این درس با وردپرس ۷٫۱٫۳ فارسی، روز ۱۵ مهر ۱۴۰۵ نوشته شد؛ عکس‌ها از نصب واقعی همان روز است.
وردپرس چیست و چه کاربردی دارد
جواب کوتاه
وردپرس برنامه‌ای رایگان است که روی هاست نصب می‌شود و با آن، بی برنامه‌نویسی، سایت می‌سازید و هر روز اداره‌اش می‌کنید: می‌نویسید، عکس می‌گذارید، ظاهر را عوض می‌کنید و کارهایی مثل فرم تماس یا فروشگاه را به سایت اضافه می‌کنید. خود وردپرس پولی نیست و نسخه‌ی رسمی فارسی دارد؛ فقط دامنه و هاست هزینه دارند.
در یک نگاه: سایت مثل یک مغازه
فرض کنید می‌خواهید یک مغازه باز کنید. یک زمین لازم دارید، یک تابلو که مردم پیدایتان کنند، خود ساختمان مغازه، نما و دکورش، و وسایلی که کارتان را راه بیندازد. سایت هم همین پنج تکه را دارد.
وردپرس خود مغازه است، آماده. لازم نیست دیوار و در و پنجره را خودتان بسازید؛ یعنی لازم نیست برنامه‌نویسی بلد باشید. زمین (هاست) و تابلو (دامنه) را جدا می‌گیرید، وردپرس را رویش می‌گذارید، نما را با پوسته عوض می‌کنید و هر وسیله‌ای لازم شد، با افزونه اضافه می‌کنید.
کلمه‌هایی که در این درس می‌بینید
این هشت کلمه را بدانید، بقیه‌ی درس و بقیه‌ی درس‌های وردپرس ساده است.
- وردپرس
برنامه‌ای رایگان که سایت روی آن ساخته و اداره می‌شود؛ مثل مغازه‌ای که آماده تحویل می‌گیرید.
- دامنه
نام سایت، مثل example.ir؛ همان تابلوی سر در مغازه که مردم با آن پیدایتان می‌کنند.
- هاست
کامپیوتری همیشه روشن که فایل‌های سایت روی آن است؛ زمینی که مغازه روی آن ساخته می‌شود.
- پیشخوان
صفحه‌ی مدیریت وردپرس که فقط شما می‌بینید؛ مثل پشت پیشخوان مغازه.
- پوسته (قالب)
ظاهر سایت: رنگ، چیدمان و فونت. مردم «قالب» می‌گویند، وردپرس فارسی «پوسته».
- افزونه
برنامه‌ی کوچکی که یک کار تازه به سایت یاد می‌دهد؛ مثل فرم تماس یا فروشگاه.
- نوشته و برگه
نوشته تاریخ دارد، مثل خبر و مقاله؛ برگه ثابت است، مثل «درباره‌ی ما».
- متن‌باز
یعنی کد برنامه برای همه باز است: هر کسی می‌تواند ببیند، به کار ببرد و تغییرش دهد.
دو چهره‌ی یک سایت وردپرسی
هر سایت وردپرسی دو در دارد. یکی رو به مردم است: همان سایتی که هر کسی با نشانی‌اش باز می‌کند. دیگری فقط برای شماست: پیشخوان، که با نام کاربری و رمز وارد آن می‌شوید و همه‌ی کارهای سایت را از آنجا می‌کنید. این دو عکس از یک سایت‌اند، در یک لحظه.
آنچه مردم می‌بینند
آنچه شما می‌بینید: پیشخوان
- نوار بالا: نام سایت (رفتن به سایت)، «تازه» برای نوشته و برگه‌ی تازه، و حساب شما.
- منوی کنار: همه‌ی بخش‌های وردپرس، از نوشته‌ها تا تنظیمات.
- «در یک نگاه»: چند نوشته و برگه دارید و کدام نسخه‌ی وردپرس نصب است.
وقتی وارد شده‌اید و سایت خودتان را باز می‌کنید، یک نوار سیاه بالای سایت می‌بینید. این نوار فقط برای شماست؛ مردم آن را نمی‌بینند. با آن، از هر صفحه‌ی سایت یک کلیک تا پیشخوان فاصله دارید.
- نام سایت: با آن به پیشخوان می‌روید.
- «ویرایش سایت»: عوض کردن ظاهر، از همین‌جا.
- حساب شما؛ خروج هم از همین‌جاست.
پیشخوان وردپرس با کنترل پنل هاست فرق دارد. کنترل پنل مال شرکت هاست است و رمز خودش را دارد؛ پیشخوان مال وردپرس است. ورود و گشتن در پیشخوان، یک درس کامل در همین مسیر است.
