزرگ IPAM می‌گویند و معمولا با نرم‌افزار انجام می‌شود؛ ولی برای یک دفتر کوچک، یک جدول ساده کافی است:
| نشانی | دستگاه | چطور |
|---|---|---|
| 192.168.10.1 | روتر (دروازه) | ثابت |
| 192.168.10.2 | سوییچ ۱ | ثابت |
| 192.168.10.20 | چاپگر اتاق ۱۰۱ | ثابت |
| 192.168.10.100 تا .200 | رایانه‌های کارکنان | از DHCP |
این جدول در عیب‌یابی هم به کار می‌آید: وقتی نشانی‌ای در گزارش‌ها مشکل‌ساز شد، فورا می‌فهمید مال کدام دستگاه است. با IPv6 و نشانی‌های بلندش، این جدول مهم‌تر هم می‌شود.
فهرست دستگاه‌ها
برای هر دستگاه یک خط: چیست، کجاست، کدام نسخه‌ی نرم‌افزار را دارد، و کی خریده شده. نسخه برای به‌روزرسانی مهم است، همان که در درس سخت‌کردن دیدید؛ و تاریخ برای اینکه بدانید کدام دستگاه پیر شده. عددهای این جدول فقط نمونه‌اند:
| دستگاه | جا | نسخه | سال خرید |
|---|---|---|---|
| روتر | اتاق سرور، رک A | نسخه‌ی ۱۵٫۲ | ۱۴۰۳ |
| سوییچ ۱ | اتاق سرور، رک A | نسخه‌ی ۹٫۱ | ۱۴۰۲ |
| نقطه‌ی دسترسی | سقف راهرو | نسخه‌ی ۶٫۰ | ۱۴۰۴ |
برچسب و رنگ کابل
کابل‌های در هم را «اسپاگتی کابل» می‌گویند: پیدا کردن هر کابل سخت است، و گاهی با جابه‌جا کردن یکی، دستگاه دیگری ناخواسته جدا می‌شود. راهش: کابل‌های مربوط به هم را دسته کنید، برای هر کار یک رنگ بگذارید، و روی هر دو سر کابل برچسبی بزنید که با شماره‌ی نقشه یکی باشد.
برای فیبر نوری برنامه‌ریزی پیش از کشیدن از همه مهم‌تر است، چون اگر بریده شود، دوباره وصل کردنش کار دشواری است.
دفتر تغییرات، و جای رمزها
هر تغییری که در شبکه می‌دهید، یک خط در دفتر تغییرات: کی، چه کسی، چه چیزی، و چرا. روزی که چیزی خراب شد، اولین پرسش این است که «آخرین بار چه عوض شد؟»، و این دفتر جوابش را دارد. درس بعد این کار را کامل‌تر می‌گوید.
و یک قاعده: رمزها هرگز در سند شبکه نمی‌آیند. سند را آدم‌های زیادی می‌بینند و کپی می‌کنند؛ رمز در آن یعنی رمز در دست همه، و این محرمانگی را از بین می‌برد. رمزها جای جدا و امن دارند.
مستند کردن یک دفتر کوچک، قدم‌به‌قدم
- نقشه‌ی فیزیکی را بکشید: هر دستگاه کجاست و هر کابل از کجا به کجا.
- نقشه‌ی منطقی را بکشید: شبکه‌ها، VLANها و بازه‌ی نشانی هر کدام.
- جدول نشانی‌ها را پر کنید: نشانی‌های ثابت، و بازه‌ای که DHCP می‌دهد.
- فهرست دستگاه‌ها را بنویسید: مدل، جا، نسخه، تاریخ خرید.
- کابل‌ها را برچسب بزنید: هر دو سر، با همان شماره‌ای که در نقشه است.
- دفتر تغییرات را باز کنید: از امروز، هر تغییر یک خط.
سه اشتباه
- «شبکه کوچک است؛ همه‌چیز در ذهن من هست.»روزی که شما نیستید، یا یک سال بعد که یادتان رفته، همین شبکه‌ی کوچک بی‌نقشه گیج‌کننده است.
- «یک بار مستند کنم، کافی است.»شبکه عوض می‌شود؛ سندی که با شبکه عوض نشود، از سند نداشتن بدتر است، چون اشتباه می‌اندازد.
- «رمزها را هم در همان سند بنویسم که دم دست باشد.»سند شبکه را آدم‌های زیادی می‌بینند؛ رمز در آن یعنی رمز در دست همه. رمزها جای جدا و امن دارند.
جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.
- نقشه‌ی فیزیکی: دستگاه‌ها و کابل‌ها کجا؛ نقشه‌ی منطقی: شبکه‌ها و نشانی‌ها.
- جدول IP: کدام نشانی مال کدام دستگاه.
- فهرست دستگاه‌ها: مدل، جا، نسخه، تاریخ.
- کابل‌ها: دسته‌بسته، رنگی، با برچسب در دو سر.
- دفتر تغییرات: کی، چه کسی، چه، چرا.
- رمزها هرگز در سند؛ سند همیشه به‌روز.
خودتان را بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخر آزمون فقط کارنامه را می‌بینید: چند درست، چند نادرست.