امنیت و حریم خصوصی اینستاگرام

پیجی که یه شبه رفت

مثلا فرض کنید یه پیج فروش لباس دارید با ده هزار دنبال‌کننده. یه شب یه دایرکت میاد، با لوگوی اینستاگرام: «پیج شما به خاطر نقض کپی‌رایت ظرف ۲۴ ساعت بسته می‌شه. برای اعتراض، روی لینک بزنید.» لینک یه صفحه‌ی ورود اینستاگرام باز می‌کنه، رمز رو می‌زنید، کد رو هم می‌زنید، و صبح، ایمیل و رمز پیج عوض شده و یکی داره از پیج شما به دنبال‌کننده‌ها پیام «سرمایه‌گذاری» می‌ده.

پیج اینستاگرام برای خیلی‌ها یه مغازه‌ست، و کلاهبردارها هم همین رو می‌دونن. این درس، از روی راهنمای رسمی اینستاگرام، می‌گه چطور پیج رو محکم کنید، تله‌های رایج رو بشناسید، و چه چیزهایی رو کی ببینه. یه نکته‌ی مهم: متا، شرکت صاحب اینستاگرام، داره تنظیم‌های حساب رو به یه جای مشترک به اسم «مرکز حساب‌ها» (Accounts Center) می‌بره، و اسم و جای منوها زیاد عوض می‌شه. ما اسم انگلیسی هر گزینه رو، همون‌طور که توی راهنمای اینستاگرامه، می‌نویسیم؛ اگه جاش فرق داشت، توی تنظیمات با همون اسم جستجو کنید.

امنیت اینستاگرام کجاست

«امنیت اینستاگرام کجاست» از پرجستجوترین سوال‌هاست. طبق راهنمای اینستاگرام، از پروفایل، منوی بالا سمت راست، Settings، بعد Accounts Center، و اونجا Password and security. تقریبا همه‌ی کارهای امنیتی این درس از همینجا شروع می‌شن: رمز، تایید دومرحله‌ای، بررسی امنیت، ایمیل‌های اخیر، و دستگاه‌هایی که وارد شدن.

تایید دومرحله‌ای

طبق راهنمای اینستاگرام، تایید دومرحله‌ای یه لایه‌ی امنیت اضافه‌ست که کنار اسم کاربری و رمز، یه کد تایید هم می‌خواد، تا وقتی از یه دستگاه تازه وارد می‌شید، اینستاگرام مطمئن بشه خود شمایید. مسیرش: Accounts Center، Password and security، Two-factor authentication، و حسابی که می‌خواید رو انتخاب کنید. اینستاگرام می‌پرسه روش اصلی‌تون پیامک (SMS) باشه یا یه برنامه‌ی تایید شخص ثالث.

«حذف تایید دومرحله‌ای اینستاگرام» و «غیرفعال کردنش» هم زیاد جستجو می‌شن؛ معمولا چون آدم یه بار کد نرسیده و اذیت شده. خاموشش نکنید؛ به جاش، روش دوم و کدهای پشتیبان رو درست کنید که بخش‌های بعدن.

با برنامه، نه پیامک

طبق راهنمای اینستاگرام، به جای پیامک می‌تونید از یه برنامه‌ی تایید مثل Google Authenticator یا Duo Mobile استفاده کنید. درس ورود دومرحله‌ای گفت چرا: کد پیامکی رو با سیم‌سواپ یا فریب می‌شه گرفت، ولی کد برنامه روی خود گوشیه. برای پیج‌هایی که ارزش دارن، برنامه‌ی تایید رو روش اصلی بذارید. روی آیفون هم همین مسیره؛ «تایید دومرحله‌ای اینستاگرام آیفون» فرقی با اندروید نداره.

یادتون باشه، همون‌طور که درس ورود دومرحله‌ای گفت، کد برنامه رو هم یه صفحه‌ی جعلی می‌تونه همون لحظه بدزده، که داستان اول همین درس بود. پس برنامه‌ی تایید، به‌علاوه‌ی هیچ‌وقت نزدن رمز توی صفحه‌ای که از یه لینک باز شده.

