آموزشیاد بگیریم چطور یاد بگیریم
هفتهی اول: برنامهی هفت روزهی شروع دوباره
جواب کوتاه
هفتهی اول برای ساختن عادته، نه برای یاد گرفتن زیاد. هر روز یه کار کوچیک و مشخص، همیشه همون ساعت: روز اول آماده کردن، روز دوم ده دقیقه، روز سوم پونزده دقیقه با پارکینگ فکرها، روز چهارم فقط حداقل، روز پنجم اولین مرور، روز ششم یاد دادن به یه نفر، و روز هفتم نگاه به هفته و برنامهی هفتهی بعد.
چرا هفتهی اول
تا اینجا خیلی چیزها یاد گرفتیم: چرا شروع سخته، چطور یه موضوع انتخاب کنیم، چطور با بیحوصلگی و حواسپرتی کنار بیایم. حالا وقتشه همه رو کنار هم بذاریم و یه هفتهی واقعی رو برنامه بریزیم؛ روز به روز.
چرا هفتهی اول اینقدر مهمه؟ یه پژوهش معروف روی ساخته شدن عادت، که داوطلبها هر روز یه کار تازه رو تکرار میکردن و هر روز مینوشتن چقدر خودکار انجامش دادن، یه منحنی جالب پیدا کرد. خودکار شدن عادت اول کار تند بالا میره و بعد کمکم صاف میشه. یعنی تکرارهای اول، بیشترین سهم رو توی ساخته شدن عادت دارن.
این خبر دو طرف داره. طرف خوبش اینه که اگه هفتهی اول رو خوب بگذرونید، یه قدم بزرگ برداشتید. طرف سختش اینه که هفتهی اول، وقتیه که هنوز هیچی خودکار نیست؛ هر روز باید یادتون بیاد، هر روز باید تصمیم بگیرید. برای همین برنامهی این هفته عمدا خیلی کوچیکه. هدف این هفته یاد گرفتن زیاد نیست؛ هدف اینه که هر روز بنشینید.
اگه بعد از این هفته چیز زیادی یاد نگرفتید ولی هر روز نشستید، هفتهی موفقی بوده. اگه کلی یاد گرفتید ولی سه روز نشستید و چهار روز نه، هفتهی بعد احتمالا سختتره.
یه چیز دیگه هم بدونید: این برنامهی هفت روزه یه پیشنهاد عملیه که هر روزش روی یکی از یافتههای پژوهشی این مسیر ساخته شده؛ ولی خود این ترتیب روزها رو کسی توی آزمایشگاه نسنجیده. پس اگه یه روزش برای زندگی شما جور درنمیاد، جابهجاش کنید. مهم اینه که هر روز یه کار کوچیک انجام بشه.
یه شروع تازه
چند تا پژوهشگر دیدن آدمها بعد از نشونههای زمانی، مثل اول هفته، اول ماه یا روز تولدشون، بیشتر سراغ هدفهای تازه میرن. مثلا جستجوی کلمهی «رژیم» یا رفتن به باشگاه، اول هفته و اول ماه بیشتر بود. اسم این رو گذاشتن اثر شروع تازه (Fresh Start Effect). انگار این روزها یه خط میکشن بین «خود قبلی» و «خود تازه».
میشه از این حس استفاده کرد. برای ما ایرانیها، شنبه شروع هفتهست؛ پس روز اول این برنامه رو بذارید شنبه. یا اول ماه، یا یه روزی که براتون معنی داره. ولی یه نکته: اگه امروز سهشنبهست، منتظر شنبه نمونید. میتونید روز اول رو امروز انجام بدید و روز دوم رو فردا. منتظر موندن برای «شروع کامل» یکی از راههای رایج عقب انداختنه.
یه کار دیگه هم میشه کرد: خودتون یه نشونهی زمانی بسازید. مثلا روی صفحهی اول دفتر بنویسید «روز اول برگشتنم» و تاریخ امروز. همین نوشتن، امروز رو برای خودتون یه روز خاص میکنه.
