آیا استارتاپ برای شماست

کیلومتر ۵

شخصیت کارآفرینی وجود داره؟

خیلی‌ها می‌پرسن «من شخصیت کارآفرینی دارم؟» و دنبال «تست شخصیت کارآفرینی» می‌گردن. جواب پژوهش‌ها جالبه: نه به اون شکلی که فکر می‌کنیم.

روان‌شناس‌ها شخصیت آدم‌ها رو معمولا با پنج ویژگی بزرگ (Big Five) می‌سنجن. دو پژوهشگر به اسم ژائو و سیبرت (Zhao and Seibert) سال ۲۰۰۶ نتیجه‌ی ده‌ها پژوهش رو کنار هم گذاشتن و کارآفرین‌ها رو با مدیرها مقایسه کردن. کارآفرین‌ها کمی وظیفه‌شناس‌تر (Conscientiousness، یعنی منظم و پیگیر) و کمی گشوده‌تر به تجربه‌ی تازه (Openness) بودن، کمی کمتر نگران و مضطرب (Neuroticism)، و کمی کمتر «با همه کنار بیا» (Agreeableness).

ولی کلمه‌ی مهم «کمی» ئه. فرق‌ها واقعی بودن، ولی کوچیک. یعنی توی هر دو گروه، همه جور آدمی پیدا می‌شد. پس اگه آدم آروم و درون‌گرایی هستید که از جمع خوشش نمیاد، این شما رو از استارتاپ بیرون نمی‌ذاره. خیلی از بنیان‌گذارهای موفق درون‌گرا بودن.

کارآفرین قماربازه؟

توی بیشتر فهرست‌های «ویژگی‌های کارآفرین»، اولین چیز «ریسک‌پذیری» ئه. تصویرش یه آدم نترسه که همه‌چیزش رو سر یه کارت می‌ذاره. ولی پژوهش‌ها اینجا به یه جواب نرسیدن. مثلا یه فراتحلیل در سال ۲۰۰۱ (استوارت و راث، Stewart and Roth) دید کارآفرین‌ها کمی خطرپذیرتر از مدیرها هستن، و یه فراتحلیل دیگه در سال ۲۰۰۴ (ماینر و راجو، Miner and Raju) با روش دیگه تقریبا برعکسش رو پیدا کرد.

چیزی که بیشتر بنیان‌گذارهای باتجربه می‌گن ساده‌تره: اون‌ها خطر رو دوست ندارن؛ خطر رو مدیریت می‌کنن. مثل یه کوهنورد که کار خطرناکی می‌کنه، ولی با طناب و میخ، و هر قدم رو جایی می‌ذاره که اگه لیز خورد، نیفته. توی این درس دیدیم چطور: کار کنار شغل، مرز زیان قابل تحمل، آزمایش کوچیک پیش از خرج بزرگ.

پس اگه آدم محتاطی هستید، این بد نیست. احتیاط، وقتی جلوی شروع کردن رو نگیره، یکی از ابزارهای خوب یه بنیان‌گذاره.

سه دایره: انگیزه، توان، شرایط

یه راه ساده برای فکر کردن به این سوال، سه تا دایره‌ست که روی هم افتادن. استارتاپ وقتی برای شما مناسبه که هر سه دایره با هم جور باشن:

1. انگیزه. یه دلیل قوی برای شروع که توی روزهای سخت نگهتون داره.
2. توان. مهارت‌ها، یا حداقل آمادگی یاد گرفتنشون، و تحمل ابهام.
3. شرایط. پول، وقت، سلامت و خانواده‌ای که اجازه بده چند سال این مسیر رو برید.

اگه یکی کم باشه، لزوما «نه» نیست؛ یعنی باید اون یکی رو اول درست کنید. مثلا انگیزه و توان دارید ولی پس‌اندازتون صفره؟ شاید اول باید یه مدت کنار شغلتون شروع کنید. ادامه‌ی درس، هر دایره رو جدا باز می‌کنه.

کیلومتر ۱۰

چرا می‌دوید

دیده‌بان جهانی کارآفرینی (Global Entrepreneurship Monitor)، یه پژوهش بزرگ که هر سال توی ده‌ها کشور انجام می‌شه، آدم‌ها رو دو دسته می‌کنه: کسایی که از سر فرصت (Opportunity) شروع می‌کنن، چون یه چیز خوب دیدن؛ و کسایی که از سر ناچاری (Necessity) شروع می‌کنن، چون کار دیگه‌ای پیدا نکردن. هر دو آبرومندن، ولی معمولا انتخاب نوع کار رو عوض می‌کنن.