کدهای پشتیبان

طبق راهنمای اینستاگرام، کدهای پشتیبان برای وقتیه که کد به دلیل اینترنت یا مشکل ارسال نمی‌رسه؛ با یه کد پشتیبان باز هم می‌تونید وارد بشید. جاش: همون مسیر تایید دومرحله‌ای، بعد Additional methods، بعد Backup codes. اونجا گزینه‌ی Get new codes هم هست که کدهای تازه می‌سازه. کدها رو روی کاغذ بنویسید و جای امن، جدا از گوشی، نگه دارید؛ «تایید دومرحله‌ای اینستاگرام رو فراموش کردم» معمولا یعنی همین کدها نگه داشته نشده.

بررسی امنیت

اینستاگرام یه «بررسی امنیت» (Security Checkup) داره که طبق راهنماش، کمک می‌کنه رمز قوی بذارید، تایید دومرحله‌ای رو روشن کنید، و اطلاعات بازیابی، مثل شماره و ایمیل، رو به‌روز کنید. مسیرش: پروفایل، منوی بالا، Settings، Accounts Center، Password and Security، و پایین صفحه، Security Checkup. اگه حوصله‌ی همه‌ی درس رو ندارید، همین یه کار مهم‌ترین‌ها رو انجام می‌ده.

رمز، ایمیل و شماره

رمز پیج باید فقط مال همین پیج باشه؛ درس رمز خوب. ایمیل و شماره‌ی پیج، درهای بازیابی‌ان: اگه ایمیل پیج یه ایمیل قدیمیه که دیگه بهش سر نمی‌زنید، یا شماره‌ای که ندارید، روزی که پیج بره، نمی‌تونید برگردونیدش. ایمیل پیج رو یه ایمیل محکم با ورود دومرحله‌ای بذارید، چون، همون‌طور که درس سرویس‌های ایمیل گفت، هر کی ایمیل رو بگیره، پیج رو هم گرفته.

دستگاه‌های وارد

توی همون Password and security، بخشی هست که نشون می‌ده پیج روی چه دستگاه‌هایی و از کجا وارده، که توی بعضی نسخه‌ها اسمش «جاهایی که وارد هستید» (Where you're logged in)‌ه. هر چند وقت یه بار ببینیدش و هر دستگاهی که نمی‌شناسید رو خارج کنید. یه دستگاه ناشناس، یعنی یکی رمز رو داره؛ همون لحظه رمز رو عوض کنید و تایید دومرحله‌ای رو چک کنید.

ایمیل‌های واقعی اینستاگرام

کلاهبردارها ایمیل اینستاگرام رو خیلی دقیق تقلید می‌کنن. راهنمای اینستاگرام یه راه مطمئن برای فهمیدن داره: ایمیل‌هایی که اینستاگرام توی ۱۴ روز اخیر واقعا فرستاده، توی خود برنامه دیده می‌شن. مسیرش: Accounts Center، Password and security، Recent emails؛ ایمیل‌های مربوط به امنیت و ورود زیر Security، و بقیه زیر Other. اگه ایمیلی گرفتید که اونجا نیست، از اینستاگرام نیومده.

همون راهنما می‌گه روی لینک یا پیوست ایمیل مشکوک نزنید، و ایمیل‌های مشکوک رو به نشانی phish@instagram.com گزارش بدید. اگه ایمیل «بازنشانی رمز» گرفتید که خودتون نخواسته بودید، اینستاگرام توی راهنماش یه صفحه‌ی جدا داره: معمولا یعنی یکی اسم کاربری یا ایمیل شما رو زده؛ روی لینکش نزنید، و اگه نگرانید، از خود برنامه رمز رو عوض کنید.

تیک آبی و کپی‌رایت

دو تا بهونه از همه رایج‌ترن. اولی «تیک آبی»: «پیج شما شرایط دریافت نشان تایید رو داره، برای ثبت درخواست روی لینک بزنید.» دومی «کپی‌رایت»: «یه پست شما گزارش نقض کپی‌رایت گرفته و پیج ظرف ۲۴ یا ۴۸ ساعت بسته می‌شه، برای اعتراض روی لینک بزنید.» هر دو از همون اهرم‌هایی استفاده می‌کنن که درس مهندسی اجتماعی گفت: یکی طمع، یکی ترس و عجله.