وردپرس چطور کار می‌کند
وردپرس صفحه‌های سایت را آماده نگه نمی‌دارد. هر نوشته را در یک پایگاه داده نگه می‌دارد؛ مثل دفتری که همه‌ی متن‌ها در آن نوشته شده است. ظاهر را هم پوسته نگه می‌دارد.
وقتی کسی صفحه‌ای را باز می‌کند، این سه کار پشت سر هم انجام می‌شود:
- وردپرس می‌فهمد کدام صفحه خواسته شده است.
- متن آن صفحه را از پایگاه داده برمی‌دارد.
- آن را در ظاهر پوسته می‌چیند و صفحه‌ی آماده را برای بازدیدکننده می‌فرستد.
برای همین است که وقتی در پیشخوان یک کلمه را عوض می‌کنید، بار بعد که کسی سایت را باز کند، همان کلمه‌ی تازه را می‌بیند؛ لازم نیست فایلی را دست بزنید.
سه لایه: وردپرس، پوسته، افزونه
یک سایت وردپرسی سه لایه دارد. خود وردپرس کار اصلی را می‌کند: نوشتن و منتشر کردن، نگه داشتن محتوا و کاربرها. پوسته فقط ظاهر را می‌سازد. افزونه یک کار تازه اضافه می‌کند. این سه از هم جدا هستند، و همین وردپرس را ساده می‌کند.
خودتان امتحان کنید. پوسته‌ی این سایت کوچک را عوض کنید و افزونه‌ها را روشن و خاموش کنید. ببینید نوشته چه می‌شود.
نان تازه از ساعت شش صبح
از این هفته، نان سنگک و بربری را از ساعت شش صبح می‌پزیم. منتظرتان هستیم.
نوشته‌ی ۱۵ مهریک پوسته را انتخاب کنید یا یک افزونه را روشن کنید.
خود وردپرس می‌گوید پوسته «شیوه‌ی نمایش سایت را عوض می‌کند، بی آنکه خود برنامه را عوض کند». یعنی اگر روزی ظاهر سایت را نپسندیدید، پوسته را عوض می‌کنید و نوشته‌ها و برگه‌ها سر جایشان می‌مانند.
- «نوشته‌ها» و «برگه‌ها»: محتوای شما، همان لایه‌ای که با عوض شدن پوسته عوض نمی‌شود.
- «نمایش»: پوسته‌ها اینجا هستند.
- «افزونه‌ها»: افزودن و روشن و خاموش کردن افزونه‌ها.
با وردپرس چه سایتی می‌شود ساخت
وردپرس اول برای نوشتن وبلاگ ساخته شد، ولی امروز هر سایتی که محتوا دارد با آن ساخته می‌شود. این پنج نوع رایج‌ترند:
- وبلاگنوشتن منظم، با تاریخ و دسته؛ وردپرس از همین‌جا شروع شد.
- سایت شرکت و خدماتچند برگه‌ی ثابت: خدمات، درباره‌ی ما، تماس با ما، با فرم تماس.
- فروشگاه اینترنتیبا افزونه‌ی ووکامرس: کالا، سبد خرید و سفارش.
- نمونه‌کارعکاس، معمار یا طراح، کارهایش را با عکس نشان می‌دهد.
- سایت خبری و مجلهنوشته‌های زیاد، نویسنده‌های چندتایی و نقش هر کدام.
کاری که پوسته‌ها و افزونه‌ها نکنند، برنامه‌نویسی می‌خواهد. خود وردپرس می‌گوید هسته‌اش فقط چیزی را دارد که بیشتر کاربران لازم دارند، و بقیه را به پوسته و افزونه می‌سپارد. برای بیشتر سایت‌های کسب‌وکار، همین کافی است.
چرا این‌همه سایت با وردپرس ساخته شده
به گفته‌ی خود وردپرس، بیش از ۴۳ درصد همه‌ی سایت‌های وب با آن ساخته شده‌اند. دلیلش چند چیز ساده است:
- رایگان و متن‌باز است. مال هیچ شخص یا شرکتی نیست. هر کسی می‌تواند آن را برای هر کاری به کار ببرد، کدش را ببیند و تغییرش دهد.
- برای آدم غیرفنی ساخته شده. خود وردپرس می‌گوید بیشتر کاربرانش فنی نیستند و فقط می‌خواهند بی دردسر بنویسند؛ نصبش هم قرار است در چند دقیقه تمام شود.
- فارسی رسمی دارد. پیشخوان، منوها و پیام‌ها فارسی و راست‌به‌چپ است؛ همه‌ی عکس‌های این درس از همان نسخه است.
