آدرس‌های خاص و رزروشده
جواب کوتاه
همه‌ی آدرس‌های IPv4 به دستگاه‌های اینترنت داده نمی‌شن؛ بعضی‌هاشون یه کار خاص دارن. 127.0.0.1 (یا localhost) یعنی خود دستگاه. 10.x، 172.16 تا 172.31 و 192.168.x آدرس‌های خصوصی‌ان که فقط توی شبکه‌ها به کار می‌رن. 169.254 یعنی دستگاه از DHCP آدرس نگرفته، 255.255.255.255 یعنی همه‌ی همین شبکه، و 192.0.2، 198.51.100 و 203.0.113 فقط برای مثالن.
سه تا کلمه
- آدرس رزروشدهآدرسی که به هیچ دستگاهی توی اینترنت داده نمی‌شه، چون یه کار خاص براش تعیین شده. فهرست رسمیش رو IANA نگه می‌داره.
- loopbackیعنی «برگشت به خود»: آدرسی که پیامش از دستگاه بیرون نمی‌ره و برمی‌گرده به خود دستگاه؛ مثلا 127.0.0.1.
- آدرس خصوصیآدرسی که فقط توی یه شبکه معنی داره و توی اینترنت راهی براش نیست؛ مثلا 192.168.1.10.
تابلوی طبقه‌ها
مثلا فرض کنید یه ساختمون ۲۵۶ طبقه داره و توی لابیش یه تابلوی راهنمای طبقه‌ها هست. بیشتر طبقه‌ها دفترهای معمولی‌ان و هر کسی می‌تونه بره توشون. ولی چند تا طبقه تابلوی ویژه دارن: یکی آینه‌ست، چند تا «فقط کارکنان»، چند تا هم بسته.
آدرس‌های IPv4 هم همین‌جوری‌ان (درس IP). عدد اول هر آدرس رو شماره‌ی طبقه فرض کنید، از ۰ تا ۲۵۵. بیشتر آدرس‌ها به دستگاه‌های اینترنت داده می‌شن، ولی چند تا بازه یه کار خاص دارن و فهرست رسمیشون رو IANA نگه می‌داره:
طبقه‌ی آینه: 127.0.0.1
هر پیامی که به یه آدرس از 127.0.0.0/8 فرستاده بشه، از دستگاه بیرون نمی‌ره؛ مثل آینه برمی‌گرده به خود دستگاه. رایج‌ترینش 127.0.0.1 هست. اسم localhost هم همیشه به همین آدرس برمی‌گرده. توی IPv6 مثلش ::1 هست.
به چه دردی می‌خوره؟ مثلا برنامه‌نویسی که داره یه سایت رو روی کامپیوتر خودش می‌سازه، قبل از اینکه ببرتش روی اینترنت، توی مرورگر با localhost بازش می‌کنه. برای امتحان، توی Command Prompt بنویسید ping 127.0.0.1؛ جواب‌ها از خود دستگاهتون میاد.
طبقه‌های فقط کارکنان
سه تا بازه برای شبکه‌های خصوصی کنار گذاشته شده. هر خونه و هر شرکتی می‌تونه توی شبکه‌ی خودش ازشون استفاده کنه، و چون توی اینترنت راهی براشون نیست، با هم قاطی نمی‌شن. برای رفتن به اینترنت، NAT اونا رو به یه آدرس عمومی عوض می‌کنه (درس NAT).
دقت کنید که از بازه‌ی ۱۷۲ فقط 172.16 تا 172.31 خصوصیه، چون مسکش /12 هست (درس CIDR). این سه تا بازه از سال ۱۹۹۶ رزرو شدن.
راهروی موقت و راهروی وسط
169.254.0.0/16 آدرس محلیه: وقتی دستگاه از هیچ سرور DHCP جوابی نمی‌گیره، خودش یه آدرس از این بازه می‌سازه، که فقط توی همون شبکه‌ی کوچیک کار می‌کنه و از روتر رد نمی‌شه (درس DHCP).
100.64.0.0/10 فضای مشترکه: شرکت‌های اینترنتی که NAT بزرگ دارن، بین مودم مشتری و NAT خودشون ازش استفاده می‌کنن.
طبقه‌ی صفر و بلندگو
0.0.0.0 یعنی «همین دستگاه، توی همین شبکه»، وقتی دستگاه هنوز آدرس خودش رو نمی‌دونه. مثلا دستگاهی که تازه داره از DHCP آدرس می‌خواد، سوالش رو با همین آدرس به‌جای فرستنده می‌فرسته. این آدرس هیچ‌وقت مقصد نیست. همین عدد با /0، یعنی 0.0.0.0/0، یه معنی دیگه داره: «همه‌ی آدرس‌ها»، یعنی مسیر پیش‌فرض (درس گیت‌وی).