قاعده‌ش ساده‌ست: درخواست نشان تایید و اعتراض به هر تصمیمی درباره‌ی حساب، فقط از داخل خود برنامه انجام می‌شه، نه از یه لینک توی دایرکت یا ایمیل. اگه نگرانید، خودتون برنامه رو باز کنید و بخش وضعیت حساب رو ببینید.

کلاهبرداری‌های رایج توی اینستاگرام

راهنمای «کلاهبرداری نخورید» اینستاگرام چند تا الگوی رایج رو اسم می‌بره. کلاهبرداری عاشقانه: کسی که نمی‌شناسید، پیام‌های عاشقانه می‌ده و می‌گه دنبال رابطه‌ست، هفته‌ها یا ماه‌ها گفتگو می‌کنه، و آخرش پول می‌خواد. سرمایه‌گذاری: وعده‌ی سود غیرواقعی، مثل تبدیل یه پول کم به یه پول خیلی زیاد، «دوبرابر کردن پول» و طرح‌های هرمی. و خرید: اینستاگرام توی همون راهنما می‌گه خرید و فروش کالا و خدمات روی خود اینستاگرام رو پشتیبانی نمی‌کنه، پیشنهاد فروشی که بی درخواست اومده رو ندیده بگیرید، و اگه از یه فروشنده‌ی جعلی خرید کنید، اینستاگرام نمی‌تونه کمکتون کنه.

همون راهنما دو تا نشونه‌ی دیگه هم می‌گه که توی بیشتر کلاهبرداری‌ها هست: درخواست بردن گفتگو به بیرون از اینستاگرام، مثلا به یه پیام‌رسان دیگه، و پیامی که می‌گه حساب شما مشکلی داره که فوری باید درستش کنید. برای خرید از پیج‌ها، درس‌های درگاه جعلی و مهندسی اجتماعی.

قرعه‌کشی و همکاری جعلی

دو تا ترفند دیگه هم مخصوص پیج‌های کوچیک و بزرگه. اولی قرعه‌کشی جعلی: بعد از اینکه یه پیج معروف قرعه‌کشی برگزار می‌کنه، یه پیج با اسم و عکس تقریبا یکسان، که یه حرفش فرق داره، به شرکت‌کننده‌ها دایرکت می‌ده که «برنده شدی، برای گرفتن جایزه، هزینه‌ی ارسال رو بفرست» یا «روی این لینک بزن و وارد شو». اسم کاربری رو حرف‌به‌حرف بخونید، درست مثل نشانی سایت توی درس دامنه‌ی غلط‌املایی؛ و یادتون باشه، جایزه‌ی واقعی هیچ‌وقت هزینه یا رمز نمی‌خواد.

دومی «همکاری با برند»: پیامی که می‌گه یه برند معروف می‌خواد با پیج شما همکاری کنه و برای دیدن قرارداد، باید توی «پنل همکاری» با حساب اینستاگرامتون وارد بشید. اون پنل، یه صفحه‌ی ورود جعلیه. برند واقعی برای همکاری رمز اینستاگرام شما رو لازم نداره؛ اگه شک دارید، از یه راه دیگه، مثلا سایت رسمی خود برند، باهاشون تماس بگیرید.

حساب‌ها و برنامه‌های وصل

راهنمای اینستاگرام برای پیج مشکوک به هک، دو تا کار دیگه هم پیشنهاد می‌کنه که بهتره همیشه انجامشون بدید: توی Accounts Center، حساب‌های وصل‌شده‌ای که نمی‌شناسید رو بردارید؛ و دسترسی برنامه‌ها و سایت‌های شخص ثالث مشکوک رو پس بگیرید. توی Accounts Center، اینستاگرام، فیسبوک و بقیه‌ی حساب‌های متای شما به هم وصلن؛ یه حساب ناشناس اونجا، یعنی یه نفر یه در به پیج شما داره.