مثل دو تا دونده. یکی می‌دوه چون می‌خواد به یه جایی برسه. یکی می‌دوه چون داره از یه چیزی فرار می‌کنه. اولی وقتی خسته می‌شه، مقصد رو یادش میاد. دومی وقتی از چیزی که ازش فرار می‌کرد دور شد، دیگه دلیلی برای دویدن نداره.

دلیل‌هایی که معمولا آدم رو نگه می‌دارن: یه مشکل که واقعا براتون مهمه و خودتون درگیرش بودید؛ دوست داشتن ساختن و یاد گرفتن؛ آزادی تصمیم. دلیل‌هایی که معمولا زود تموم می‌شن: فقط «پولدار شدن سریع»، فقط «از رئیسم خسته‌م»، یا «همه دارن استارتاپ می‌زنن». اینا بد نیستن، ولی تنهایی توی کیلومتر ۳۰ کمکتون نمی‌کنن.

کیلومتر ۲۰

چکاپ پیش از مسابقه

دونده‌ی ماراتن پیش از مسابقه می‌ره دکتر. شما هم پیش از شروع، شرایط خودتون رو بنویسید. پنج سوال:

1. پول زندگی چند ماه رو دارید؟ نه پول شرکت؛ پول خرج خونه، اجاره، غذا. هر چی بیشتر، فشار کمتر.
2. بدهی و قسط دارید؟ قسط ماهانه یعنی هر ماه یه درآمد مطمئن لازم دارید، که اوایل استارتاپ معمولا نیست.
3. خانواده خبر داره و همراهه؟ اگه همسر یا پدر و مادری دارید که به درآمد شما وابسته‌ان، این تصمیم مال شما تنها نیست. باهاشون صادقانه حرف بزنید.
4. سلامت و خوابتون چطوره؟ بدن خسته، تصمیم بد می‌گیره.
5. هفته‌ای چند ساعت وقت آزاد دارید؟ اگه کنار شغل شروع می‌کنید، این عدد مهمه.

هیچ‌کدوم از اینا جواب درست و غلط نداره. فقط بهتون می‌گه با چه سرعتی و از چه راهی شروع کنید.

چقدر می‌تونید از دست بدید

بیشتر آدم‌ها پیش از شروع می‌پرسن «اگه بگیره، چقدر درمیارم؟». یه پژوهشگر به اسم ساراس ساراسواتی (Saras Sarasvathy) با کارآفرین‌های خیلی باتجربه حرف زد و دید اون‌ها معمولا یه سوال دیگه می‌پرسن: «چقدر می‌تونم از دست بدم که زندگیم به هم نریزه؟». اسم این فکر رو گذاشت زیان قابل تحمل (Affordable Loss).

چرا این سوال بهتره؟ چون جواب سوال اول رو هیچ‌کس نمی‌دونه؛ حدسه. ولی جواب سوال دوم رو خودتون دقیق می‌دونید. مثلا می‌گید «من حاضرم یک سال و ۱۰۰ میلیون تومن روی این کار بذارم. اگه همه‌ش هم رفت، خونه‌م سر جاشه، درسم سر جاشه، و می‌تونم برگردم سر کار». با این مرز، هر تصمیمی می‌گیرید آرومه، چون بدترین حالت رو از قبل قبول کردید.

پس پیش از شروع، این مرز رو بنویسید: چقدر پول، چقدر وقت. و یه چیز دیگه: پولی رو که برای زندگی خانواده لازمه یا قرض گرفتید و نمی‌تونید پس بدید، توی این مرز نذارید.

قیمت واقعی: حقوقی که نمی‌گیرید

وقتی آدم‌ها خرج استارتاپ رو حساب می‌کنن، معمولا فقط پولی رو می‌شمرن که خرج می‌کنن: سرور، طراح، تبلیغ. ولی یه خرج بزرگ‌تر هست که دیده نمی‌شه، چون از جیب بیرون نمی‌ره: حقوقی که اگه کارمند می‌موندید، می‌گرفتید. به این می‌گن هزینه‌ی فرصت (Opportunity Cost)، یعنی قیمت چیزی که به خاطر این انتخاب از دستش می‌دید.

مثلا فرض کنید الان ماهی ۴۰ میلیون تومن حقوق می‌گیرید و برای استارتاپ ولش می‌کنید. اگه دو سال طول بکشه تا کار به درآمدی هم‌اندازه‌ی حقوقتون برسه، قیمت واقعی این دو سال ۹۶۰ میلیون تومنه، حتی اگه یه ریال هم خرج سرور نکرده باشید. کنار اون، سابقه‌ی کاری و ترفیعی که توی اون دو سال نگرفتید هم هست.