پنج اصل هفته
قبل از روزها، پنج تا اصل که کل هفته روشون ساخته شده:
- کوچیک. هر روز اونقدر کوچیکه که حتی توی یه روز سخت هم بشه انجامش داد. بیشترین زمان این هفته بیست دقیقهست.
- همون ساعت. هر روز تقریبا یه ساعت ثابت، به یه کار هر روزه وصل؛ مثلا بعد از چای صبح. این همون «اگه این، پس اون» درس چهارمه.
- یه موضوع. فقط همون موضوعی که توی درس چهارم انتخاب کردید. اگه هنوز انتخاب نکردید، روز اول همین کار رو میکنید.
- ثبت توی دفتر. هر روز یه خط، حتی اگه فقط دو دقیقه نشستید.
- دیدن پیشرفت. آخر هفته، صفحههای دفتر رو ورق میزنید و میبینید چقدر جلو اومدید.
اگه یه روز شک کردید چی کار کنید، این پنج تا رو نگاه کنید. هر تصمیمی که این پنج تا رو نگه داره، تصمیم درستیه.
هفت روز
حالا خود هفته. هر روز یه برگه از تقویم؛ روی هر برگه کار همون روز، چرا اون کار، و چقدر طول میکشه.
روز اول: آماده کردن (حدود ۲۰ دقیقه)
امروز هنوز درس نمیخونید؛ امروز همهچی رو آماده میکنید که از فردا شروع کردن بیزحمت باشه.
- یه گوشهی ثابت انتخاب کنید و یه دفتر، یه خودکار و یه زمانسنج بذارید اونجا.
- اگه موضوعتون رو انتخاب نکردید، با قیف پنج سوال درس اولین چیزی که یاد میگیرید انتخابش کنید.
- جملهی «تا ... روز دیگه، میتونم ...» رو بزرگ روی صفحهی اول دفتر بنویسید.
- ساعت هر روز رو انتخاب کنید و بنویسید به کدوم کار هر روزه وصلش میکنید.
- اولین منبع رو پیدا کنید و روی صفحهی اولش باز بذارید.
چرا یه روز کامل برای آماده کردن؟ چون روزهای بعد، هر چیزی که آماده نباشه، یه بهونه برای شروع نکردنه.
روز دوم: ده دقیقه (حدود ۱۵ دقیقه)
اولین جلسهی واقعی. عمدا کوتاهه، چون امروز میخوایم حس «تونستم» رو بسازیم، نه اینکه کلی چیز یاد بگیریم. یه جلسهی کوتاه که تموم شد، از یه جلسهی بلند که نصفه موند، خیلی بهتره.
- گوشی توی اتاق دیگه، از همین جلسهی اول.
- زمانسنج روی ده دقیقه؛ فقط روی همون منبع.
- آخرش منبع رو ببندید و سه خط از حفظ بنویسید.
- یه تیله توی شیشهی بردها، یا یه دایره توی صفحهی بردها.
اگه بعد از ده دقیقه دلتون خواست ادامه بدید، پنج دقیقهی دیگه اشکال نداره؛ ولی بیشتر نه. میخوایم فردا هم با دل خوش بنشینید، نه با خستگی امروز.
روز سوم: پونزده دقیقه و پارکینگ (حدود ۲۰ دقیقه)
یه کم بیشتر، با یه ابزار تازه.
- اول دو دقیقه: از حفظ بنویسید از جلسهی دیروز چی یادتونه.
- یه کاغذ پارکینگ فکرها بذارید کنار دستتون، از درس تمرکز ندارم.
- پونزده دقیقه روی مطلب تازه.
- آخرش سه خط از حفظ.
شروع جلسه با مرور دیروز یه عادت خیلی خوبه؛ از امروز بذارید جزو هر جلسه باشه.
روز چهارم: روز افت (فقط حداقل)
خیلیها حدود روز سوم یا چهارم یه افت حس میکنن: شوق اول کمتر شده، و هنوز هیچی عادت نشده. این عدد دقیق پژوهشی نیست، ولی اینکه شوق اول بعد از چند روز کم میشه، تجربهی خیلیهاست. پس از قبل براش برنامه داریم.
