روش عیب‌یابی شبکه
جواب کوتاه
عیب‌یابی شبکه یعنی پیدا کردن دلیل خرابی با روش، نه با امتحان تصادفی. هفت قدم دارد: مشکل را بشناسید، دلیلی احتمالی حدس بزنید، حدس را بیازمایید، برنامه‌ی رفع بریزید، اجرا کنید، بررسی کنید که همه‌چیز کار می‌کند، و بنویسید. برای کوچک کردن دامنه، لایه‌ها را از پایین، از بالا یا از وسط می‌گردند، مسیر بسته‌ها را دنبال می‌کنند، سالم و ناسالم را مقایسه می‌کنند، یا قطعه‌ها را جابه‌جا می‌کنند.
نام
عیب‌یابی، یا به انگلیسی Troubleshooting، یعنی پیدا کردن دلیل خرابی و رفع آن، با روش. روش یعنی دلیل‌های ممکن را منظم کنار بگذارید و دامنه را کوچک کنید، تا خرابی تنها بماند و پیدا شود.
عیب‌یابی را برای شبکه‌ی برق، خودرو و تلفن هم به کار می‌برند؛ این‌جا منظور شبکه‌ی رایانه‌ای است، مثلا شبکه‌ی داخلی یک خانه یا یک دفتر. ولی همین روش فکر کردن همه‌جا به کار می‌آید.
ریسه‌ی چراغ
فرض کنید ریسه‌ی بلند چراغ‌های جشن یک‌دفعه خاموش شده و یکی از لامپ‌ها خراب است. دو راه دارید:
و پیش از همه، ساده‌ترین‌ها: دوشاخه در پریز است؟ پریز برق دارد؟ اگر لامپی مشکوک است، آن را با یک لامپ سالم عوض کنید و ببینید چه می‌شود. همه‌ی روش‌های عیب‌یابی شبکه همین فکرها هستند، با نام‌های دیگر.
هفت قدم
این هفت قدم، به ترتیب، راه منظم عیب‌یابی است:
قدم سوم مهم است: حدس را بی تغییر دادن چیزی بیازمایید، و فقط وقتی عوض کنید که مطمئن شدید. برنامه‌ی قدم چهارم همان مدیریت تغییر است که در درس پشتیبان دیدید، با پشتیبان و راه برگشت.
اول ساده‌ها
برای شناختن مشکل و اولین حدس، این چهار پرسش را بپرسید. از ساده شروع کنید و به پیچیده بروید:
- فقط شما، یا همه؟اگر فقط یک دستگاه مشکل دارد، دنبال همان دستگاه بگردید؛ اگر همه، دنبال چیزی که میانشان مشترک است.
- اخیرا چه عوض شد؟تنظیم تازه، دستگاه تازه، کابلی که جابه‌جا شد؛ دفتر تغییرات جوابش را دارد.
- کابل و برقدستگاه روشن است؟ کابل سر جایش است؟ چراغ‌های کنار درگاه روشن‌اند؟
- می‌شود دوباره دیدش؟اگر بتوانید خرابی را دوباره پیش بیاورید، آزمودن هر حدس آسان‌تر است.
سه راه با لایه‌ها
هفت لایه‌ی مدل OSI را به یاد بیاورید. هر لایه به لایه‌های زیرش تکیه دارد؛ پس اگر لایه‌ای کار کند، لایه‌های زیرش هم احتمالا کار می‌کنند. این احتمال است، نه قطعی؛ ولی برای کوچک کردن دامنه بس است. سه راه برای گشتن لایه‌ها:
راه وسط همان نصف کردن ریسه است: وقتی نمی‌دانید از بالا شروع کنید یا از پایین، از وسط بیازمایید و نیمه‌ای را کنار بگذارید.
مسیر، تفاوت، جابه‌جایی
دنبال کردن مسیر: راهی را که بسته‌ها از شما تا مقصد می‌روند پیدا کنید، و فقط دستگاه‌ها و کابل‌های همان راه را بگردید. اگر آزمونی تا روتر جواب داد و بعد از آن نه، دامنه همان تکه‌ی بعد از روتر است:
پیدا کردن تفاوت: دستگاه سالم را کنار دستگاه ناسالم بگذارید و تنظیمشان را مقایسه کنید. اگر خرابی بعد از تغییری پیش آمد، تنظیم پیش و پس از تغییر را مقایسه کنید:
جابه‌جا کردن قطعه: قطعه‌ای را جابه‌جا کنید و ببینید مشکل سر جایش می‌ماند، با قطعه می‌رود، یا از بین می‌رود؛ مثل لامپ مشکوکی که با لامپ سالم عوض می‌کنید:
یک مثال کامل: «سایت باز نمی‌شود»
- مشکل را بشناسید: کاربری می‌گوید یک سایت باز نمی‌شود. می‌پرسید: سایت‌های دیگر باز می‌شوند؟ از کی؟ چیزی عوض شده؟
- از وسط شروع کنید: از رایانه‌ی او نشانی IP سرور آن سایت را ping می‌کنید و جواب می‌آید.
- نتیجه بگیرید: لایه‌های پایین احتمالا سالم‌اند و بسته‌ها می‌رسند؛ پس مشکل بالاتر است، مثلا در برنامه‌ی سرور یا مرورگر او.
- حدس بزنید و بیازمایید: با رایانه‌ی دیگری همان سایت را باز می‌کنید؛ اگر آن‌جا هم باز نشد، مشکل از سرور است، نه از رایانه‌ی او.
- رفع کنید، بررسی کنید و بنویسید: مشکل را به کسی که سرور را می‌گرداند می‌سپارید، پس از رفع از خود کاربر می‌خواهید امتحان کند، و همه را در دفتر می‌نویسید.
فرمان ping و راه دیدن مسیر بسته‌ها را درس بعد کامل می‌گوید.
توپولوژی و سختی کار
اینکه پیدا کردن خرابی چقدر سخت است، به شکل شبکه هم بستگی دارد. همان شکل‌هایی که در درس توپولوژی دیدید:
ولی در ستاره، خود سوییچ مرکز همه است؛ اگر آن از کار بیفتد، همه قطع می‌شوند. آن‌وقت اولین پرسش، «فقط شما، یا همه؟»، شما را مستقیم به مرکز می‌برد.
سه اشتباه
- «چند چیز را با هم عوض کنم، شاید درست شود.»اگر درست شد، نمی‌دانید کدام بود؛ و اگر بدتر شد، نمی‌دانید از کدام. پیش از تغییر، حدس را بیازمایید.
- «نشانه همان دلیل است.»کاربری که نمی‌تواند وارد سیستم شود، شاید رمزش درست باشد و فقط شبکه‌اش قطع باشد. نشانه گاهی گمراه می‌کند.
- «درست شد؛ نوشتن لازم نیست.»دفعه‌ی بعد که همین خرابی پیش آمد، شما یا همکارتان از صفر شروع می‌کنید.
جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.
- عیب‌یابی: کنار گذاشتن منظم دلیل‌ها تا خرابی پیدا شود.
- هفت قدم: شناختن، حدس، آزمون، برنامه، اجرا، بررسی، نوشتن.
- اول ساده‌ها: فقط شما یا همه، چه عوض شد، کابل و برق.
- لایه‌ها: از پایین، از بالا، یا از وسط با ping.
- مسیر را دنبال کنید، تفاوت را پیدا کنید، قطعه را جابه‌جا کنید.
- یک تغییر در هر بار، و همه را بنویسید.
خودتان را بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخر آزمون فقط کارنامه را می‌بینید: چند درست، چند نادرست.