وضعیت فعالیت

«وضعیت فعالیت» (Activity status) به دنبال‌شده‌ها و کسایی که بهشون دایرکت دادید نشون می‌ده آخرین بار کی فعال بودید. طبق راهنمای اینستاگرام، خاموش کردنش توی Settings، بخش Messages and story replies‌ه؛ و مثل تلگرام، اگه خاموشش کنید، شما هم وضعیت فعالیت بقیه رو نمی‌بینید. برای کسی که نمی‌خواد بقیه بدونن کی بیداره یا آنلاینه، خوبه.

استوری و دوستان نزدیک

استوری ۲۴ ساعته، ولی ۲۴ ساعت برای اسکرین‌شات کافیه. طبق راهنمای اینستاگرام، می‌تونید استوری رو از آدم‌های خاص پنهان کنید، و از اون به بعد هیچ‌کدوم از استوری‌هاتون رو نمی‌بینن. یه فهرست «دوستان نزدیک» (Close Friends) هم هست که می‌شه استوری رو فقط برای اونا گذاشت. برای چیزهای خصوصی‌تر، مثل عکس بچه‌ها یا خونه، فقط دوستان نزدیک.

و یه قانون همیشگی: عکس کارت بانکی، بلیت سفر با بارکد، کلید خونه، یا صفحه‌ای که کد یا اطلاعات حساب روشه، حتی برای ۲۴ ساعت، نه. بارکد بلیت و عکس کلید رو هم می‌شه ازشون سوءاستفاده کرد.

مکان و جزئیات عکس

برچسب مکان روی پست یا استوری، به همه می‌گه کجایید، یا کجا بودید. استوری «همین الان توی فلان کافه» یعنی همه می‌دونن الان کجایید؛ و پست‌های پشت هم از یه محله، یعنی می‌دونن کجا زندگی می‌کنید. برای جاهای همیشگی، مثل خونه، محل کار و مدرسه‌ی بچه‌ها، برچسب مکان نذارید، و جاهای سفر رو بعد از برگشتن بذارید، نه همون لحظه. حتی بی برچسب، پس‌زمینه‌ی عکس، مثل تابلوی کوچه یا نمای پنجره، خیلی چیزها می‌گه؛ درس فیشینگ هدفمند گفت چطور این تیکه‌ها کنار هم گذاشته می‌شن.

برچسب و منشن

بقیه هم می‌تونن شما رو توی پست‌هاشون برچسب (Tag) یا منشن (Mention) کنن، و این پست‌ها ممکنه توی پروفایل شما دیده بشن. توی تنظیمات، بخش برچسب‌ها و منشن‌ها، می‌تونید تعیین کنید کی بتونه شما رو برچسب کنه یا منشن کنه، و برچسب‌ها پیش از نمایش توی پروفایلتون، اول تایید شما رو بخوان. طبق راهنمای اینستاگرام، برای حساب‌های نوجوون، این به‌طور پیش‌فرض فقط برای کسایی که دنبالشون می‌کنن بازه؛ برای بزرگ‌ترها هم همین تنظیم خوبیه.

کنترل تعامل

اگه یه پست وایرال شد یا یکی داره اذیت می‌کنه، طبق راهنمای «کنترل دیده شدن» اینستاگرام، می‌تونید تعامل‌ها رو موقتا محدود کنید و تعیین کنید کی بتونه لایک یا کامنت بذاره. ابزارهای دیگه‌ای هم هست: «کلمه‌های پنهان» (Hidden Words) که کامنت‌ها و درخواست‌های پیام توهین‌آمیز رو پنهان می‌کنه، «محدود کردن» (Restrict) که کامنت‌های یه نفر رو فقط برای خودش نشون می‌ده بی اینکه بفهمه، و بلاک. برای مزاحم، اول بلاک و گزارش.

دایرکت

«امنیت دایرکت اینستاگرام» هم زیاد جستجو می‌شه. همون‌طور که درس پیام‌رسان‌ها کنار هم گفت، وقتی متا دسامبر ۲۰۲۳ پیام‌های شخصی مسنجر رو به‌طور پیش‌فرض سرتاسری کرد، پیام مستقیم اینستاگرام جزو اون تغییر نبود. یعنی دایرکت رو مثل پیامی در نظر بگیرید که روی سرورهای متا قابل خوندنه. برای چیزهای واقعا خصوصی، یه پیام‌رسان سرتاسری بهتره. و هیچ‌وقت رمز، کد یا عکس مدارک رو توی دایرکت نفرستید؛ اگه پیج هک بشه، کل تاریخچه‌ی دایرکت هم دست کلاهبرداره.