- پوسته و افزونه‌ی فراوان. مخزن رسمی وردپرس هزاران پوسته‌ی رایگان و بیش از ۷۴ هزار افزونه‌ی رایگان دارد.
- آدم‌های زیادی بلدش‌اند. چون این‌همه سایت با آن است، کسی را که بتواند کمکتان کند، راحت‌تر پیدا می‌کنید.
رایگان است؛ پس هزینه کجاست؟
خود وردپرس رایگان است، همیشه. ولی سایت فقط وردپرس نیست. این‌ها هزینه دارند:
- دامنه: نام سایت؛ ثبت و تمدیدش هزینه دارد.
- هاست: اجاره‌ی جایی که وردپرس روی آن نصب می‌شود.
- پوسته و افزونه‌ی پولی، اگر خواستید: بیشتر کارها با نسخه‌های رایگان مخزن خود وردپرس انجام می‌شود.
- وقت نگه‌داری: وردپرس، پوسته و افزونه‌ها باید به‌روز بمانند؛ یا خودتان، یا کسی که به او می‌سپارید.
دامنه و هاست چیست و چطور انتخابشان کنیم، مسیر جدای خودش را دارد.
اشتباه‌های رایج
- «وردپرس فقط برای وبلاگ است.»
- از وبلاگ شروع شد، ولی امروز سایت شرکت، فروشگاه و سایت خبری هم با آن ساخته می‌شود.
- «وردپرس پولی است.»
- خود وردپرس رایگان است. آنچه پول دارد دامنه و هاست است، و اگر خواستید، پوسته و افزونه‌ی پولی.
- «پیشخوان وردپرس همان کنترل پنل هاست است.»
- نه. کنترل پنل مال شرکت هاست است و برای فایل‌ها و پایگاه داده است؛ پیشخوان مال وردپرس است و برای خود سایت. هر کدام رمز خودش را دارد.
- «وردپرس با wordpress.com یکی است.»
- برنامه یکی است، ولی wordpress.com سرویسی است که همان برنامه را برایتان میزبانی می‌کند، با قاعده‌ها و تغییرهای خودش. این مسیر درباره‌ی وردپرسی است که روی هاست خودتان نصب می‌کنید و همه‌چیزش دست شماست.
- «یک بار نصب کنم، تمام است.»
- وردپرس هر چند ماه نسخه‌ی تازه می‌دهد و نسخه‌های امنیتی هم دارد. خود وردپرس می‌گوید همیشه با آخرین نسخه به‌روز بمانید؛ نسخه‌های امنیتی را معمولا خودش نصب می‌کند.
- «هر افزونه‌ای را می‌شود نصب کرد.»
- خود وردپرس می‌گوید افزونه‌ها «کیفیت‌های گوناگون» دارند. هر افزونه یک برنامه‌ی تازه روی سایت است؛ فقط آنچه لازم دارید نصب کنید.
- «وردپرس را از هر سایتی می‌شود دانلود کرد.»
- وردپرس را فقط از سایت خود وردپرس بگیرید. نسخه‌ای که جای دیگری گذاشته شده، ممکن است دست‌کاری شده باشد.
برای وقتی که لازم شد
کمی بیشتر از وردپرس
- از کجا آمده. وردپرس در سال ۲۰۰۳ به دست دو برنامه‌نویس، Mike Little و Matt Mullenweg، از دل یک برنامه‌ی وبلاگ‌نویسی قدیمی‌تر ساخته شد. هدفش از روز اول این بود که هر کسی بتواند بنویسد و منتشر کند.
- نسخه‌ها. وردپرس تقریبا هر چهار ماه یک نسخه‌ی بزرگ تازه می‌دهد و میان آن‌ها نسخه‌های کوچک‌تر برای رفع اشکال و امنیت. هر نسخه‌ی بزرگ به نام یک نوازنده‌ی جاز است. روز نوشتن این درس، آخرین نسخه ۷٫۱٫۳ بود (۱۴ مهر ۱۴۰۵). خود وردپرس می‌گوید فقط آخرین نسخه فعالانه پشتیبانی می‌شود.
- با چه ساخته شده. وردپرس با زبان برنامه‌نویسی PHP نوشته شده و محتوا را در پایگاه داده‌ی MySQL یا MariaDB نگه می‌دارد. تقریبا هر هاستی این دو را دارد.
- یک نام دیگر: CMS. وردپرس خودش را «سیستم مدیریت محتوا» می‌نامد؛ به انگلیسی CMS. یعنی برنامه‌ای که با آن محتوای سایت را می‌سازید و اداره می‌کنید، بی آنکه کد بنویسید.