- امروز فقط نسخهی دو دقیقهای، از درس قانون دو دقیقه.
- اگه حال داشتید، بیشتر؛ اگه نه، همون دو دقیقه.
- یه خط توی دفتر: «روز چهار، دو دقیقه». همین هم برده.
روز افت رو از قبل بشناسید تا وقتی اومد، فکر نکنید «شکست خوردم». این یه بخش عادی از هفتهی اوله. اگه روز افت شما یه روز دیگه بود، مثلا روز سوم یا پنجم، همون روز همین کار رو بکنید؛ مهم شناختن حسه، نه عدد روز.
روز پنجم: اولین مرور (حدود ۲۰ دقیقه)
امروز چیزی که روز دوم و سوم خوندید رو مرور میکنید؛ با فاصله، همونطور که توی درس اول گفتیم.
- بدون نگاه کردن، ده تا سوال دربارهی چیزهایی که این هفته خوندید بنویسید.
- جوابشون رو از حفظ بدید.
- بعد منبع رو باز کنید و ببینید چند تا درست بود.
- اشتباهها رو توی دفتر اشتباه بنویسید.
- بقیهی وقت، یه کم مطلب تازه.
چرا امروز؟ چون چند روز از یاد گرفتن گذشته و یه کم فراموش شده؛ و بیرون کشیدن چیزی که داره فراموش میشه، بیشترین اثر رو داره. این رو کامل توی درس تکرار با فاصله میخونیم.
روز ششم: یاد دادن (حدود ۲۰ دقیقه)
امروز چیزی که این هفته یاد گرفتید رو به یه نفر یاد میدید.
- یه نفر پیدا کنید: همسر، بچه، دوست، یا حتی یه پیام صوتی برای یکی که بعدا گوشش میده.
- پنج دقیقه براش توضیح بدید این هفته چی یاد گرفتید.
- هر جا گیر کردید، توی دفتر علامت بزنید؛ اونجا رو هنوز کامل نفهمیدید.
- بقیهی وقت، همون جاهای علامتخورده رو دوباره ببینید.
پژوهشها نشون دادن وقتی برای یاد دادن آماده میشید و بعد واقعا یاد میدید، خودتون عمیقتر یاد میگیرید. اگه هیچکس نبود، بلند برای خودتون توضیح بدید؛ این همون تکنیک فاینمنه.
روز هفتم: نگاه به عقب (حدود ۱۵ دقیقه)
امروز درس تازه نیست؛ امروز به هفته نگاه میکنید.
- دفتر رو ورق بزنید. چند روز نشستید؟ هر روز یه تیک.
- سه چیز بنویسید: «چی خوب پیش رفت؟»، «چی سخت بود؟»، «هفتهی بعد چی رو عوض میکنم؟».
- شیشهی بردها رو خالی کنید و بشمرید.
- برنامهی هفتهی بعد: همون ساعت، با پنج دقیقه بیشتر برای هر جلسه.
این مرور هفتگی یکی از مهمترین عادتهاییه که از امروز شروع میکنید. هر هفته، همین پونزده دقیقه. اگه دوست داشتید، یه جایزهی کوچیک هم برای خودتون بذارید؛ یه بستنی، یه پیادهروی، یه فیلم. هفتهی اول رو تموم کردید، و این کم چیزی نیست.
کف هر روز
هر روز این هفته یه «کف» داره: حداقل کاری که حتی توی بدترین روز انجامش میدید. برای این هفته، کف همیشه یکیه: دو دقیقه، با یه خط توی دفتر.
چرا کف اینقدر مهمه؟ چون هفتهی اول، چیزی که بیشتر از همه عادت رو میکشه، روزهاییان که «هیچی» انجام نشده. یه روز هیچی، دو روز هیچی، و یهو یه هفته گذشته. ولی یه روز «فقط دو دقیقه»، زنجیر رو نگه میداره. برنامهی روزها سقفه؛ کف، دو دقیقهست.