این حساب برای منصرف کردن نیست. برای اینه که تصمیم رو با عدد درست بگیرید. گاهی همین حساب نشون می‌ده بهتره کار رو کنار شغل شروع کنید، و گاهی نشون می‌ده چیزی که ازش می‌گذرید، ارزش خطر کردن رو داره.

کیلومتر ۳۰

دیوار کیلومتر ۳۰

دونده‌های ماراتن یه چیزی دارن به اسم «دیوار» (The Wall). حدود کیلومتر ۳۰، انرژی ذخیره‌ی بدن تموم می‌شه و یهو هر قدم سنگین می‌شه، انگار به یه دیوار خوردی. همه‌ی دونده‌ها بهش می‌رسن؛ فرقشون اینه که کی برای گذشتن ازش آماده‌ست.

استارتاپ هم دیوار داره. معمولا بعد از هیجان روزهای اول، وقتی معلوم می‌شه کار سخت‌تر از اونی بود که فکر می‌کردید و جواب دیرتر میاد. پل گراهام به این بخش می‌گه «گودال غم» (Trough of Sorrow). این حال کاملا طبیعیه و تقریبا همه‌ی بنیان‌گذارها تجربه‌ش می‌کنن.

یه پژوهش در سال ۲۰۱۹ (فریمن و همکاران) نشون داد حدود ۴۹ درصد کارآفرین‌ها دست‌کم یه بار توی زندگیشون یه مشکل سلامت روان داشتن، در برابر ۳۲ درصد آدم‌های دیگه. پس اگه یه روزی خسته و ناامید شدید، تنها نیستید. از پیش بدونید کمک گرفتن از دوست، خانواده یا متخصص، بخشی از کاره، نه نشونه‌ی ضعف. ریزش رو توی درس سلامت و فرسودگی بنیان‌گذار گفتیم.

سن و مرحله‌ی زندگی

«برای استارتاپ دیر نیست؟» یا «زود نیست؟». توی درس افسانه‌ها دیدیم میانگین سن بنیان‌گذار پررشدترین شرکت‌ها حدود ۴۵ ساله. یعنی سن دروازه نیست.

ولی مرحله‌ی زندگی فرق می‌کنه. جوون‌ترها معمولا تعهد کمتر و وقت بیشتری دارن، ولی تجربه و پس‌انداز کمتر. میانسال‌ها تجربه، شناخت صنعت و آدم‌های بیشتری دارن، ولی معمولا خانواده و قسط هم دارن. هیچ‌کدوم بهتر نیست؛ فقط راه شروع فرق می‌کنه. مثلا یه بنیان‌گذار ۴۵ ساله با دو بچه، احتمالا بهتره اول کنار شغلش شروع کنه و با یه هم‌بنیان‌گذار جوون‌تر کار کنه.

مربی و هم‌مسیرها

دونده‌ها کمتر تنها تمرین می‌کنن. یه مربی دارن که این راه رو رفته، و یه گروه که باهاشون می‌دون. بنیان‌گذار هم همین رو لازم داره. به کسی که تجربه‌ش رو بی‌چشمداشت یا با یه قرار ساده در اختیارتون می‌ذاره، می‌گن منتور (Mentor)، یعنی راهنما یا مربی.

پیش از شروع، از خودتون بپرسید: کسی رو می‌شناسید که یه کار شبیه رو راه انداخته باشه و حاضر باشه هر چند وقت یه ساعت باهاتون حرف بزنه؟ کسی هست که بشه روزهای سخت بهش زنگ زد؟ اگه جواب «نه» ئه، مشکلی نیست؛ ولی یکی از کارهای اولتون پیدا کردن همین آدم‌هاست. رویدادها، گروه‌های بنیان‌گذارها و حتی یه پیام محترمانه به کسی که کارش رو تحسین می‌کنید، شروع خوبیه.

یه نکته: راهنمای خوب جواب آماده نمی‌ده؛ سوال خوب می‌پرسه و از تجربه‌ی خودش می‌گه. تصمیم آخر همیشه با خود شماست.

قدم بعدی

توی این ایستگاه یه عالمه کلمه‌ی تازه دیدید: MVP، پیوت، ران‌وی، سری A. درس بعد همه‌ی این کلمه‌ها رو یه جا، به زبان ساده، جمع کرده تا هر وقت یکی رو دیدید، بدونید یعنی چی.

درس بعد: واژه‌نامه‌ی استارتاپ