نوجوون‌ها

طبق راهنمای اینستاگرام، حساب‌های ۱۳ تا ۱۷ سال «حساب نوجوون» (Teen Account) حساب می‌شن و به‌طور پیش‌فرض خصوصی‌ان، برچسب و منشن فقط از کسایی که دنبالشون می‌کنن ممکنه، و کلمه‌های پنهان کامنت‌ها و درخواست‌های پیام توهین‌آمیز رو خودکار پنهان می‌کنه. اگه بچه‌تون اینستاگرام داره، مطمئن بشید سن درستش ثبت شده تا این محافظت‌ها روشن باشن، و همین درس رو به زبون خودش براش بگید.

پیج کاری و چند مدیر

اگه پیج کاری دارید و چند نفر روش کار می‌کنن، رمز پیج رو بین همه دست‌به‌دست نکنید؛ هر کس که رمز رو داره، یه در به پیجه، و اگه یکیشون رفت، رمز هم با اون رفته. از امکانات متا برای دادن دسترسی جدا به هر نفر استفاده کنید، و از همه بخواید تایید دومرحله‌ای رو روشن کنن. وقتی همکاری تموم شد، دسترسیش رو همون روز بردارید. درس مدیر رمز گفت اگه مجبورید رمزی رو شریک بشید، چطور امن‌تر انجامش بدید.

تبلیغ‌ها

اینستاگرام، مثل بقیه‌ی خدمات متا، از تبلیغ پول درمیاره، و تبلیغ‌ها بر اساس کارهای شما توی اینستاگرام و فیسبوک، و گاهی سایت‌ها و برنامه‌هایی که با متا کار می‌کنن، انتخاب می‌شن. همون‌طور که درس پیام‌رسان‌ها گفت، سیاست واتساپ هم می‌گه داده‌ها با شرکت‌های متا، از جمله برای تبلیغ، شریک می‌شن. توی Accounts Center، یه بخش «ترجیحات تبلیغ» (Ad preferences) هست که می‌بینید متا بر اساس چه موضوع‌هایی بهتون تبلیغ نشون می‌ده، و بعضی‌هاش رو می‌شه کم یا محدود کرد. نگاه کردن به این بخش، مثل My Ad Center گوگل توی درس حریم خصوصی گوگل، نشون می‌ده چه تصویری از شما ساخته شده.

اطلاعاتتون

توی Accounts Center، بخش اطلاعات و اجازه‌ها (Your information and permissions)، می‌تونید یه نسخه از اطلاعات حسابتون، مثل پست‌ها، دایرکت‌ها و فعالیت‌ها، دانلود کنید. هم برای پشتیبان خوبه، هم برای اینکه ببینید متا چه چیزهایی از شما نگه می‌داره. اگه یه روز خواستید حساب رو کامل پاک کنید، اول همین نسخه رو بگیرید. درس حق پاک کردن.

از کجا بفهمم پیج هک شده

«چطور بفهمیم پیج اینستاگرام هک شده» یکی از پرجستجوترین‌هاست. نشونه‌های رایج: پست، استوری یا دایرکتی که شما نفرستادید؛ ایمیل یا پیامکی درباره‌ی ورود، عوض شدن رمز یا ایمیل که کار شما نبوده؛ دستگاه ناشناس توی فهرست دستگاه‌های وارد؛ دنبال کردن یا لایک کردن حساب‌هایی که شما نکردید؛ و دوستانی که می‌گن ازتون پیام عجیب گرفتن. اینستاگرام هم گاهی خودش یه پیام «حساب شما در خطره» نشون می‌ده و راهنماش یه صفحه‌ی جدا برای همین داره؛ این پیام داخل خود برنامه میاد، نه با دایرکت.

اگه هنوز می‌تونید وارد بشید، طبق راهنمای اینستاگرام: رمز رو عوض کنید، تایید دومرحله‌ای رو روشن کنید، حساب‌های وصل ناشناس رو از Accounts Center بردارید، و دسترسی برنامه‌های مشکوک رو پس بگیرید. اگه راهنما گفته پست‌هایی بی‌اجازه از پیج شما منتشر شده، اونا رو پاک و به دنبال‌کننده‌ها اطلاع بدید.