یه نکته: کف رو با برنامه اشتباه نگیرید. اگه هر روز فقط کف رو انجام بدید، عادت میمونه ولی چیز زیادی یاد نمیگیرید. کف برای روزهای سخته؛ روزهای عادی، برنامهی همون روز.
اگه یه روز نشد
شاید یه روز اصلا نشد؛ مهمون اومد، مریض شدید، یا یادتون رفت. اشکال نداره. همون پژوهش عادت دید که یه روز جا موندن، روند عادت رو به طور معنیداری خراب نکرد.
کاری که باید بکنید سادهست: فردا، برنامهی همون روزی که جا موند رو انجام بدید و ادامه بدید. هفته یه روز طولانیتر میشه؛ مهم نیست. فقط یه قانون: دو روز پشت هم نه. اگه دو روز پشت هم جا موند، روز سوم حتما حداقل، دو دقیقه.
و جبران نکنید. «دیروز نشد، پس امروز دو برابر». این کار معمولا خستهتون میکنه و فردا باز جا میمونه. همون برنامهی معمولی، همون ساعت معمولی. درس عقب افتادن از برنامه این رو کامل باز میکنه.
برای بچهها
اگه این برنامه رو برای بچهتون میچینید، همون هفت روز کار میکنه، فقط کوتاهتر و بازیوارتر. جلسهها پنج تا ده دقیقه، نه بیست. به جای شیشهی بردها، برچسب ستاره روی یه جدول که روی یخچاله. روز ششم، به جای یاد دادن به یه بزرگتر، بچه میتونه برای عروسکش یا برادر کوچیکش توضیح بده.
و از همه مهمتر: خودتون هم کنارش یه چیز یاد بگیرید. وقتی بچه میبینه پدر یا مادرش هم هر روز ده دقیقه یه چیز تازه یاد میگیره، این خودش بزرگترین دلیل برای ادامهست.
برای بزرگترها
اگه سنتون بالاتره یا سالها چیزی یاد نگرفتید، همین برنامه رو با سه تغییر کوچیک انجام بدید. اول، ساعت جلسه رو بذارید وقتی که ذهنتون تازهتره؛ برای خیلیها صبح. دوم، زمان جلسهها رو اگه لازم بود نصف کنید؛ پنج دقیقه هم کافیه. سوم، روز پنجم رو دو بار انجام بدید: یه بار روز پنجم، یه بار روز هفتم، قبل از نگاه به عقب.
دلیلش همون چیزیه که توی درس یادگیری در بزرگسالی دیدیم: یاد گرفتن کندتر میشه، نه بدتر؛ پس مرور بیشتر، جواب بهتری میده.
هفتهی اول با یه زندگی شلوغ
«من کار تماموقت دارم، بچه دارم، وقت ندارم». خیلیها همین رو میگن، و درست هم میگن. ولی این برنامه عمدا طوری چیده شده که توی یه روز شلوغ هم جا بشه. بیشترین زمان، بیست دقیقهست؛ و کف هر روز، دو دقیقه.
چند تا جای کوچیک توی روز که خیلیها پیدا میکنن:
- بیست دقیقه قبل از اینکه بقیهی خونه بیدار بشن.
- توی مسیر کار، اگه با اتوبوس یا مترو میرید؛ برای خوندن یا گوش دادن.
- نیمهی دوم ساعت ناهار.
- بعد از خوابیدن بچهها، قبل از تلویزیون.
یه نکته: یه جای ثابت رو انتخاب کنید و به همون بچسبید، نه اینکه هر روز دنبال یه جای خالی بگردید. گشتن هر روزه دنبال وقت، خودش یه تصمیم خستهکنندهست؛ و عادت از تکرار همون ساعت ساخته میشه.