255.255.255.255 بلندگوی ساختمونه: پیامی که بهش بره، به همه‌ی دستگاه‌های همین شبکه می‌رسه و از روتر رد نمی‌شه. بهش می‌گن «پخش همگانی محدود».
سالن‌های گروهی و طبقه‌های بسته
آدرس‌های 224.0.0.0 تا 239.255.255.255 مال یه دستگاه نیستن، مال یه گروه هستن: پیامی که بهشون فرستاده بشه، به هر دستگاهی که عضو اون گروهه می‌رسه. بهش می‌گن چندپخشی. از 240.0.0.0 به بالا هم رزروه و به کار نمی‌ره.
اتاق‌های نمونه
کتاب‌ها و راهنماها مثال لازم دارن. اگه نویسنده یه آدرس دلخواه بنویسه، شاید آدرس واقعی یکی باشه و خواننده‌ها ناخواسته بهش پیام بفرستن. برای همین سه تا بازه فقط برای مثال کنار گذاشته شده: 192.0.2.0/24، 198.51.100.0/24 و 203.0.113.0/24. توی IPv6 مثلش 2001:db8::/32 هست.
جدول کامل
مهم‌ترین بازه‌های خاص، از فهرست رسمی IANA:
| بازه | اسم | برای چی |
|---|---|---|
| 0.0.0.0/8 | همین شبکه | فقط به‌جای فرستنده، وقتی دستگاه هنوز آدرس نداره |
| 10.0.0.0/8 | خصوصی | توی شبکه‌ها؛ توی اینترنت نه |
| 100.64.0.0/10 | فضای مشترک | بین مودم و NAT شرکت اینترنت |
| 127.0.0.0/8 | loopback | خود دستگاه؛ ازش بیرون نمی‌ره |
| 169.254.0.0/16 | محلی (link-local) | آدرس موقت وقتی DHCP جواب نداده |
| 172.16.0.0/12 | خصوصی | 172.16 تا 172.31 |
| 192.0.2.0/24 | مثال (TEST-NET-1) | فقط توی کتاب‌ها و راهنماها |
| 192.168.0.0/16 | خصوصی | توی شبکه‌ها؛ توی اینترنت نه |
| 198.18.0.0/15 | تست کارایی | برای تست دستگاه‌های شبکه |
| 198.51.100.0/24 | مثال (TEST-NET-2) | فقط توی کتاب‌ها و راهنماها |
| 203.0.113.0/24 | مثال (TEST-NET-3) | فقط توی کتاب‌ها و راهنماها |
| 224.0.0.0 تا 239.255.255.255 | گروهی | پیام برای یه گروه |
| 240.0.0.0/4 | رزرو | به کار نمی‌ره |
| 255.255.255.255 | پیام برای همه، محدود | همه‌ی دستگاه‌های همین شبکه؛ از روتر رد نمی‌شه |
سه تا اشتباه رایج
- «127.0.0.1 آدرس مودم منه.»نه. 127.0.0.1 خود همون دستگاهیه که دارید باهاش کار می‌کنید. آدرس مودم یه چیز دیگه‌ست و توی ipconfig کنار «گیت‌وی» میاد.
- «هر آدرسی که با 172 شروع بشه، خصوصیه.»نه. فقط 172.16 تا 172.31 خصوصیه؛ مثلا 172.40.1.1 یه آدرس عمومیه.
- «آدرس‌های مثال، مثل 203.0.113.5، مال یکی هست.»نه. این آدرس‌ها رو برای کتاب و راهنما کنار گذاشتن تا مثال‌ها آدرس کسی رو به کار نبرن؛ توی اینترنت راهی براشون نیست.
جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.
- 127.0.0.0/8 و اسم localhost یعنی خود دستگاه؛ پیامی که بهش بدید از دستگاه بیرون نمی‌ره.
- خصوصی: 10.0.0.0/8، 172.16.0.0/12 (172.16 تا 172.31) و 192.168.0.0/16.
- 169.254.0.0/16 آدرس موقته وقتی DHCP جواب نداده؛ 100.64.0.0/10 بین مودم و NAT شرکت اینترنته.
- 0.0.0.0 یعنی «اینجا، هنوز بی آدرس»؛ 255.255.255.255 یعنی همه‌ی همین شبکه.
- ۲۲۴ تا ۲۳۹ گروهی؛ ۲۴۰ به بالا رزرو.
- 192.0.2.0/24، 198.51.100.0/24 و 203.0.113.0/24 فقط برای مثال.
خودتان را بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخر آزمون فقط کارنامه را می‌بینید: چند درست، چند نادرست.