اگه ایمیل پیج عوض شد

اولین کار کلاهبردار بعد از ورود، معمولا عوض کردن ایمیل پیجه. طبق راهنمای اینستاگرام، وقتی ایمیل پیج عوض می‌شه، به هر دو نشانی، قبلی و تازه، ایمیل فرستاده می‌شه، و توی ایمیلی که به نشانی قبلی میاد، یه لینک برای برگردوندن این تغییر هست، که توی بعضی نسخه‌ها اسمش «حسابم رو امن کن» (secure my account)‌ه. برای همینه که ایمیل قبلی پیج باید ایمیلی باشه که بهش دسترسی دارید.

ولی چون کلاهبردارها همین ایمیل رو هم تقلید می‌کنن، پیش از زدن لینک، بخش Recent emails رو ببینید، یا از راه instagram.com/hacked برید. و اگه به ایمیل قبلی هم دسترسی ندارید، راهنمای اینستاگرام صاف می‌گه نمی‌تونه برای برگردوندن خود ایمیل کمک کنه؛ یعنی اول باید ایمیلتون رو برگردونید. درس ایمیل هک شد.

اگه پیج رفت

طبق راهنمای اینستاگرام، اگه فکر می‌کنید پیج هک شده، از instagram.com/hacked شروع کنید. برای حساب‌هایی که عکس صاحبشون رو دارن، اینستاگرام ممکنه یه «ویدیوی سلفی» بخواد، یه ویدیوی کوتاه از صورتتون که به طرف‌های مختلف می‌چرخه، تا مطمئن بشه یه آدم واقعی هستید؛ راهنما می‌گه این ویدیو هیچ‌وقت نمایش داده نمی‌شه و ظرف ۳۰ روز پاک می‌شه. برای حساب بی عکس، ایمیل یا شماره‌ای که باهاش ثبت‌نام کردید و نوع دستگاهی که اون موقع استفاده کردید رو می‌پرسن.

کسی که توی دایرکت یا تلگرام می‌گه «پیج هک‌شده رو برمی‌گردونم» و پول یا رمز می‌خواد، تقریبا همیشه یه کلاهبردار دیگه‌ست. تنها راه، راه رسمی خود اینستاگرامه. درس اینستاگرام هک شد همه‌ی قدم‌ها و حالت‌ها رو کامل می‌گه.

ده دقیقه، یه بار

1. Accounts Center، Password and security، Two-factor authentication: با برنامه‌ی تایید.
2. Additional methods، Backup codes: روی کاغذ، جای امن.
3. Security Checkup: همه‌ی قدم‌ها.
4. ایمیل و شماره‌ی پیج رو به‌روز کنید؛ ایمیلش خودش محکم باشه.
5. دستگاه‌های وارد رو ببینید و ناشناس‌ها رو خارج کنید.
6. حساب‌های وصل و برنامه‌های شخص ثالث ناشناس رو بردارید.
7. برای حساب شخصی: Private account؛ و تنظیم برچسب و منشن.

اشتباه‌های رایج

• «تیم امنیت اینستاگرام دایرکت داد.» اینستاگرام درباره‌ی امنیت حساب دایرکت نمی‌ده.
• «برای تیک آبی روی لینک زدم.» درخواست نشان تایید فقط از داخل برنامه‌ست.
• «رمز رو به برنامه‌ی فالوور دادم.» همین الان عوضش کنید؛ اون برنامه پیج رو داره.
• «تایید دومرحله‌ای رو خاموش کردم چون کد نمی‌رسید.» برنامه‌ی تایید و کدهای پشتیبان بذارید.
• «ایمیل پیج یه ایمیل قدیمیه.» روزی که پیج بره، برنمی‌گرده.
• «یکی گفت پیج هک‌شده رو برمی‌گردونه.» فقط instagram.com/hacked؛ بقیه کلاهبردارن.

آخرین بررسی راهنمای رسمی اینستاگرام: ۲۴ مهر ۱۴۰۵.