سه نمونه موضوع
این برنامه برای هر موضوعی کار میکنه. سه تا نمونه که ببینید هر روز برای هر موضوع چه شکلی میشه:
زبان انگلیسی. روز اول: انتخاب یه منبع ساده، مثلا درس اول دورهی انگلیسی همین سایت. روز دوم: ده دقیقه، پنج کلمهی سلام و احوالپرسی. روز سوم: پونزده دقیقه، پنج کلمهی تازه، و مرور پنج تای دیروز. روز چهارم: دو دقیقه، فقط کارتهای دیروز. روز پنجم: ده تا کلمه رو از حفظ بنویسید. روز ششم: سلام و معرفی رو برای یه نفر بگید. روز هفتم: نگاه به هفته.
اکسل. روز دوم: باز کردن فایل و نوشتن چند عدد. روز سوم: ستون و ردیف. روز پنجم: از حفظ بنویسید هر کدوم چیه. روز ششم: به یه همکار نشون بدید. روز هفتم: هفتهی بعد، اولین فرمول.
یه ساز. روز دوم: ده دقیقه، طرز درست گرفتن ساز و یه صدای تمیز. روز سوم: یه گام ساده. روز چهارم: فقط یه بار گام. روز پنجم: گام رو بدون نگاه به منبع بزنید. روز ششم: برای یه نفر بزنید، حتی اگه کج. روز هفتم: نگاه به هفته.
میبینید که شکل هفته برای هر سه یکیه؛ فقط کار هر روز عوض میشه. موضوع خودتون رو هم میتونید با همین شکل بچینید.
اگه هفته خیلی خوب پیش رفت
گاهی هفتهی اول عالی پیش میره: هر روز نشستید، هر جلسه بیشتر از برنامه موندید، و حس میکنید میتونید روزی یه ساعت بخونید. این حس خیلی خوبه؛ ولی مراقبش باشید.
دلیلش اینه که هفتهی اول هنوز شوق اول همراهتونه. وقتی این شوق کم بشه، که معمولا توی چند هفتهی بعد کم میشه، اگه برنامهتون یه ساعت باشه، یهو خیلی سنگین میشه. پس حتی اگه هفتهی اول عالی بود، هفتهی دوم رو فقط پنج دقیقه بیشتر کنید. بذارید عادت زودتر از شوق جا بیفته. توی درس افت انگیزه در هفتههای اول کامل میبینیم چرا.
اگه هفته خوب پیش نرفت
شاید آخر هفته ببینید فقط دو سه روز نشستید. قبل از اینکه نتیجه بگیرید «باز هم نشد»، این سه تا سوال رو از خودتون بپرسید و جوابش رو توی دفتر بنویسید:
- اندازه درست بود؟ اگه حتی ده دقیقه هم سنگین بود، هفتهی بعد رو با پنج دقیقه شروع کنید.
- ساعت درست بود؟ اگه ساعتی که انتخاب کردید همیشه یه چیز دیگه توش پیش میومد، یه ساعت دیگه پیدا کنید؛ مثلا صبح زودتر.
- موضوع درست بود؟ اگه هر بار که به موضوع فکر میکردید حس سنگینی داشتید، شاید یه قدم اول کوچیکتر یا یه موضوع دیگه لازمه.
بعد، همین هفته رو با یه تغییر کوچیک دوباره انجام بدید. هفتهی اول رو دو یا حتی سه بار انجام دادن، شکست نیست؛ یعنی دارید برنامه رو به اندازهی زندگی خودتون میدوزید.
نشونههای یه هفتهی خوب
آخر هفته، از کجا بفهمید هفتهی خوبی بود؟ این نشونهها مهمترن از اینکه «چقدر یاد گرفتم»:
- بیشتر روزها نشستید، حتی اگه بعضیهاش فقط دو دقیقه بود.
- روز چهارم یا روز افت رو رد کردید.
- حداقل یه بار از حفظ نوشتید و دیدید چقدر یادتون مونده.
- به یه نفر گفتید چی یاد گرفتید.
- برای هفتهی بعد یه برنامه دارید.