- نقش‌ها. سایت وردپرسی می‌تواند چند کاربر داشته باشد، هر کدام با نقش خودش: مدیر کل همه‌کار می‌کند، ویرایشگر نوشته‌های همه را منتشر می‌کند، نویسنده فقط نوشته‌های خودش را، و مشارکت‌کننده می‌نویسد ولی منتشر نمی‌کند.
- دامنه چطور به سایت می‌رسد. وقتی نام سایت را می‌نویسید، یک دفترچه‌تلفن جهانی به نام DNS آن را به نشانی کامپیوتر هاست برمی‌گرداند. درس DNS همین را کامل می‌گوید.
پرسش‌های پرتکرار
وردپرس به زبان ساده چیست؟
برنامه‌ای رایگان که روی هاست نصب می‌شود و با آن، بی برنامه‌نویسی، سایت می‌سازید و اداره می‌کنید؛ مثل مغازه‌ای که آماده تحویل می‌گیرید.
وردپرس رایگان است؟
بله. خود وردپرس رایگان و متن‌باز است. دامنه و هاست هزینه دارند، و پوسته و افزونه‌ی پولی اختیاری است.
برای کار با وردپرس برنامه‌نویسی لازم است؟
نه. نوشتن، عکس گذاشتن، عوض کردن ظاهر و نصب افزونه همه از پیشخوان و با کلیک انجام می‌شود. فقط برای کاری که هیچ پوسته و افزونه‌ای نکند، برنامه‌نویسی لازم است.
وردپرس فارسی دارد؟
بله، نسخه‌ی رسمی فارسی دارد؛ پیشخوان و منوها فارسی و راست‌به‌چپ است. عکس‌های همین درس از وردپرس فارسی است.
با وردپرس چه سایتی می‌شود ساخت؟
وبلاگ، سایت شرکت و خدمات، فروشگاه اینترنتی با افزونه‌ی ووکامرس، نمونه‌کار و سایت خبری؛ تقریبا هر سایتی که محتوا دارد.
فرق وردپرس و wordpress.com چیست؟
وردپرس برنامه‌ای است که روی هاست خودتان نصب می‌کنید و همه‌چیزش دست شماست. wordpress.com سرویسی است که همان برنامه را برایتان میزبانی می‌کند، با قاعده‌ها و تغییرهای خودش.
قالب وردپرس با پوسته فرق دارد؟
نه، یکی است. مردم «قالب» می‌گویند و وردپرس فارسی «پوسته». پوسته ظاهر سایت را می‌سازد و از منوی «نمایش» عوض می‌شود.
افزونه وردپرس چیست؟
برنامه‌ی کوچکی که یک کار تازه به سایت یاد می‌دهد، مثل فرم تماس، فروشگاه یا پشتیبان‌گیری. از منوی «افزونه‌ها» نصب و روشن و خاموش می‌شود.
اگر پوسته را عوض کنم، نوشته‌هایم پاک می‌شود؟
نه. نوشته‌ها و برگه‌ها در پایگاه داده‌اند و پوسته فقط ظاهر را می‌سازد. با پوسته‌ی تازه، همان نوشته‌ها با ظاهر تازه دیده می‌شوند.
وردپرس را از کجا دانلود کنم؟
فقط از سایت خود وردپرس؛ نسخه‌ی فارسی رسمی هم همان‌جاست. درس «نصب وردپرس» قدم به قدم نشانتان می‌دهد.
قدم بعد
حالا می‌دانید وردپرس چیست. قدم بعد، نصب آن روی هاست است؛ قدم به قدم و با عکس هر صفحه.
جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.
- وردپرس برنامه‌ای رایگان و متن‌باز است که روی هاست نصب می‌شود و با آن، بی برنامه‌نویسی، سایت می‌سازید و اداره می‌کنید.
- هر سایت وردپرسی دو چهره دارد: سایتی که مردم می‌بینند، و پیشخوان که فقط شما با نام کاربری و رمز می‌بینید.
- نوشته‌ها در پایگاه داده‌اند، ظاهر از پوسته می‌آید و کارهای اضافه از افزونه‌ها؛ پوسته را که عوض کنید، نوشته‌ها سر جایشان می‌مانند.
- با وردپرس وبلاگ، سایت شرکت، فروشگاه (با ووکامرس)، نمونه‌کار و سایت خبری ساخته می‌شود.
- خود وردپرس پولی نیست؛ دامنه و هاست را می‌خرید، و پوسته و افزونه‌ی پولی اختیاری است.
- وردپرس را فقط از سایت خود وردپرس بگیرید و همیشه به‌روز نگهش دارید؛ قدم بعد، نصب آن است.
خودتان را بسنجید ۸ پرسش، اختیاری؛ نتیجه فقط برای خود شماست.