اگه سه تا از این پنج تا رو داشتید، هفتهی خوبی بود. اگه کمتر، اشکال نداره؛ هفتهی بعد رو دوباره با همین برنامه انجام بدید. خیلیها هفتهی اول رو دو بار انجام میدن، و هیچ اشکالی نداره.
یه صفحهی نمونه
دفتر یادگیری آخر این هفته چه شکلی میشه؟ یه نمونه از کسی که اکسل یاد میگیره، که روز چهارم فقط دو دقیقه نشست:
روز ۱: میز آماده شد. هدف: «تا ۳۰ روز دیگه، جمع و میانگین یه جدول رو با اکسل حساب کنم.» ساعت: بعد از چای صبح.
روز ۲: ده دقیقه. یاد گرفتم یه خونه یعنی چی و چطوری عدد بنویسم. سه خط از حفظ نوشتم.
روز ۳: پونزده دقیقه. پارکینگ: «قبض گاز»، «زنگ به خواهرم». یاد گرفتم ستون و ردیف چیه.
روز ۴: دو دقیقه. فقط فایل رو باز کردم و یه عدد نوشتم. خسته بودم.
روز ۵: مرور. از ده تا سوال، هفت تا رو درست گفتم. سه تا رفت توی دفتر اشتباه.
روز ۶: برای همکارم گفتم ستون و ردیف چیه. سر اینکه خونه رو چطوری اسم میبرن گیر کردم.
روز ۷: شش روز از هفت. هفتهی بعد: بیست دقیقه، و اولین فرمول: جمع.
دقت کنید که هیچکدوم از این خطها طولانی نیست. دفتر یادگیری قرار نیست کتاب بشه؛ فقط باید هر روز یه ردی ازش بمونه.
دامها
- روز اول، دو ساعت. شوق اول زیاده؛ دو ساعت میشینید و روز سوم دیگه نمیشینید. این هفته سقف بیست دقیقهست.
- منتظر شنبه موندن. اگه امروز میتونید روز اول رو انجام بدید، انجامش بدید.
- جا انداختن روز آماده کردن. «این که کار نیست، بریم سراغ درس». بدون روز اول، روزهای بعد پر از بهونهست.
- سرزنش روز افت. روز چهارم اومد؟ یعنی دارید درست میرید. فقط حداقل.
- جا انداختن روز هفتم. نگاه به عقب حس کار اضافه داره، ولی بدونش هفتهی بعد برنامه نداره.
تمرین امروز
تمرین امروز، همون روز اول برنامهست. حدود بیست دقیقه.
- گوشهی ثابت رو انتخاب کنید و دفتر، خودکار و زمانسنج رو بذارید اونجا.
- جملهی «تا ... روز دیگه، میتونم ...» رو بزرگ روی صفحهی اول بنویسید.
- ساعت هر روز رو انتخاب کنید و به یه کار هر روزه وصلش کنید.
- هفت روز این هفته رو توی دفتر بنویسید، هر روز یه خط خالی کنارش.
- منبع رو روی صفحهی اولش باز بذارید، برای فردا. و روی صفحهی اول دفتر بنویسید «روز اول برگشتنم» با تاریخ امروز.
فردا روز دومه: ده دقیقه. و یه هفته بعد، درس بعدی منتظرتونه: ماه اول: هر روز کمی، همیشه یه زمان.
جمعبندی. آنچه از این درس با خودتان میبرید.
- هفتهی اول مهمترین هفتهست، چون بیشترین رشد عادت اول کاره.
- شروع هفته، اول ماه یا یه روز خاص، شروع رو راحتتر میکنه؛ پژوهشها به این میگن اثر شروع تازه.
- پنج اصل: کوچیک، همون ساعت، یه موضوع، ثبت توی دفتر، و دیدن پیشرفت.
- هر روز یه کار مشخص؛ روز چهارم معمولا روز افته و فقط حداقل کافیه.
- یه روز جا موند؟ اشکال نداره؛ فقط دو روز پشت هم نه.
خودتون رو بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو میبینید: چند تا درست، چند تا نادرست.